Όταν ένας κυβερνητικός εκπρόσωπος επιλέγει να μιλήσει για «τσαμπατζήδες» και να κηρύξει με αυτάρεσκη ευκολία ότι «το τσάμπα πέθανε», δεν εκφράζει απλώς προσωπική άποψη. Εκφέρει πολιτικό λόγο εξουσίας. Και ο λόγος αυτός στάζει περιφρόνηση για ανθρώπους που καλούνται να υπηρετήσουν το δημόσιο σχολείο σε συνθήκες κοινωνικής ασφυξίας.

Οι εκπαιδευτικοί που στέλνονται στα νησιά δεν διεκδικούν προνόμια. Δεν ζητούν «χάρες». Ζητούν να μπορούν να κατοικούν αξιοπρεπώς στον τόπο όπου το ίδιο το κράτος τους τοποθετεί. Ζητούν να μην ξοδεύουν έναν μισθό για ένα δωμάτιο χωρίς θέρμανση, να μη μετατρέπεται η αποστολή τους σε οικονομική αυτοχειρία. Κι όμως, η απάντηση που λαμβάνουν δεν είναι πολιτική μέριμνα, αλλά ειρωνεία.

Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο δεν είναι η σκληρότητα της φράσης. Είναι η κανονικότητα με την οποία εκστομίζεται. Σαν να θεωρείται αυτονόητο ότι όποιος δεν αντέχει την ακρίβεια, απλώς περισσεύει. Σαν να είναι φυσικό η παιδεία να λειτουργεί με όρους αγοράς: όποιος πληρώνει, μένει· όποιος δεν αντέχει, αποχωρεί.

Σε μια χώρα όπου η κυβέρνηση μιλά διαρκώς για «αριστεία», η πραγματική προϋπόθεση δεν είναι η γνώση, ούτε η παιδαγωγική επάρκεια. Είναι η οικονομική αντοχή. Η δυνατότητα να χρηματοδοτεί κανείς μόνος του την ίδια του την εργασία. Αυτό δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι ταξική επιλογή.

Οι δηλώσεις της κ. Αλεξοπούλου δεν αποτελούν ατύχημα. Είναι προϊόν μιας συνολικής πολιτικής κουλτούρας που αντιμετωπίζει το κοινωνικό κράτος ως βάρος και τη δημόσια ευθύνη ως «παλαιομοδίτικη απαίτηση». Μιας εξουσίας που έχει αποκοπεί από την κοινωνική πραγματικότητα και μιλά πλέον μόνο τη γλώσσα της αγοράς, της ατομικής ευθύνης και της ψυχρής αριθμητικής.

Όταν οι εκπαιδευτικοί βαφτίζονται «τσαμπατζήδες», το πρόβλημα δεν είναι ρητορικό. Είναι αξιακό. Και αφορά όλους. Γιατί πίσω από τέτοιες δηλώσεις κρύβεται ένα ξεκάθαρο μήνυμα: το κράτος δεν οφείλει να στηρίζει, μόνο να απαιτεί.

Και τελικά, αυτό που επιχειρείται να κηρυχθεί νεκρό δεν είναι το «τσάμπα».
Είναι η ίδια η έννοια της κοινωνικής ευθύνης  και μαζί της, κάθε έννοια δημόσιου συμφέροντος.

Πασχάλης Θ. Τόσιος