Έχε το νου σου στο παιδί

Η Ελλάδα της παιδικής φτώχειας πίσω από τους αριθμούς

Η εικόνα είναι σκληρή, σχεδόν ωμή. Και όμως αποτυπώνεται με ψυχρούς αριθμούς σε μια επιστημονική έρευνα.

Στην Ελλάδα του 2026, σχεδόν ένα στα τρία παιδιά ζει σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Δεν πρόκειται για κάποια ρητορική υπερβολή ή πολιτική καταγγελία. Είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας έκθεσης του Παρατηρητηρίου Ευημερίας και Παιδικής Φτώχειας του ΚΕΠΕ, ενός από τους πλέον αξιόπιστους ερευνητικούς θεσμούς της χώρας.

Το ποσοστό φτάνει το 27,9%, ενώ για τον γενικό πληθυσμό αγγίζει το 26,9%, το τρίτο υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πίσω μόνο από τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.

Με απλά λόγια:
η Ελλάδα παραμένει πρωταθλήτρια της φτώχειας στην Ευρώπη και το τίμημα το πληρώνουν κυρίως τα παιδιά.

Οι αριθμοί που δεν χωρούν ωραιοποίηση

Ακόμη και εκεί όπου τα στοιχεία δείχνουν μικρή βελτίωση, η πραγματικότητα παραμένει ζοφερή.

Η γενική παιδική φτώχεια καταγράφει οριακή μείωση κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες το 2024, όμως η καθαρά οικονομική παιδική φτώχεια επιδεινώθηκε, φτάνοντας στο 22,4% από 21,8%.

Πίσω από αυτά τα ποσοστά κρύβονται πραγματικές ζωές:

παιδιά που στερούνται σωστή διατροφή,
παιδιά που δεν μπορούν να συμμετέχουν σε σχολικές εκδρομές,
παιδιά που μεγαλώνουν σε σπίτια όπου η οικονομική ανασφάλεια είναι καθημερινότητα.

Η Ελλάδα μάλιστα καταγράφει τις χειρότερες επιδόσεις στην ΕΕ σε έναν ιδιαίτερα συμβολικό δείκτη:
την αδυναμία παιδιών φτωχών οικογενειών να συμμετέχουν σε σχολικές δραστηριότητες ή να έχουν επαρκή διατροφή.

Σε μια χώρα που διαφημίζει διαρκώς την ανάπτυξη, οι αριθμοί αυτοί λειτουργούν σαν ηχηρή υπενθύμιση της κοινωνικής πραγματικότητας.

Η φτώχεια που δεν φαίνεται

Η έρευνα του ΚΕΠΕ δεν περιορίζεται στα οικονομικά δεδομένα.

Με τη χρήση ενός σύνθετου επιστημονικού δείκτη καταγράφει την πολυδιάστατη παιδική φτώχεια, δηλαδή όλες τις πτυχές της καθημερινότητας που καθορίζουν την ποιότητα ζωής ενός παιδιού.

Η έρευνα βασίζεται σε επιτόπια στοιχεία από τις ίδιες τις σχολικές τάξεις, σε μαθητές της έκτης δημοτικού, της γ΄ γυμνασίου και της γ΄ λυκείου. Τα παιδιά απαντούν τα ίδια σε ερωτήσεις για το πώς ζουν και τι βιώνουν.

Τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά.

Πάνω από το ένα τέταρτο των παιδιών βρίσκεται κάτω από το κατώφλι της μη οικονομικής φτώχειας, δηλαδή στερείται βασικές εμπειρίες ζωής.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το παιχνίδι:
πάνω από τα μισά παιδιά δηλώνουν ότι δεν έχουν την ευκαιρία να παίζουν στην ύπαιθρο.

Σε μια εποχή που η κοινωνία συζητά για ψηφιακές δεξιότητες και τεχνολογική πρόοδο, ένα μεγάλο μέρος των παιδιών στερείται ακόμη και τις πιο απλές στιγμές παιδικής ελευθερίας.

Το σχολείο που δεν διδάσκει να γίνεις άνθρωπος

Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία για τη λεγόμενη ηθική εκπαίδευση.

Στις έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε σχολεία της Αττικής, μεγάλα ποσοστά μαθητών δηλώνουν ότι το σχολείο δεν καλλιεργεί βασικές ανθρώπινες αξίες.

• έως και 50% των παιδιών θεωρούν ότι το σχολείο δεν ενισχύει την ενσυναίσθηση

• περίπου 43% δεν βλέπουν καλλιέργεια κοινωνικής αλληλεγγύης

• 60,9% απαντούν ότι δεν διδάσκονται ανθρώπινες αξίες

Ακόμη πιο συμβολική είναι μια από τις ερωτήσεις της έρευνας:
αν το σχολείο διδάσκει στα παιδιά πώς να γίνουν «ωραίοι εσωτερικά ως άνθρωποι».

Το 35% απάντησε αρνητικά.

Το εύρημα αυτό ξεπερνά τα όρια μιας εκπαιδευτικής αξιολόγησης.
Αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της κοινωνικής συνοχής.

Οι γεωγραφίες της ανισότητας

Η πανελλαδική έρευνα του ΚΕΠΕ, που πραγματοποιήθηκε σε 3.046 μαθητές, δείχνει ότι η πολυδιάστατη παιδική φτώχεια ανέρχεται στο 5,5%.

Πίσω όμως από τον εθνικό μέσο όρο κρύβονται έντονες περιφερειακές ανισότητες.

Οι χειρότερες επιδόσεις καταγράφονται:

• στη Στερεά Ελλάδα (8,56%)

• στην Αττική (6,74%)

• στη Θεσσαλία και στα Ιόνια Νησιά (6,25%)

Παράλληλα, η οικονομική παιδική φτώχεια εμφανίζεται εντονότερη σε αγροτικές, νησιωτικές και ορεινές περιοχές, όπου η διατροφική ανασφάλεια είναι ιδιαίτερα έντονη.

Τα παιδιά των μονογονεϊκών οικογενειών

Η κοινωνική ανισότητα αποτυπώνεται ακόμη πιο καθαρά στα στοιχεία για τις μονογονεϊκές οικογένειες.

Η πολυδιάστατη παιδική φτώχεια φτάνει:

• 12,6% σε νοικοκυριά με μητέρα κηδεμόνα

• 9% σε νοικοκυριά με πατέρα

• μόλις 3,3% σε οικογένειες με δύο γονείς

Η διαφορά είναι σχεδόν τετραπλάσια.

Και αυτό από μόνο του δείχνει πόσο ευάλωτες παραμένουν ολόκληρες κοινωνικές ομάδες.

Το μεγάλο πολιτικό παράδοξο

Η έκθεση του ΚΕΠΕ καταγράφει και ένα βαθύτερο πολιτικό πρόβλημα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά από τα κράτη-μέλη να μειώσουν την παιδική φτώχεια. Την ίδια στιγμή όμως οι αυστηροί δημοσιονομικοί κανόνες και η πολιτική λιτότητας περιορίζουν δραστικά τις δυνατότητες κοινωνικής πολιτικής.

Όπως σημειώνεται στην έκθεση, οι ασφυκτικές δημοσιονομικές πιέσεις που επιβλήθηκαν την περίοδο των μνημονίων συνεχίζουν να επηρεάζουν την ποιότητα ζωής.

Η χώρα καλείται να καταπολεμήσει τη φτώχεια με περιορισμένους πόρους και αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες.

Το αποτέλεσμα είναι ένα γνωστό πολιτικό σχήμα:
περιορισμός κοινωνικών δαπανών από τη μία, ευρωπαϊκά προγράμματα και επιδοτήσεις από την άλλη για να «χρυσώσουν το χάπι».

Η κοινωνία που κρίνεται από τα παιδιά της

Η παιδική φτώχεια δεν είναι απλώς ένα οικονομικό πρόβλημα.

Είναι ένας καθρέφτης της κοινωνίας.

Δείχνει τις ανισότητες, τις πολιτικές προτεραιότητες και τα όρια του κοινωνικού κράτους.

Και στην περίπτωση της Ελλάδας, ο καθρέφτης αυτός αποκαλύπτει μια δυσάρεστη πραγματικότητα:
μια κοινωνία που συχνά μιλά για ανάπτυξη, αλλά δεν καταφέρνει ακόμη να εξασφαλίσει αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής για τα παιδιά της.

Γιατί τελικά, όπως υπενθυμίζουν οι ερευνητές του ΚΕΠΕ, η φτώχεια δεν αφορά μόνο το ψωμί στο τραπέζι.

Αφορά την παιδεία, την αξιοπρέπεια, τις ευκαιρίες και το δικαίωμα ενός παιδιού να μεγαλώνει χωρίς φόβο για το αύριο.