Πρόκειται για ίταμο (Taxus baccata L.), ο οποίος βρίσκεται σε υψόμετρο 1.125 μέτρων και εντυπωσιάζει με τα χαρακτηριστικά του: ύψος 23 μέτρων, περίμετρο κορμού 6,12 μέτρα και στηθιαία διάμετρο που αγγίζει τα 170 εκατοστά. Το δέντρο μελετήθηκε από επιστημονική ομάδα, η οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ηλικία του ανέρχεται στα 1.074 έτη.

Όπως επισημαίνει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο δασολόγος Μιχάλης Δαβής, μέλος της ερευνητικής ομάδας, πρόκειται για τον γηραιότερο ίταμο στην Ελλάδα του οποίου η ηλικία έχει προσδιοριστεί με αυστηρά επιστημονική και τεκμηριωμένη μέθοδο. «Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και άλλα υπεραιωνόβια δέντρα στη χώρα, ωστόσο για να επιβεβαιωθεί η ηλικία τους απαιτείται αντίστοιχη επιστημονική διαδικασία», διευκρινίζει.

Ο εντοπισμός του ιτάμου έγινε το 2023 από τους Κώστα και Αντώνη Θεοδωρίδη, κατοίκους του Ακριτοχωρίου Σερρών, κατά τη διάρκεια εργασιών συντήρησης τοπικών μονοπατιών. Ακολούθησαν επανειλημμένες επισκέψεις της επιστημονικής ομάδας για τη διενέργεια των απαραίτητων μετρήσεων.

Η δυσκολία πρόσβασης στο σημείο φαίνεται πως λειτούργησε προστατευτικά για το δέντρο επί αιώνες. Η διαδρομή απαιτεί περίπου δύο ώρες πεζοπορίας σε ιδιαίτερα απαιτητικό, σηματοδοτημένο μονοπάτι, μέσα από λιθοροές και απότομα χάσματα.

Ο ίταμος ήταν γνωστός σε ελάχιστους κατοίκους της περιοχής και φέρει την ονομασία «Αρτίτσι», η οποία έδωσε το όνομά της και στη συγκεκριμένη τοποθεσία. Η λέξη προέρχεται από την τουρκική ονομασία του αρκεύθου, γεγονός που συνδέεται με την καταγωγή των ντόπιων προσφύγων Ποντίων τουρκόφωνων, γνωστών ως μπαφραλίδες.

Για τον προσδιορισμό της ηλικίας του δέντρου, ελήφθησαν τρία δείγματα με ειδικά τρυπανίδια, τα οποία μεταφέρθηκαν στο Εργαστήριο Δασοκομίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εκεί, σε στερεομικροσκόπιο, μετρήθηκαν οι ετήσιοι δακτύλιοι και το πλάτος τους, οδηγώντας στο τελικό επιστημονικό συμπέρασμα.

Ο υπεραιωνόβιος ίταμος αναπτύσσεται σε επικλινή θέση, μέσα σε δάσος οξιάς με αξιόλογη παρουσία φλαμουριάς. Παρά την ηλικία του, βρίσκεται σε καλή κατάσταση, είναι υγιής και συνεχίζει να αυξάνεται σε πάχος, έστω και με αργούς ρυθμούς.

Στη μελέτη των επιστημόνων προτείνεται η θεσμική προστασία και ανάδειξη του δέντρου ως μνημείου της φύσης, λόγω της σπάνιας οικολογικής και ιστορικής του αξίας.