Η επένδυση, που εντάσσεται στο δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης του Διαχειριστή, παρουσιάζεται ως κρίσιμη για την ενίσχυση του ενεργειακού ρόλου της Ελλάδας στην ευρύτερη περιοχή. Στόχος είναι να αυξηθεί η δυνατότητα μεταφοράς φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, ενισχύοντας παράλληλα έργα όπως ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός IGB Interconnector Greece–Bulgaria.

Ωστόσο, πίσω από τα μεγάλα νούμερα και τις γεωπολιτικές φιλοδοξίες, αναδεικνύεται για ακόμη μια φορά ένα γνώριμο ερώτημα για τις τοπικές κοινωνίες: τι πραγματικά κερδίζουν οι περιοχές από τις οποίες περνούν αυτά τα έργα;

Τεράστιες επενδύσεις, μηδενικά ανταποδοτικά

Η περιοχή των Σερρών και ειδικότερα ο άξονας της Καρπερής μετατρέπεται τα τελευταία χρόνια σε κομβικό σημείο του ενεργειακού δικτύου της χώρας. Παρά ταύτα, οι τοπικές κοινωνίες βλέπουν να υλοποιούνται έργα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ χωρίς να προβλέπεται κανένα ουσιαστικό ανταποδοτικό όφελος.

Δεν υπάρχει πρόβλεψη για ειδικά αναπτυξιακά κονδύλια, για έργα υποδομής στην περιοχή, για ενεργειακές ελαφρύνσεις στους κατοίκους ή για ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής οικονομίας στην υλοποίηση των έργων.

Με άλλα λόγια, η περιοχή καλείται να σηκώσει το βάρος μιας μεγάλης ενεργειακής υποδομής χωρίς να απολαμβάνει αντίστοιχα οφέλη.

Περιβαλλοντική επιβάρυνση χωρίς αντιστάθμισμα

Η κατασκευή ενός αγωγού μήκους 215 χιλιομέτρων δεν είναι μια ουδέτερη παρέμβαση στο περιβάλλον. Πρόκειται για έργο μεγάλης κλίμακας που επηρεάζει αγροτικές εκτάσεις, φυσικά οικοσυστήματα και τοπικές δραστηριότητες.

Και όμως, μέχρι στιγμής δεν έχει ανοίξει καμία ουσιαστική συζήτηση για περιβαλλοντικά αντισταθμιστικά μέτρα, για ενίσχυση τοπικών έργων αποκατάστασης ή για χρηματοδότηση δράσεων βιώσιμης ανάπτυξης στις περιοχές που επηρεάζονται.

Η εμπειρία άλλωστε δείχνει ότι τέτοιου τύπου έργα συχνά δημιουργούν ένα παράδοξο:
οι τοπικές κοινωνίες επωμίζονται τις περιβαλλοντικές και χωροταξικές επιπτώσεις, ενώ τα οικονομικά οφέλη κατευθύνονται αλλού.

Η Ελλάδα ενεργειακός κόμβος αλλά ποιος ωφελείται;

Ο νέος αγωγός συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία του τερματικού LNG στην Αλεξανδρούπολη που διαχειρίζεται η Gastrade, καθώς και με τη δυνατότητα αύξησης των εξαγωγών φυσικού αερίου προς τα Βαλκάνια.

Η Ελλάδα φιλοδοξεί να μετατραπεί σε ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Όμως η στρατηγική αυτή γεννά εύλογες απορίες όταν οι περιοχές που φιλοξενούν τις υποδομές μένουν στο περιθώριο των ωφελημάτων.

Για ακόμη μια φορά, η τοπική κοινωνία καλείται να αποδεχθεί ένα έργο μεγάλης κλίμακας στο όνομα της εθνικής ενεργειακής στρατηγικής, χωρίς να υπάρχει σαφής σχεδιασμός για το πώς θα επιστρέψει μέρος της αξίας αυτής της επένδυσης στην ίδια την περιοχή.

Το αυτονόητο που δεν γίνεται

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αντίστοιχα έργα συνοδεύονται από:

• τοπικά αναπτυξιακά ταμεία

• ειδικά περιβαλλοντικά αντισταθμιστικά μέτρα

• ενεργειακά οφέλη για τους κατοίκους

• επενδύσεις σε τοπικές υποδομές

Στην ελληνική περίπτωση, όμως, αυτά παραμένουν συνήθως ευσεβείς πόθοι.

Και έτσι, η ιστορία επαναλαμβάνεται:
μια τεράστια επένδυση περνά από την περιοχή, αλλά η τοπική κοινωνία μένει απλώς θεατής ενός έργου που δεν της επιστρέφει σχεδόν τίποτα.