Μέσω του ερευνητικού προγράμματος AmphiPoly, το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» συνεισφέρει επιστημονική τεχνογνωσία και προηγμένες ερευνητικές υποδομές στη μελέτη του Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη, συνεργαζόμενο με κορυφαία ελληνικά και ευρωπαϊκά εργαστήρια.

Το άρθρο αυτό παρουσιάζει τους ανθρώπους πίσω από το έργο και τον τρόπο με τον οποίο η αρχαιολογία, η φυσική, η χημεία, η επιστήμη υλικών και η συντήρηση συγκλίνουν σε μια πραγματικά διεπιστημονική προσπάθεια.
 

Στις 19 Ιανουαρίου 2026, η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, υπέγραψε Προγραμματική Σύμβαση μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού, του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και του Εθνικού Κέντρου Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος» (ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος»), με συνολικό προϋπολογισμό 660.000 €, χρηματοδοτούμενο από ίδιους πόρους του Υπουργείου Πολιτισμού.

Μέσω της σύμβασης αυτής, το Υπουργείο Πολιτισμού αναθέτει στα δύο ερευνητικά κέντρα την υλοποίηση του ερευνητικού έργου AmphiPoly, το οποίο επικεντρώνεται στην επιστημονική μελέτη και τεκμηριωμένη ανάδειξη της πολυχρωμίας του ταφικού μνημείου του Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη.

Στόχος του ερευνητικού έργου AmphiPoly είναι η επιστημονικά τεκμηριωμένη αναπαράσταση της αρχικής διακοσμητικής μορφής του μνημείου, συμπεριλαμβανομένων της πολυχρωμίας και της εικονογραφίας του, σε όλες τις χρονολογικές του φάσεις. Αξιοποιώντας αρχαιομετρικές μετρήσεις, ψηφιακά εργαλεία και ιστορικο-αρχαιολογική έρευνα, το έργο θα παράγει μια τρισδιάστατη ψηφιακή αναπαράσταση και θα υποστηρίξει την αισθητική αποκατάσταση του μνημείου.

Το έργο αποσκοπεί στη βελτίωση της αξιολόγησης της σημασίας, της χρήσης και της χρονολόγησης του μνημείου, καθώς και στην τεκμηρίωση της αρχικής του διακόσμησης, η οποία σε πολλά σημεία έχει καταστεί δυσδιάκριτη λόγω φθοράς και μεταγενέστερων επεμβάσεων. Παράλληλα, το AmphiPoly ενισχύει την ανάπτυξη καινοτόμων, βιωματικών και διαδραστικών μουσειακών προσεγγίσεων, ενσωματώνοντας ψηφιακές τεχνολογίες που επιτρέπουν την εικονική περιήγηση στο μνημείο, τη διαδραστική αλληλεπίδραση με τα αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά του στοιχεία και την οπτικοποίηση των αρχαιομετρικών δεδομένων που στηρίζουν τη διαδικασία αποκατάστασης.

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Τα αποτελέσματα των αρχαιομετρικών αναλύσεων—που πραγματοποιούνται από εξειδικευμένα εργαστήρια του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» σε συνεργασία με ομάδες από διεθνώς αναγνωρισμένα ερευνητικά κέντρα—θα συνδυαστούν με ψηφιακό υλικό υψηλής ανάλυσης από τρισδιάστατη σάρωση και εφαρμογές οπτικοποίησης δεδομένων. Το έργο προβλέπει τη δημιουργία φυσικών αντιγράφων επιλεγμένων διακοσμητικών στοιχείων (της πρόσοψης με τις Σφίγγες, του ψηφιδωτού και του βάθρου με τον Λέοντα), καθώς και ψηφιακών μοντέλων και εφαρμογών εικονικής πραγματικότητας (VR) για μουσειακή χρήση. Εικαστικοί καλλιτέχνες θα συμβάλουν στη διαδικασία ψηφιακής συμπλήρωσης και αποκατάστασης, αξιοποιώντας εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης σε συνδυασμό με αρχαιομετρικά δεδομένα που αφορούν φθαρμένα, χαμένα ή ελλιπώς διατηρημένα εικονογραφικά στοιχεία του ψηφιδωτού και των ζωγραφιστών μαρμάρινων ζωφόρων. Συγκριτικές φασματοσκοπικές αναλύσεις και απεικονίσεις υπερυψηλής ανάλυσης συγγενών μακεδονικών ταφικών τοιχογραφιών—όπως η τοιχογραφία της Αρπαγής της Περσεφόνης από τον Τάφο Ι στις Αιγές—σε συνδυασμό με εργαστηριακά αποτελέσματα χρονολόγησης από κονιάματα και οστεολογικά δείγματα από το εσωτερικό του τάφου, θα συμβάλουν περαιτέρω στη μελέτη.

Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη 

σημείωσε ότι ο Μακεδονικός Τάφος στον Τύμβο Καστά στην Αμφίπολη, ένα εμβληματικό μνημείο εξαιρετικής ιστορικής και αρχαιολογικής σημασίας, απαιτεί μια ενιαία και ολιστική προσέγγιση προκειμένου να διασφαλιστεί η ολοκληρωμένη προστασία του. Τόνισε ότι, παράλληλα με τα έργα αποκατάστασης και ανάδειξης που υλοποιούνται από τις υπηρεσίες του Υπουργείου, το ερευνητικό πρόγραμμα AmphiPoly λειτουργεί συμπληρωματικά, αξιοποιώντας την αιχμή της επιστημονικής γνώσης, της τεχνολογίας και της αρχαιομετρίας για τη μελέτη και τεκμηρίωση της αρχικής πολυχρωμίας, της αισθητικής και του συμβολικού βάθους του μνημείου. Το πρόγραμμα θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός νέου, πλήρως τεκμηριωμένου σώματος δεδομένων, προσφέροντας παράλληλα σύγχρονα εργαλεία για την κατανόηση και την προβολή του μνημείου σε διεθνές επίπεδο.

Ο Πρόεδρος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, Δημήτρης Σαρηγιάννης,

 ανέδειξε τη σημασία των διεπιστημονικών μεθοδολογιών, των προηγμένων μη καταστροφικών αναλυτικών τεχνικών και των ψηφιακών εφαρμογών υψηλής ακρίβειας για την ανασύσταση του αρχικού χρωματικού πλούτου του μνημείου.

Ο Διευθυντής και Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», Βαγγέλης Καρκαλέτσης, 

δήλωσε ότι η συμμετοχή του «Δημόκριτου» στο έργο AmphiPoly συνεχίζει τη μακρόχρονη συμβολή του στην αρχαιομετρία και στις μη επεμβατικές αναλυτικές τεχνικές που εφαρμόζονται στην πολιτιστική κληρονομιά. Τόνισε ότι οι ερευνητικές ομάδες του «Δημόκριτου», με εξειδίκευση που εκτείνεται από καινοτομίες στη φθορισμομετρία ακτίνων Χ (XRF) για τη μελέτη της αρχαίας πολυχρωμίας έως την αξιόπιστη χρονολόγηση οργανικών υλικών και κονιαμάτων και τον προσδιορισμό της προέλευσης των μαρμάρων, θα συμβάλουν στην βαθύτερη κατανόηση του ρόλου και της σημασίας του μνημείου του Τύμβου Καστά στην αρχαιότητα, υποστηρίζοντας την τεκμηριωμένη και με σεβασμό ανάδειξή του.