Δεν πρόκειται για μια ακόμη δημοσκόπηση αριθμών και ποσοστών. Η έρευνα βασίστηκε σε ποιοτική διερεύνηση, μέσω ομάδων εστίασης (focus groups), και γι’ αυτό τα ευρήματά της διαβάζονται περισσότερο σαν ένα συλλογικό αφήγημα: μια πυκνή και συχνά σκληρή αποτύπωση του τι σημαίνει να είσαι νέος ή νέα στην Ελλάδα σήμερα.

Νεότητα χωρίς ανεμελιά

Η κεντρική διαπίστωση είναι σαφής: η νεότητα δεν βιώνεται πλέον ως περίοδος ελευθερίας, πειραματισμού και σχετικής ανεμελιάς. Αντίθετα, περιγράφεται ως μια συνεχής προσπάθεια «να τα βγάλεις πέρα». Η ακρίβεια, οι χαμηλοί μισθοί, η επισφαλής εργασία, η στεγαστική κρίση και οι εξοντωτικοί ρυθμοί ζωής συγκροτούν μια καθημερινότητα μόνιμης πίεσης.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι, σε ηλικίες όπου παραδοσιακά αναπτύσσονται φιλίες, συλλογικές εμπειρίες και κοινωνικοί δεσμοί, οι νέοι μιλούν για απομόνωση, μοναξιά και διάρρηξη των σχέσεων. Η κοινωνικότητα συρρικνώνεται, μαζί με τον διαθέσιμο χρόνο και την ψυχική αντοχή.

Μπλοκαρισμένες μεταβάσεις

Οι ερευνητές περιγράφουν τη σημερινή νεολαία ως εγκλωβισμένη σε μια παρατεταμένη μεταβατική φάση. «Από εκεί που το να μείνεις για πάντα νέος έμοιαζε ευχή, σήμερα αποτελεί φόβο», σημειώνουν χαρακτηριστικά. Οι νέοι δεν αισθάνονται ούτε παιδιά, αλλά ούτε και πλήρως ενήλικοι. Βρίσκονται στο μεταίχμιο ανάμεσα στην οικογένεια από την οποία προέρχονται και σε εκείνη που αδυνατούν να δημιουργήσουν.

Στη διεθνή βιβλιογραφία το φαινόμενο αυτό περιγράφεται ως blocked transitions – μπλοκαρισμένες μεταβάσεις. Δεν πρόκειται για επιλογή «άνετης καθυστέρησης», αλλά για δομικό αδιέξοδο: εργασία χωρίς προοπτική, στέγη απλησίαστη, οικονομική εξάρτηση που παρατείνεται.

«Φιλοξενούμενοι» στο πατρικό

Η αδυναμία ανεξαρτητοποίησης αποτυπώνεται και στα επίσημα στοιχεία. Σύμφωνα με τη Eurostat, σχεδόν επτά στους δέκα νέους 18–34 ετών στην Ελλάδα ζουν με τους γονείς τους ή εξαρτώνται οικονομικά από την οικογένεια. Στις ηλικίες 20–24 το ποσοστό ξεπερνά το 80%, ενώ και στους 25–29 παραμένει πάνω από το 70%, κατατάσσοντας τη χώρα στις πρώτες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι μαρτυρίες των ίδιων των νέων είναι αποκαλυπτικές: «Οι γονείς μας με έναν μισθό μπορούσαν να ζήσουν. Εμείς με δύο δεν τα βγάζουμε πέρα», λένε. Η οικογένεια λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας, αλλά ταυτόχρονα και ως αναγκαστικός χώρος παραμονής.

Μια γενιά αντιφάσεων

Η έρευνα σκιαγραφεί μια γενιά γεμάτη αντιφάσεις. Υλικά, βιώνει υποχώρηση και στέρηση. Πολιτισμικά και εκπαιδευτικά, αναγνωρίζει ότι έχουν γίνει βήματα προόδου και απελευθέρωσης. Ψυχοκοινωνικά, όμως, κουβαλά το βάρος της πρόωρης ωρίμανσης και της καθυστερημένης ενηλικίωσης.

Είναι μια γενιά με αυξημένη συνείδηση, περισσότερες επιλογές θεωρητικά, πρόσβαση στον κόσμο μέσω του διαδικτύου. Όταν όμως επιλέγει να μείνει ή να επιστρέψει στην Ελλάδα, έρχεται αντιμέτωπη με ένα τοίχο: χαμηλές προσδοκίες, περιορισμένα όνειρα, φόβο ότι «ο χρόνος περνά χωρίς να αλλάζει τίποτα».

Εργασία χωρίς προοπτική

Τα ποσοτικά ευρήματα συμπληρώνουν την εικόνα: σημαντικό ποσοστό νέων εργάζεται με προσωρινές ή άτυπες συμβάσεις, σχεδόν οι μισοί δουλεύουν περισσότερες ώρες χωρίς αμοιβή, ενώ η συντριπτική πλειονότητα θεωρεί τους μισθούς ανεπαρκείς και χωρίς προοπτική ουσιαστικής βελτίωσης. Η εργασιακή ανασφάλεια μετατρέπεται σε γενικευμένη κοινωνική δυσαρέσκεια.

Το διακύβευμα

Η έρευνα της Prorata δεν περιγράφει απλώς μια «δύσκολη φάση» της νεότητας. Περιγράφει έναν ολόκληρο μηχανισμό κοινωνικού εγκλωβισμού. Αν η ελληνική κοινωνία συνεχίσει να αντιμετωπίζει αυτή την πραγματικότητα ως ατομικό πρόβλημα ή ως φυσική καθυστέρηση της ενηλικίωσης, τότε το αδιέξοδο θα παγιωθεί.

Για πρώτη φορά, μια ολόκληρη γενιά κινδυνεύει να μη ζήσει ποτέ τη μετάβαση που θεωρούνταν αυτονόητη. Και αυτό δεν είναι μόνο πρόβλημα της νεολαίας ,είναι πρόβλημα δημοκρατίας, κοινωνικής συνοχής και μέλλοντος.