Οι ελληνικές παραλίες εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στις ασφαλέστερες της Μεσογείου. Ωστόσο, η εικόνα του θαλάσσιου οικοσυστήματος αλλάζει με ταχείς ρυθμούς. Η άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων, η συνεχής είσοδος ξενικών ειδών μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και η μεταβολή των θαλάσσιων ρευμάτων έχουν οδηγήσει στην εγκατάσταση νέων ψαριών στις ελληνικές θάλασσες, ορισμένα από τα οποία είναι επικίνδυνα είτε λόγω δηλητηριωδών αγκαθιών είτε λόγω ισχυρού δαγκώματος ή τοξικών ουσιών.

Οι ειδικοί επιμένουν ότι δεν υπάρχει λόγος πανικού. Υπάρχει όμως σοβαρός λόγος ενημέρωσης.

Ο λαγοκέφαλος: ο νέος «πονοκέφαλος» της Μεσογείου

Το ψάρι που συγκεντρώνει πλέον το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus), ένα από τα πλέον επιθετικά ξενικά είδη που έχουν εισβάλει στη Μεσόγειο.

Με χαρακτηριστικά μεγάλα δόντια που λειτουργούν σαν κόφτης, μπορεί να προκαλέσει σοβαρά τραύματα από δάγκωμα, ενώ τα εσωτερικά του όργανα περιέχουν την εξαιρετικά επικίνδυνη νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη, η οποία μπορεί να αποβεί θανατηφόρα αν το ψάρι καταναλωθεί. Η τοξίνη δεν καταστρέφεται ούτε με το ψήσιμο ούτε με την κατάψυξη.

Η εξάπλωσή του είναι τόσο μεγάλη ώστε η ελληνική πολιτεία ενεργοποίησε πρόγραμμα οικονομικής ενίσχυσης των επαγγελματιών αλιέων, καταβάλλοντας αποζημίωση ανά κιλό λαγοκέφαλου που αλιεύεται, προκειμένου να περιοριστεί ο πληθυσμός του.

Παράλληλα, ο λαγοκέφαλος προκαλεί τεράστιες οικονομικές ζημιές στην αλιεία, καταστρέφοντας δίχτυα, παραγάδια και καταναλώνοντας τα αλιεύματα πριν αυτά φτάσουν στις βάρκες.

Αποτελεί απειλή για τους λουόμενους;

Εδώ οι επιστήμονες εμφανίζονται καθησυχαστικοί.

Οι περισσότερες καταγραφές αφορούν αλιευτικές περιοχές και όχι οργανωμένες παραλίες. Ωστόσο, έχουν υπάρξει μεμονωμένα περιστατικά δαγκωμάτων σε λουόμενους, γεγονός που επιβάλλει ιδιαίτερη προσοχή, ειδικά όταν κάποιος επιχειρεί να αγγίξει ή να απομακρύνει το ψάρι από τη θάλασσα.

Το λεοντόψαρο εξαπλώνεται γρήγορα

Ένα ακόμη ξενικό είδος που κερδίζει συνεχώς έδαφος είναι το λεοντόψαρο (Pterois miles).

Με την εντυπωσιακή εμφάνιση και τα μεγάλα πτερύγιά του, κρύβει ένα ιδιαίτερα επώδυνο μυστικό: τα αγκάθια του φέρουν δηλητήριο που μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο, πρήξιμο, φλεγμονή, ακόμη και ναυτία ή ζάλη σε ευαίσθητους οργανισμούς.

Δεν επιτίθεται στον άνθρωπο. Ο τραυματισμός συμβαίνει σχεδόν πάντα όταν κάποιος το πατήσει ή επιχειρήσει να το πιάσει.

Παράλληλα όμως αποτελεί τεράστια οικολογική απειλή, καθώς καταναλώνει μεγάλες ποσότητες ντόπιων ψαριών και αλλοιώνει την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Η δράκαινα παραμένει ο συχνότερος «ένοχος»

Παρά τα νέα ξενικά είδη, το ψάρι που συνεχίζει να προκαλεί τα περισσότερα περιστατικά τραυματισμών στις ελληνικές ακτές είναι η δράκαινα.

Το ψάρι θάβεται μέσα στην άμμο αφήνοντας ορατά μόνο τα μάτια του.

Ένα απρόσεκτο πάτημα αρκεί για να προκληθεί:

• εξαιρετικά έντονος πόνος,
• οίδημα,
• φλεγμονή,
• σε ορισμένες περιπτώσεις πυρετός ή λιποθυμική τάση.

Οι γιατροί συστήνουν άμεση τοποθέτηση του τραυματισμένου σημείου σε ζεστό νερό (όχι καυτό), καθώς η θερμότητα αδρανοποιεί μεγάλο μέρος του δηλητηρίου, και στη συνέχεια ιατρική αξιολόγηση.

Σκορπίνα και σαλιάρα

Η σκορπίνα διαθέτει επίσης δηλητηριώδη αγκάθια, κυρίως στη ράχη της.

Δεν κυνηγά τον άνθρωπο και οι τραυματισμοί συμβαίνουν κυρίως σε ψαράδες ή δύτες.

Η σαλιάρα (rabbitfish), που επίσης εξαπλώνεται στη Μεσόγειο, μπορεί να προκαλέσει επώδυνο τσίμπημα από τα αγκάθια της, χωρίς όμως να θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνη για τους λουόμενους.

Γιατί αυξάνονται όλα αυτά τα είδη;

Οι θαλάσσιοι βιολόγοι αποδίδουν την αλλαγή σε τρεις βασικούς παράγοντες:

• στην άνοδο της θερμοκρασίας της Μεσογείου,
• στη διεύρυνση της εξάπλωσης ειδών μέσω της Διώρυγας του Σουέζ,
• στην απουσία φυσικών θηρευτών για αρκετά από αυτά τα ψάρια.

Το αποτέλεσμα είναι να εγκαθίστανται μόνιμα στις ελληνικές θάλασσες και να επηρεάζουν τόσο τη βιοποικιλότητα όσο και την αλιευτική παραγωγή.

Τι πρέπει να κάνουν οι λουόμενοι

Οι ειδικοί συνιστούν:

• Να μην αγγίζουμε ποτέ άγνωστα ψάρια.
• Να φοράμε παπούτσια θαλάσσης σε βραχώδεις ή αμμώδεις περιοχές.
• Να μην επιχειρούμε να πιάσουμε λαγοκέφαλο ή λεοντόψαρο.
• Σε περίπτωση τραυματισμού να βγαίνουμε αμέσως από το νερό και να αναζητούμε ιατρική βοήθεια.
• Να μην καταναλώνουμε ποτέ λαγοκέφαλο, ακόμη κι αν έχει αλιευθεί από ερασιτέχνη ψαρά.

Η παρουσία αυτών των ψαριών δεν σημαίνει ότι οι ελληνικές παραλίες έγιναν επικίνδυνες. Σημαίνει όμως ότι η Μεσόγειος αλλάζει.

Η ενημέρωση, η ψυχραιμία και ο σεβασμός στη θάλασσα αποτελούν τα καλύτερα μέσα προστασίας. Οι πιθανότητες να συναντήσει ένας λουόμενος κάποιο από αυτά τα είδη παραμένουν μικρές, όμως η γνώση του τι πρέπει να κάνει σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη.