Η νομιμότητα δεν είναι λεπτομέρεια, ούτε πολυτέλεια για «καλύτερες στιγμές». Είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται κάθε δημοκρατική διαδικασία. Όταν μπαίνει σε παρένθεση, αυτό που απομένει δεν είναι μετάβαση, αλλά επιβολή. Όχι πολιτική ευθύνη, αλλά κυνισμός. Όχι λαϊκή κυριαρχία, αλλά διαχείριση συμφερόντων.

Σε έναν κόσμο όπου οι λέξεις «δημοκρατία», «δικαιώματα», «διεθνές δίκαιο» χρησιμοποιούνται επιλεκτικά, η εξωτερική πολιτική εκφυλίζεται σε άκριτη αναπαραγωγή έτοιμων αφηγημάτων. Η χώρα παύει να έχει φωνή και αποκτά μόνο ρόλο. Ρόλο πρόθυμου συμμάχου, πειθαρχημένου εκτελεστή, σιωπηλού χειροκροτητή αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού.

Και όταν αυτό το μοντέλο μεταφέρεται από το διεθνές στο εσωτερικό πεδίο, τα αποτελέσματα είναι γνωστά:
θεσμοί που αποδυναμώνονται, έλεγχοι που χαλαρώνουν, ευθύνες που εξαφανίζονται. Η εξουσία σκύβει προς τα πάνω και δείχνει με το δάχτυλο προς τα κάτω. Δεν λογοδοτεί· επιπλήττει. Δεν εξηγεί· επιβάλλει.

Η δημοκρατία, όμως, δεν λειτουργεί με κουμπιά «pause». Δεν παγώνει όταν ενοχλεί, ούτε επανεκκινεί όταν βολεύει. Ή υπάρχει στην πράξη, ή δεν υπάρχει καθόλου. Και όταν μια κυβέρνηση αντιμετωπίζει τη νομιμότητα ως μεταβλητή, τότε η ίδια αυτοακυρώνεται ως δημοκρατική.

Σε αυτή τη συνθήκη, η κοινωνία δεν έχει απέναντί της ηγεσία, αλλά μαριονέτες: πρόσωπα που κινούνται εντός προκαθορισμένων ορίων, δεμένα με αόρατα νήματα εγχώριων διαπλεκόμενων συμφερόντων και διεθνών κέντρων ισχύος. Η πολιτική μετατρέπεται σε σκηνικό και οι πολίτες σε θεατές.

Κι όμως, η ιστορία δείχνει ότι καμία «παύση» δεν κρατά για πάντα. Όσο κι αν επιχειρούν να αναστείλουν τη νομιμότητα, η απαίτηση για δημοκρατία, λογοδοσία και αξιοπρέπεια επιστρέφει πάντα. Και τότε, οι μαριονέτες μένουν εκτεθειμένες  χωρίς νήματα, χωρίς άλλοθι, χωρίς απολογία.

Πασχάλης Θ. Τόσιος