Ένα ανησυχητικό τοπίο φαίνεται να διαμορφώνεται στον ευρύτερο αγροτικό τομέα, καθώς τα τελευταία στοιχεία και οι τάσεις που καταγράφονται δείχνουν ότι η ελληνική αγροτική παραγωγή βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σύνθετη και βαθιά κρίση. Η υποχρηματοδότηση της παραγωγής, η αύξηση του κόστους των εισροών, αλλά και οι εξελίξεις στο διεθνές εμπορικό περιβάλλον συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί τη βιωσιμότητα πολλών εκμεταλλεύσεων.

Οι αγρότες σε ολόκληρη τη χώρα αντιμετωπίζουν ένα ολοένα και πιο δύσκολο οικονομικό περιβάλλον. Το κόστος ενέργειας, καυσίμων και αγροεφοδίων παραμένει σε υψηλά επίπεδα, ενώ η πρόσβαση σε ουσιαστικά χρηματοδοτικά εργαλεία παραμένει περιορισμένη. Παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες για ενίσχυση της αγροτικής παραγωγής, η πραγματικότητα για πολλούς παραγωγούς είναι διαφορετική: οι επενδύσεις μειώνονται, η ρευστότητα συρρικνώνεται και η αβεβαιότητα κυριαρχεί.

Η κατάσταση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν συνυπολογιστεί ότι ο αγροτικός τομέας εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής στην ύπαιθρο. Χιλιάδες οικογένειες εξαρτώνται άμεσα ή έμμεσα από την πρωτογενή παραγωγή, ενώ σε πολλές περιοχές της χώρας η γεωργία αποτελεί τη βασική πηγή εισοδήματος και ανάπτυξης.

Στο ήδη επιβαρυμένο αυτό περιβάλλον έρχεται να προστεθεί και η προοπτική εφαρμογής της εμπορικής συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών της Mercosur , δηλαδή της Βραζιλίας, της Αργεντινής, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης. Η συμφωνία προβλέπει σημαντική μείωση ή ακόμη και κατάργηση δασμών σε σειρά αγροτικών προϊόντων, διευκολύνοντας την είσοδο προϊόντων από τη Νότια Αμερική στην ευρωπαϊκή αγορά.

Για πολλούς εκπροσώπους του αγροτικού κόσμου, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες. Οι χώρες της Mercosur διαθέτουν πολύ χαμηλότερο κόστος παραγωγής και λειτουργούν σε διαφορετικό κανονιστικό περιβάλλον σε ό,τι αφορά περιβαλλοντικούς και εργασιακούς κανόνες. Αυτό σημαίνει ότι τα προϊόντα τους μπορούν να φτάσουν στην ευρωπαϊκή αγορά σε σημαντικά χαμηλότερες τιμές, ασκώντας ισχυρή πίεση στους Ευρωπαίους και ιδιαίτερα στους Έλληνες  παραγωγούς.

Τα στοιχεία για το εμπορικό ισοζύγιο είναι αποκαλυπτικά. Η Ελλάδα ήδη εισάγει αγροτικά προϊόντα από τις χώρες της Mercosur αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, ενώ οι ελληνικές εξαγωγές προς τις ίδιες αγορές παραμένουν περιορισμένες. Η κατάργηση δασμών θα μπορούσε να εντείνει αυτή την ανισορροπία, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την εξάρτηση από εισαγωγές.

Αναμφίβολα, η συμφωνία περιλαμβάνει και ορισμένες θετικές προβλέψεις, όπως η προστασία συγκεκριμένων ευρωπαϊκών προϊόντων ονομασίας προέλευσης. Ωστόσο, οι περισσότεροι αναλυτές επισημαίνουν ότι τα οφέλη αυτά θα αφορούν κυρίως προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και όχι τη μαζική αγροτική παραγωγή που στηρίζει την ελληνική ύπαιθρο.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι η Ελλάδα είναι από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μεγαλύτερη εξάρτηση από τον αγροτικό τομέα. Ένα σημαντικό ποσοστό της απασχόλησης και της οικονομικής δραστηριότητας στην περιφέρεια συνδέεται άμεσα με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Η μεταβολή που καταγράφεται σήμερα στον αγροτικό κλάδο, επομένως, δεν αποτελεί απλώς μια συγκυριακή δυσκολία. Αντίθετα, μπορεί να αποδειχθεί ένδειξη μιας βαθύτερης μετατόπισης που θα επηρεάσει τόσο την παραγωγική βάση της χώρας όσο και τη δημογραφική και κοινωνική ισορροπία της υπαίθρου.

Ένας σκοτεινός ορίζοντας για την ύπαιθρο

Αν η πορεία αυτή δεν ανατραπεί, οι συνέπειες ενδέχεται να αποδειχθούν ιδιαίτερα βαριές για πολλές αγροτικές περιοχές της χώρας  και ιδιαίτερα για τον νομό Σερρών, έναν από τους πιο παραγωγικούς αγροτικούς νομούς της Ελλάδας.

Η συρρίκνωση της αγροτικής δραστηριότητας, η εγκατάλειψη καλλιεργειών και η αδυναμία των νεότερων να παραμείνουν στην ύπαιθρο συνθέτουν ήδη ένα ανησυχητικό σκηνικό. Αν προστεθούν σε αυτό οι πιέσεις από τις διεθνείς αγορές και η έλλειψη ουσιαστικής στρατηγικής στήριξης της πρωτογενούς παραγωγής, τότε το μέλλον της αγροτικής οικονομίας στον νομό Σερρών διαγράφεται με τα πιο μελανά χρώματα.

Χωριά που κάποτε έσφυζαν από αγροτική δραστηριότητα κινδυνεύουν να οδηγηθούν σε περαιτέρω ερήμωση, ενώ μια ολόκληρη παραγωγική παράδοση δεκαετιών κινδυνεύει να χαθεί μέσα σε ένα περιβάλλον αδιαφορίας, ανεπαρκούς πολιτικής στήριξης και αδυσώπητου διεθνούς ανταγωνισμού.

Το ερώτημα, πλέον, δεν αφορά μόνο την οικονομία. Αφορά το ίδιο το μέλλον της ελληνικής υπαίθρου και για τις Σέρρες, ίσως και την επιβίωση ενός ολόκληρου παραγωγικού μοντέλου που για δεκαετίες αποτέλεσε τον βασικό πυλώνα της τοπικής κοινωνίας.

Του Πασχάλη Τόσιου