Ο νέος τόμος περιλαμβάνει πλούσια και πολυσέλιδη ύλη με κεντρικό αφιέρωμα στα Ελληνικά Σχολεία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (19ος–20ός αιώνας). Μέσα από τεκμηριωμένες μελέτες αναδεικνύεται η ανάπτυξη της παιδείας του Ελληνισμού στην Κωνσταντινούπολη, στη Σμύρνη, στην Καππαδοκία, στο Αϊβαλί (Κυδωνίες), στη Θράκη, στον Πόντο και σε σημαντικές επισκοπικές περιφέρειες της Μικράς Ασίας, φωτίζοντας τον καθοριστικό ρόλο της εκπαίδευσης στη διαμόρφωση της εθνικής και πολιτιστικής ταυτότητας.

Στην ενότητα «Μικρασιατικός Ελληνισμός» παρουσιάζονται σημαντικές εργασίες που προσεγγίζουν ιστορικά, κοινωνικά και πολιτισμικά ζητήματα, από τη θέση της Ελληνίδας στη Σμύρνη και τη δράση του Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως έως μνημεία, οικιστικές προσεγγίσεις και όψεις της προσφυγικής εγκατάστασης στις Σέρρες. Ξεχωρίζουν οι συμβολές του καλού συνεργάτη μας Βασίλη  Γιαννογλούδη , καθώς και του ιστορικού Βλάση  Αγτζίδη , οι οποίοι με την έρευνα και τη γραφή τους εμπλουτίζουν ουσιαστικά τον επιστημονικό διάλογο γύρω από τη Μικρασιατική Ιστορία και τις πολιτικές της προεκτάσεις.

Ιδιαίτερη θέση κατέχει η μελέτη του Δημήτρη Στ. Αρδανιώτη για τη μουσική στα εκπαιδευτήρια και τους μουσικούς συλλόγους της Μικράς Ασίας κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, η οποία αναδεικνύει μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά ουσιαστική διάσταση της πνευματικής ζωής του Μικρασιατικού Ελληνισμού.

Η ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

Ο Κωνσταντίνος Μ. Νίγδελης επίσης εξετάζει την εκπαίδευση στην Καππαδοκία, ο Γιάννης Χατζηβασιλείου την πνευματική κίνηση στο Αϊβαλί (Κυδωνίες), ενώ ο Θεοφάνης Μαλκίδης αναφέρεται στην παιδεία στην ενιαία Θράκη κατά την Οθωμανική και Βουλγαρική κατοχή.Ο Γιάννης Αλ. Ρωμανίδης φωτίζει την εκπαιδευτική πραγματικότητα στον Πόντο.Στην ενότητα περιλαμβάνονται μελέτες που προσεγγίζουν ιστορικά, κοινωνικά και πολιτισμικά ζητήματα:

• Η Μαρία Βεϊνόγλου σκιαγραφεί την Ελληνίδα της Σμύρνης (19ος αι.–1922).

• Η Ειρήνη Σαρίογλου παρουσιάζει τον Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως (1861–1922).

• Η Μαρία Πασχαλάκη εξετάζει ιστορικά και οικιστικά την Πριγκηπόνησο.

• Ο Νικόλαος Η. Πεταλωτής αναφέρεται στον ναό των Αγίων Θεοδώρων Περγάμου.

• Η Λίλα Θεοδωρίδου γράφει για το εκκλησάκι του Αγίου Συμεών στις Σέρρες και την εργασία των προσφύγων στη νέα πατρίδα.

• Ο Βασίλειος Γιαννογλούδης παρουσιάζει την ανακοίνωση του Μικρασιατικού Συλλόγου Σερρών το 1924 για την Αβασίλευτη Δημοκρατία.

• Η Ελένη Πετρομελίδου προσεγγίζει τη Μικρασιατική Καταστροφή και το νομπελίστα ποιητή Γιώργο Σεφέρη .

• Ο Γιώργος Καρτέρης συμβάλλει με το αξιόλογο διήγημα «Φλιτζάνια πορσελάνης»
•  

In Memoriam

Ο τόμος τιμά τη μνήμη σημαντικών προσωπικοτήτων της τοπικής και μικρασιατικής κοινότητας, μεταξύ των οποίων ο Στάθης Πελαγίδης (1938–2024), ο Ιωάννης Θ. Μπάκας (1969–2024) και ο Ελευθέριος Χατζόπουλος (1944–2024).

Η έκδοση αυτή αποτελεί έναν ακόμη κρίκο στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής ταυτότητας του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Αξίζουν θερμά συγχαρητήρια σε όλους όσοι εργάστηκαν για την προετοιμασία και την επιμέλεια του τόμου και ιδιαίτερα στον Πρόεδρο της Αδελφότητας, Σωκράτη  Κοτζάογλου, άοκνο λάτρη της μικρασιατικής παράδοσης και του πολιτισμού, που με αφοσίωση και συνέπεια στηρίζει κάθε προσπάθεια διατήρησης και ανάδειξης της συλλογικής μας μνήμης στον τομέα αυτό.