Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιοι καταδικάστηκαν ή ποιοι απαλλάχθηκαν σε πρώτο βαθμό. Το ερώτημα είναι αν σε αυτή τη χώρα οι μηχανισμοί παρακολούθησης λειτούργησαν ανεξέλεγκτα  ή αν λειτούργησαν υπό πολιτική καθοδήγηση. Αν υπήρξε ένα «παρακράτος» που δρούσε στο σκοτάδι ή ένα κράτος που, ενώ όφειλε να ελέγχει, επέλεξε να μην βλέπει.

Όταν παρακολουθούνται πολιτικοί αρχηγοί, υπουργοί, στρατιωτικοί, δημοσιογράφοι, δεν μιλάμε για μια τεχνική εκτροπή. Μιλάμε για ρήγμα εμπιστοσύνης ανάμεσα στον πολίτη και την εξουσία. Για μια σκιά που απλώνεται πάνω από τη θεσμική ομαλότητα. Και σε τέτοιες στιγμές, η επίκληση του «απορρήτου» ή των «διαδικαστικών ορίων» δεν αρκεί. Η Δημοκρατία δεν προστατεύεται με υπεκφυγές.

Η Βουλή όφειλε να λειτουργήσει ως πεδίο πλήρους διαλεύκανσης. Η Δικαιοσύνη να κινηθεί μέχρι τέλους, χωρίς αστερίσκους. Η εκτελεστική εξουσία να αναλάβει το πολιτικό βάρος των επιλογών της. Αντί αυτού, η κοινωνία παρακολουθεί έναν αγώνα μετατόπισης ευθυνών, μια προσπάθεια υποβάθμισης του θέματος σε «τεχνικό» ζήτημα.

Αν αποδεχθούμε ότι όλα έγιναν από «ιδιώτες», τότε παραδεχόμαστε ότι το κράτος είναι τόσο αδύναμο ώστε δεν μπορεί να ελέγξει κρίσιμους μηχανισμούς ασφάλειας. Αν, από την άλλη, οι μηχανισμοί αυτοί λειτούργησαν με πολιτική ανοχή ή καθοδήγηση, τότε μιλάμε για κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: για μια παράλληλη εξουσία που κινείται εκτός δημοκρατικού ελέγχου.

Και στις δύο περιπτώσεις, το πρόβλημα είναι βαρύ. Δεν λύνεται με επικοινωνιακές ασκήσεις, ούτε με νομικούς συμψηφισμούς. Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς αποκαθίσταται μόνο με διαφάνεια, λογοδοσία και καθαρές απαντήσεις.

Η Δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο από τα μεγάλα γεγονότα. Κινδυνεύει από τη σταδιακή εξοικείωση με τη σκιά. Από την κανονικοποίηση της αδιαφάνειας. Από την ιδέα ότι «έτσι λειτουργεί το σύστημα».

Το δίλημμα, λοιπόν, παραμένει αμείλικτο:
Θέλουμε ένα κράτος ισχυρό απέναντι στον πολίτη ή ισχυρό υπέρ της Δημοκρατίας;

Γιατί όταν οι θεσμοί θολώνουν, το κόστος δεν είναι κομματικό. Είναι συλλογικό.

Για τον Καθημερινό Παρατηρητή
Πασχάλης Θ. Τόσιος