Το αίτημα για δικαιοσύνη, κάθαρση και τιμωρία των ενόχων είναι απολύτως θεμιτό. Είναι ισχυρό, διάχυτο και βαθιά ριζωμένο στην ελληνική κοινωνία. Και είναι απολύτως δικαιολογημένο. Από τις υποκλοπές και τα Τέμπη, μέχρι τον ΟΠΕΚΕΠΕ και τη χρόνια κατάρρευση κρίσιμων υποδομών, η απουσία λογοδοσίας, η ατιμωρησία και η συστηματική συγκάλυψη έχουν μετατραπεί σε κανονικότητα. Η αίσθηση ότι οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με κριτήριο το δημόσιο συμφέρον, αλλά την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων οικονομικών συμφερόντων  ή ακόμη χειρότερα «χορηγών» δεν είναι πια υπόνοια. Είναι κοινωνική βεβαιότητα.

Αυτή η βεβαιότητα γεννά οργή, απαξίωση της πολιτικής και βαθιά κρίση εμπιστοσύνης. Και είναι απολύτως κατανοητό πολλοί πολίτες να πιστεύουν ότι το αίτημα της δικαιοσύνης, από μόνο του, μπορεί να αποτελέσει το θεμέλιο μιας νέας πολιτικής πορείας για τη χώρα. Ιδίως όταν πρόσωπα που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή αυτής της διεκδίκησης χαίρουν πολύ μεγαλύτερου κύρους από το φθαρμένο πολιτικό προσωπικό.

Όμως εδώ ακριβώς βρίσκεται και ο μεγάλος κίνδυνος.

Το αίτημα της κάθαρσης, όσο αναγκαίο κι αν είναι, δεν αρκεί. Αν αποσπαστεί από ένα σαφές πολιτικό σχέδιο και από μια καθαρή απάντηση στο ερώτημα «προς τα πού πρέπει να πάει η χώρα», κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν ηθικό αλλά πολιτικά ατελέσφορο λόγο. Η λογική του «ούτε δεξιά ούτε αριστερά», η άρνηση τοποθέτησης για το κοινωνικό και οικονομικό πρόσημο των αλλαγών, δεν συνιστά υπέρβαση. Συνιστά αποφυγή.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο να τιμωρηθούν οι ένοχοι. Χρειάζεται βαθιά θεσμική, πολιτική και κοινωνική αλλαγή. Χρειάζεται επανίδρυση του κράτους και δημοκρατική λειτουργία των θεσμών, γιατί όταν οι θεσμοί δεν λειτουργούν δημοκρατικά δεν είναι ουδέτεροι: παράγουν ανισότητες, αναπαράγουν προνόμια και αποκλείουν μεγάλα τμήματα της κοινωνίας από τη λήψη αποφάσεων. Χρειάζεται αποκατάσταση της θεσμικής ισορροπίας, πραγματικός έλεγχος της εξουσίας και λογοδοσία σε όλα τα επίπεδα.

Χρειάζεται, ταυτόχρονα, μια δημοκρατική τομή που θα επαναφέρει στο κέντρο των αποφάσεων τις ανάγκες της κοινωνίας και όχι τις «τυφλές» δυναμικές της αγοράς ή τις επιθυμίες ισχυρών μειοψηφιών. Γιατί χωρίς δημοκρατικούς θεσμούς, ακόμη και οι καλύτερες προθέσεις ακυρώνονται στην πράξη.

Με άλλα λόγια, η χώρα χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο:

μια κοινωνία πιο δίκαιη που δεν παράγει ανισοτητες ,

ένα κράτος λειτουργικό, αξιόπιστο και δημοκρατικό,

μια οικονομία που να υπηρετεί την κοινωνία και όχι το αντίστροφο,

μια κοινωνικά δίκαιη διανομή του παραγόμενου πλούτου, ώστε η ανάπτυξη να μην αφορά λίγους αλλά να βελτιώνει πραγματικά τη ζωή των πολλών,

μια Ελλάδα που να μπορεί να κρατά τα παιδιά της εδώ και να τους προσφέρει προοπτική.

Μια τέτοια αλλαγή δεν χωρά σε ένα μονοθεματικό αίτημα δικαιοσύνης, όσο κεντρικό κι αν είναι αυτό. Γιατί το πραγματικό αίτημα της κοινωνίας δεν είναι μόνο η τιμωρία του χθες. Είναι η διακυβέρνηση του αύριο. Ένας άλλος τρόπος άσκησης της εξουσίας, με ουσιαστική δημοκρατία, πραγματική λογοδοσία, διαφάνεια και σχέδιο.

Αν μιλάμε, λοιπόν, σοβαρά για πολιτική αλλαγή, δεν μιλάμε για ένα «αντιπολιτικό» ξέσπασμα θυμού. Μιλάμε για τη συγκρότηση ενός ευρύτερου κοινωνικού και πολιτικού μετώπου, ικανού όχι μόνο να καταγγείλει, αλλά και να κυβερνήσει. Να διαχειριστεί το κράτος, αλλά και να συγκρουστεί με τις δομές που παράγουν ανισότητες και καθηλώνουν τη δημοκρατία.

Αυτό φαίνεται  δεν μπορεί να γίνει ούτε από τα υπάρχοντα πολιτικά σχήματα του δημοκρατικού και προοδευτικού χώρου ειδικά με τις σημεριμές τους ηγεσίες, τα οποία  στη σημερινή τους μορφή  δειχνουν αδύναμα  για την δημιουργία μιας νέας αλλαγής . Αλλά δεν μπορεί να γίνει ούτε από προσωποκεντρικές πρωτοβουλίες χωρίς σαφές πρόγραμμα, πολιτική εμπειρία και επίγνωση των συγκρούσεων που απαιτεί η διακυβέρνηση. Η εμπειρία δείχνει ότι τέτοιες απόπειρες οδηγούν συχνά είτε σε γρήγορη φθορά είτε σε εύκολη χειραγώγηση.

Αυτό που χρειάζεται είναι μια διαδικασία συσπείρωσης και συμπόρευσης, με πρωταγωνιστή την κοινωνία:

τις δυνάμεις της εργασίας,

της γνώσης,

της παραγωγής και της υγιούς επιχειρηματικότητας,

σε συνάντηση με ένα πολιτικό δυναμικό ικανό να αναλάβει την ευθύνη της διακυβέρνησης.

Μια διαδικασία που να χωρά την αγωνία και την οργή που βγήκε στους δρόμους και τις πλατείες, αλλά ταυτόχρονα να της δίνει σχήμα, κατεύθυνση και προοπτική. Να μετατρέπει τον θυμό σε πολιτική δύναμη αλλαγής.

Κοντολογίς, αυτό που λείπει δεν είναι άλλη μια κραυγή αγανάκτησης.

Λείπει το πολιτικό υποκείμενο της νέας μεταπολίτευσης.

Όχι της οργής χωρίς πυξίδα, αλλά της βαθιάς δημοκρατικής, κοινωνικής και θεσμικής ανασυγκρότησης.

Και το χρειαζόμαστε τώρα.

Πασχάλης Θ. Τόσιος

Για τον «Καθημερινό Παρατηρητή»