Κάθε χρόνο, στις 21 Μαΐου, η Αγία Ελένη Σερρών μετατρέπεται σε επίκεντρο ενός από τα πιο ιδιαίτερα και μυσταγωγικά δρώμενα της ελληνικής παράδοσης. Τα Αναστενάρια, το πανάρχαιο έθιμο της πυροβασίας προς τιμήν των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, συνεχίζουν να συγκλονίζουν όσους το παρακολουθούν, διατηρώντας ζωντανή μια παράδοση αιώνων που έφτασε στις Σέρρες από την Ανατολική Θράκη.

Το έθιμο θεωρείται μοναδικό, καθώς διασώζει μέχρι σήμερα στοιχεία αρχαίων λατρευτικών τελετουργιών, τα οποία με το πέρασμα των χρόνων ενσωματώθηκαν στη χριστιανική παράδοση. Οι τελετές κορυφώνονται με την περίφημη πυροβασία των Αναστενάρηδων πάνω στα αναμμένα κάρβουνα, ένα γεγονός που κάθε χρόνο προσελκύει πλήθος επισκεπτών, ερευνητών και επιστημόνων από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Το «κουρμπάνι» και η προετοιμασία των μυστών

Οι εκδηλώσεις ξεκινούν από την παραμονή της γιορτής, στις 20 Μαΐου, με τη θυσία του ζώου, γνωστή ως «κουρμπάνι». Σύμφωνα με την παράδοση, το ζώο που επιλέγεται για τη θυσία ακολουθεί μόνο του τη μουσική πομπή μέχρι τον τόπο της τελετής.

Την ίδια ημέρα πραγματοποιείται και η μεταφορά των ιερών εικόνων από την εκκλησία στο «κονάκι», τον ιερό χώρο συγκέντρωσης των Αναστενάρηδων. Εκεί τελείται αγρυπνία, ενώ οι μύστες προετοιμάζονται ψυχικά και πνευματικά για την κορύφωση της τελετουργίας.

Οι «χάρες» και το αγίασμα

Το πρωί της 21ης Μαΐου οι Αναστενάρηδες μεταφέρουν τα ιερά εικονίσματα στο αγίασμα, έναν ιερό τόπο μέσα στο άλσος της περιοχής. Οι εικόνες, γνωστές ως «χάρες», απεικονίζουν τους Αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη και θεωρούνται από τους πιστούς πηγή της δύναμης που τους επιτρέπει να βαδίζουν πάνω στη φωτιά χωρίς να καίγονται.

Ο ήχος της λύρας και του νταουλιού συνοδεύει διαρκώς τις τελετές, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα βαθιάς κατάνυξης και έντονης συναισθηματικής φόρτισης.

Η πυροβασία και η κορύφωση της τελετής

Το απόγευμα της 21ης Μαΐου πραγματοποιείται η μεγάλη πυροβασία. Η φωτιά ανάβεται από συγκεκριμένο μύστη, ο οποίος διατηρεί αυτό το προνόμιο ως οικογενειακή κληρονομιά. Όταν σχηματιστεί η θράκα, οι Αναστενάρηδες εισέρχονται στον χώρο σε πομπή, χορεύοντας κυκλικά γύρω από τη φωτιά κρατώντας τις εικόνες.

Λίγο αργότερα, σε κατάσταση έντονης μυσταγωγίας, περνούν ξυπόλητοι πάνω από τα πυρακτωμένα κάρβουνα, σε μια τελετουργία που εξακολουθεί να προκαλεί δέος και θαυμασμό.

Μια παράδοση προσφυγικής μνήμης

Οι σημερινοί Αναστενάρηδες είναι κυρίως απόγονοι προσφύγων από την Ανατολική Θράκη, που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι ρίζες του εθίμου συνδέονται με τα χωριά των Σαράντα Εκκλησιών, ιδιαίτερα με το χωριό Κωστή και την Αγαθούπολη.

Για τους κατοίκους της Αγίας Ελένης, τα Αναστενάρια δεν αποτελούν απλώς ένα λαογραφικό δρώμενο, αλλά κομμάτι της συλλογικής τους ταυτότητας και της ιστορικής τους μνήμης.

Ρεπορτάζ: Καθημερινός Παρατηρητής