Ένα ακόμη ηχηρό καμπανάκι για τη λειτουργία του κράτους και τη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων στην Ελλάδα χτυπά η ετήσια έκθεση της European Public Prosecutor's Office. Τα στοιχεία που καταγράφονται για τη χώρα μας δεν αφήνουν περιθώρια ωραιοποίησης: 175 υποθέσεις βρίσκονται υπό διερεύνηση, ενώ η εκτιμώμενη ζημία σε βάρος του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης αγγίζει τα 2,6 δισεκατομμύρια ευρώ.

Με άλλα λόγια, η Ελλάδα εμφανίζεται για ακόμη μια φορά ως ένας από τους «καλύτερους πελάτες» της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, σε μια λίστα που δεν αποτελεί τίτλο τιμής αλλά καθρέφτη των χρόνιων παθογενειών του ελληνικού κράτους και του πολιτικού προσωπικού που το διαχειρίζεται.

Η European Public Prosecutor's Office, ο ευρωπαϊκός θεσμός που έχει την αρμοδιότητα να διερευνά εγκλήματα σε βάρος των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ, καταγράφει για την Ελλάδα έναν εντυπωσιακά μεγάλο αριθμό υποθέσεων. Μάλιστα, 117 νέες έρευνες προστέθηκαν μόνο μέσα στο τελευταίο έτος, γεγονός που δείχνει ότι το πρόβλημα όχι μόνο δεν περιορίζεται, αλλά παραμένει ενεργό και εκτεταμένο.

Το σύστημα των «ευρωπαϊκών κονδυλίων»

Οι περισσότερες υποθέσεις αφορούν αγροτικές επιδοτήσεις, προγράμματα ανάπτυξης, χρηματοδοτήσεις από διαρθρωτικά ταμεία και απάτες στον ΦΠΑ. Πρόκειται για πεδία όπου εδώ και δεκαετίες αναπτύχθηκε μια ολόκληρη κουλτούρα διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων, που συχνά αντιμετωπίζονται όχι ως δημόσιο χρήμα αλλά ως λάφυρο ενός πελατειακού μηχανισμού.

Είναι ένα σύστημα που δεν δημιουργήθηκε χθες. Χτίστηκε σταδιακά, μέσα από πολιτικές επιλογές, αδύναμους ελέγχους και μια διοικητική κουλτούρα ανοχής. Κάθε κυβέρνηση υπόσχεται ότι θα το αλλάξει. Καμία όμως δεν κατάφερε – ή δεν θέλησε πραγματικά – να το συγκρουστεί.

Και κάπως έτσι, κάθε χρόνο η Ελλάδα εμφανίζεται σε ευρωπαϊκές εκθέσεις όχι ως παράδειγμα διαφάνειας, αλλά ως πεδίο συνεχών ερευνών για κατάχρηση ευρωπαϊκών πόρων.

Το πραγματικό πολιτικό ζήτημα

Το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά πολιτικό.

Όταν μια χώρα που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα ευρωπαϊκά κονδύλια για την ανάπτυξη των υποδομών, της αγροτικής οικονομίας και των επενδύσεων εμφανίζεται με τέτοιους αριθμούς ερευνών, τότε το πρόβλημα δεν μπορεί να αποδοθεί απλώς σε «μεμονωμένες περιπτώσεις».

Αποκαλύπτει ένα διοικητικό σύστημα με ελλιπείς μηχανισμούς ελέγχου, ένα κράτος που συχνά λειτουργεί με όρους πελατειακής διαχείρισης και ένα πολιτικό προσωπικό που αρκείται σε διακηρύξεις αντί για πραγματικές τομές.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κάνει τη δουλειά της. Το ερώτημα είναι αν το ελληνικό κράτος θα κάνει ποτέ τη δική του.

Γιατί πίσω από τους αριθμούς της έκθεσης κρύβεται μια απλή αλήθεια:
όσο η διαχείριση των δημόσιων πόρων δεν συνοδεύεται από πραγματική λογοδοσία, τόσο οι εκθέσεις αυτές θα επιστρέφουν κάθε χρόνο για να θυμίζουν ότι το πρόβλημα δεν είναι οι έρευνες – είναι το σύστημα που τις γεννά.

Πασχάλης Θ. Τόσιος
Καθημερινός Παρατηρητής