ΤΟΠΙΚΑ

Η σιωπή ως στάση και η μνήμη ως αιχμή - Γράφει ο Πασχάλης θ. Τόσιος

Υπάρχει μια φράση του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου που έμεινε στον δημόσιο λόγο όχι για τη σοφία της, αλλά για το βάρος της. Όταν ρωτήθηκε τι έκανε η Εκκλησία την περίοδο της Χούντας, για το Πολυτεχνείο και τα βασανιστήρια, απάντησε πως δεν γνώριζε, γιατί τότε διάβαζε. Μια απάντηση που συνοψίζει, με σχεδόν ωμή ειλικρίνεια, μια διαχρονική στάση: την αποχώρηση από την ιστορία τη στιγμή που αυτή γράφεται με πόνο.

Υπάρχει μια φράση του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου που έμεινε στον δημόσιο λόγο όχι για τη σοφία της, αλλά για το βάρος της. Όταν ρωτήθηκε τι έκανε η Εκκλησία την περίοδο της Χούντας, για το Πολυτεχνείο και τα βασανιστήρια, απάντησε πως δεν γνώριζε, γιατί τότε διάβαζε. Μια απάντηση που συνοψίζει, με σχεδόν ωμή ειλικρίνεια, μια διαχρονική στάση: την αποχώρηση από την ιστορία τη στιγμή που αυτή γράφεται με πόνο.

Η μνήμη αυτή επιστρέφει σήμερα, αμείλικτη και επίκαιρη. Στις Σέρρες, ένα παιδί χάθηκε με βίαιο τρόπο. Και όπως προκύπτει από τα στοιχεία του ρεπορτάζ και της δικογραφίας, το τραγικό συμβάν εκτυλίχθηκε στα σκαλοπάτια της Μητρόπολης. Στον πιο συμβολικό χώρο της πόλης. Στο σημείο όπου, θεωρητικά, η κοινότητα βρίσκει παρηγοριά, λόγο, προσευχή.

Κι όμως, όλες αυτές τις ημέρες, από την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης ούτε λέξη. Ούτε ένα συλλυπητήριο μήνυμα. Ούτε μια δημόσια προσευχή. Ούτε ένας λόγος για το αδικοχαμένο παιδί. Ούτε μια τοποθέτηση για τη βία των ανηλίκων που θεριεύει και διαλύει οικογένειες. Μια σιωπή όχι αμήχανη, αλλά εκκωφαντική.

Και δεν μιλάμε για έναν θεσμό απόντα από τον δημόσιο λόγο. Ο Μητροπολίτης Σερρών είναι συχνά παρών, λαλίστατος και παρεμβατικός, ακόμη και σε ζητήματα που δεν άπτονται άμεσα της ποιμαντικής του ευθύνης. Εκφράζει άποψη, υψώνει τόνο, παίρνει θέση. Γι’ αυτό και η απουσία λόγου εδώ δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία. Όταν χάθηκε ένα παιδί στα σκαλοπάτια της Μητρόπολης, η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα· είναι επιλογή.

Εύλογα, λοιπόν, γεννιούνται ερωτήματα που δεν μπορούν να μείνουν αναπάντητα. Υπήρξε άραγε θεσμικό ενδιαφέρον για το τι συνέβη στον χώρο ευθύνης της Μητρόπολης; Υπάρχουν κάμερες; Εξετάστηκαν; Ζητήθηκε υλικό από τις αρχές; Όχι ως υπόνοια, αλλά ως αυτονόητη απαίτηση διαφάνειας σε έναν δημόσιο και βαθιά συμβολικό χώρο.

Πάνω απ’ όλα, όμως, προκύπτει ένα ερώτημα ηθικής τάξης:
Μήπως και σήμερα κάποιοι «διαβάζουν»;
Μήπως υπάρχουν άλλα ενδιαφέροντα, άλλες προτεραιότητες, και τα κοινωνικά προβλήματα της πόλης –η βία, η παραβατικότητα, τα παιδιά που χάνονται– θεωρούνται ενοχλητικός θόρυβος; Μήπως η Εκκλησία επιλέγει για ακόμη μία φορά τη σιωπή ως ασφαλή απόσταση από την πραγματικότητα;

Δεν ζητήθηκε από την Εκκλησία να αποδώσει ποινικές ευθύνες ούτε να υποκαταστήσει τη Δικαιοσύνη. Ζητήθηκε κάτι πολύ πιο απλό και βαθύ: να σταθεί δίπλα στον πόνο, να αναγνωρίσει το γεγονός, να μιλήσει για τη βία που σκοτώνει παιδιά, να αρθρώσει λόγο ευθύνης και αυτοκριτικής σε μια κοινωνία που αιμορραγεί.

Η ιστορία έχει δείξει ότι οι σιωπές των θεσμών δεν χάνονται. Καταγράφονται. Και επιστρέφουν. Όπως επιστρέφει σήμερα εκείνη η φράση για το «διάβασμα», έτσι επιστρέφει και η σημερινή σιωπή, ζητώντας εξηγήσεις.

Γιατί δεν ειπώθηκε ούτε μία λέξη για το παιδί που χάθηκε;
Γιατί καμία δημόσια τοποθέτηση για τη βία των ανηλίκων;
Γιατί καμία αναφορά σε ένα έγκλημα που συνέβη στα σκαλοπάτια της Μητρόπολης;
Και τελικά, πότε μιλά ένας θεσμός που διεκδικεί ρόλο ηθικού φάρου;

Ίσως, βέβαια, η καθυστέρηση να έχει τον λόγο της.
Ίσως ο λόγος να φυλάσσεται.
Ίσως να μην είναι για δελτία Τύπου, αλλά για τον άμβωνα της Κυριακής.

Πασχάλης Θ. Τόσιος
Καθημερινός Παρατηρητής