Υπάρχουν στιγμές που η σιωπή δεν είναι αδυναμία, αλλά πράξη σεβασμού. Η Καισαριανή είναι μία από αυτές. Όχι ως γεωγραφικό σημείο, αλλά ως ιστορικό όριο: εκεί όπου η Αντίσταση στάθηκε όρθια απέναντι στον ναζισμό και πλήρωσε με αίμα την επιλογή της αξιοπρέπειας.

Κι όμως, την ώρα που διαμορφώνεται ένα σπάνιο κλίμα συλλογικής συγκίνησης γύρω από τους εκτελεσμένους στο Θυσιαστήριο της Λευτεριάς, κάποιοι επιλέγουν συνειδητά να χαλάσουν τη στιγμή. Με τον γνώριμο λόγο του συμψηφισμού και τα περί «εθνικών εγκλημάτων της Αριστεράς», η παρακρατική Ομάδα Αλήθειας δεν επιδιώκει ιστορικό διάλογο. Επιδιώκει ισοπέδωση. Μετατόπιση της συζήτησης από τη θυσία και την Αντίσταση, στη λάσπη και τη σχετικοποίηση. Όχι από άγνοια· από επιλογή.

Η ευκολία με την οποία τα κάνουμε όλα ίσωμα είναι πράγματι αξιοσημείωτη. Ίσως γιατί στο στερεοτυπικό κάλεσμα «να τα ξεχάσουμε όλα και να προχωρήσουμε μπροστά, εθνικά ενωμένοι» συνωστίζονται πολλοί. Δωσίλογοι και ιδεολογικοί τους επίγονοι, αλλά τραγική ειρωνεία, ακόμη και άνθρωποι που υπήρξαν κάποτε θύματά τους. Μαζί τους, οι οπαδοί της ελαφρότητας, της ευκολίας, του ραχάτ ρετρό: εκείνοι που αντιμετωπίζουν τη μνήμη ως βάρος, την Ιστορία ως ενόχληση και τη δικαιοσύνη ως «χαλαστή κλίματος».

Μόνο που η Ιστορία δεν είναι άγραφο χαρτί. Στην Καισαριανή υπήρχαν ήρωες. Υπήρχαν και κουκουλοφόροι συνεργάτες των ναζί—εκείνοι που κατέδιδαν, έδειχναν, εξυπηρετούσαν τον θάνατο. Με την ίδια ακριβώς λογική που επιστρέφει σήμερα: δολοφονία χαρακτήρα, διαστρέβλωση της αλήθειας, ηθική εξίσωση θύτη και θύματος. Το μοτίβο δεν άλλαξε· απλώς εκσυγχρονίστηκε.

Γι’ αυτό και η ανωνυμία δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι μέθοδος. Οι παρακρατικοί του μητσοτακισμού επενδύουν συστηματικά στη δολοφονία χαρακτήρα,ζωντανών και νεκρών,πάντα από το σκοτάδι, πάντα χωρίς πρόσωπο. Η ευθύνη φοβίζει· η κουκούλα απελευθερώνει.

Όμως εδώ που φτάσαμε, τα περιθώρια τελείωσαν. Οι εποχές της χλιαρής ουδετερότητας και του «να τα βρούμε στη μέση» έχουν κλείσει τον κύκλο τους. Η μνήμη δεν συμψηφίζεται και δεν εξαγνίζεται. Ή την υπερασπίζεσαι ή την προδίδεις. Και όταν η Ιστορία πιέζεται στα άκρα, τότε όπως λέει και ο λαός «θα σκίσει η μύγα σίδερο και το κουνούπι ατσάλι».

Όσες κουκούλες κι αν φορέσουν, όσες αφηγήσεις κι αν κατασκευάσουν, η αλήθεια θα επιστρέφει πεισματικά: άλλοι στάθηκαν απέναντι στον φασισμό και εκτελέστηκαν. Κι άλλοι, τότε και τώρα, διάλεξαν την ασφάλεια της λήθης.

Πασχάλης Τόσιος