ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

MOMus: Σοβαρά εσωτερικά προβλήματα στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης – Προβληματισμός για τη διοίκηση και την κατεύθυνση του φορέα

Σε μια περίοδο που το υπουργείο Πολιτισμού επισημαίνει την «εξωστρέφεια» του MOMus, παραμένουν άλυτα σημαντικά εσωτερικά ζητήματα στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης (ΜΦΘ), το μοναδικό κρατικό μουσείο στην Ελλάδα αφιερωμένο αποκλειστικά στην τέχνη της φωτογραφίας.

Σε μια περίοδο που το υπουργείο Πολιτισμού επισημαίνει την «εξωστρέφεια» του MOMus, παραμένουν άλυτα σημαντικά εσωτερικά ζητήματα στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης (ΜΦΘ), το μοναδικό κρατικό μουσείο στην Ελλάδα αφιερωμένο αποκλειστικά στην τέχνη της φωτογραφίας.

Από την ίδρυσή του το 1988 συνδέεται με τον πολυπράγμονα φωτογράφο Άρι Γεωργίου και την οργάνωση της Μπιενάλε Φωτογραφίας, θεσμό που καθιέρωσε τη Θεσσαλονίκη ως κέντρο φωτογραφικής τέχνης.

Λίγες μέρες πριν εκπνεύσει το 2025 εγκαινιάστηκε ο νέος εκθεσιακός χώρος MOMus Air στον χώρο αναχωρήσεων του αεροδρομίου «Μακεδονία». Παρά την προβολή του ως «πολιτιστική πύλη» που ενισχύει την εξωστρέφεια της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: η έκθεση διαθέτει ελάχιστα έργα, τρία εκ των οποίων είναι αντίγραφα από τη Συλλογή Κωστάκη σε βιτρίνα, και απευθύνεται σε περιορισμένο κοινό ταξιδιωτών. Η πρωτοβουλία χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) με προϋπολογισμό 468.938,24 ευρώ, αντικαθιστώντας τον αρχικό σχεδιασμό για διεθνή εξωστρέφεια μέσω συμμετοχών σε διεθνείς εκθέσεις και παραγωγής ψηφιακών έργων. Συνεπώς, η «εξαγωγή πολιτισμού» φαίνεται να περιορίζεται στην προβολή ενός περιορισμένου αποθέματος εντός αεροδρομίου, αντί για ουσιαστική διεθνή παρουσία.

Η ακύρωση διεθνών συνεργασιών, όπως με το φημισμένο φεστιβάλ Rencontres Photographiques d’Arles, επιδεινώνει την κατάσταση, ενώ η διοίκηση του ΜΦΘ παραμένει ακέφαλη μετά την αποχώρηση της διευθύντριας Ηρώς Κατσαρίδου το 2024. Παρά την επιλογή νέας διευθύντριας τον Οκτώβριο του 2024, η Αγγελική Γραμματικοπούλου-Μπαρμπό δεν ανέλαβε ποτέ καθήκοντα και η ευθύνη του μουσειακού προγράμματος παραμένει προσωρινά στην επιμελήτρια Αρετή Λεοπούλου. Η απουσία ξεκάθαρης διοίκησης έχει οδηγήσει σε έλλειμμα προγραμματισμού: δεν έχει ανακοινωθεί το εκθεσιακό πρόγραμμα για την επόμενη περίοδο, ενώ οι τρέχουσες εργασίες περιορίζονται σε μικρής σημασίας ανακαινίσεις και επαναλειτουργίες, όπως του καφέ και του πωλητηρίου.

Ιδιαίτερο πλήγμα έχει υποστεί και η Μπιενάλε Φωτογραφίας, ο σημαντικότερος θεσμός για τη φωτογραφία στη χώρα, η οποία θα έπρεπε κανονικά να ξεκινήσει το 2025. Από την ίδρυσή της το 1988 έως σήμερα, η θεσμική αρμοδιότητα για την υλοποίηση της Μπιενάλε ανήκει στον ΜΦΘ και καθορίζεται ρητά τόσο στον νόμο σύστασης του MOMus όσο και στον εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας. Η τελευταία Μπιενάλε (2023–2024) είχε μεγάλη επιτυχία, με 25 εκθέσεις, συμμετοχή άνω των 100 φωτογράφων από 18 χώρες και χιλιάδες επισκέπτες.

Το MOMus φαίνεται να έχει απομακρυνθεί από τους βασικούς καταστατικούς σκοπούς του και τη διεθνή του παρουσία, περιοριζόμενο σε μικρής κλίμακας δράσεις και την προβολή του αποθέματος σε τοπικούς χώρους, όπως το αεροδρόμιο. Η κρίσιμη ερώτηση που προκύπτει είναι αν θα επιστρέψει σε δημιουργικούς δρόμους και στην ουσιαστική προώθηση της φωτογραφικής τέχνης ή αν η τρέχουσα πορεία του θα συνεχιστεί χωρίς επιστροφή.