Η τρομοκρατική επίθεση στη Θεσσαλονίκη, με τον τραγικό θάνατο της Βάγιας Νέστορα και τον τραυματισμό ακόμη πέντε ανθρώπων, συγκλόνισε ολόκληρη τη χώρα. Η καταδίκη υπήρξε σχεδόν καθολική. Και έτσι έπρεπε να είναι. Η τρομοκρατία δεν έχει ιδεολογικό άλλοθι, δεν δικαιολογείται και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με επιλεκτικές ευαισθησίες.

Το ερώτημα, όμως, που προκύπτει είναι διαφορετικό: τι ακολούθησε μετά την καθολική καταδίκη;

Αντί το δημόσιο ενδιαφέρον να παραμείνει στραμμένο στην εξάρθρωση της οργάνωσης, στην απόδοση ευθυνών και στην ενίσχυση της ασφάλειας των πολιτών, η πολιτική ατζέντα μετατοπίστηκε σχεδόν αμέσως σε μια ιδεολογική αντιπαράθεση. Η κυβέρνηση επέλεξε να επαναφέρει στο προσκήνιο τη θεωρία των «δύο άκρων», συνοδεύοντας τις επίσημες δηλώσεις της με πολιτικές αιχμές που ξεπερνούσαν το ίδιο το γεγονός.

Οι δημόσιες παρεμβάσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη, του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη και του υπουργού Υγείας Άδωνη Γεωργιάδη δεν περιορίστηκαν στην αυτονόητη καταδίκη της τρομοκρατίας. Αντιθέτως, επιχείρησαν να εντάξουν το συγκεκριμένο χτύπημα σε ένα ευρύτερο πολιτικό αφήγημα περί διαχρονικής ανοχής της Αριστεράς απέναντι στη βία.

Το γεγονός αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση ότι, αντί να επιδιώξει τη μέγιστη δυνατή πολιτική και κοινωνική συναίνεση απέναντι στην τρομοκρατία, επέλεξε να αξιοποιήσει ένα τραγικό γεγονός για να επαναφέρει μια γνώριμη πολιτική στρατηγική: τη θεωρία των «δύο άκρων» και την ιδεολογική πίεση προς ολόκληρο τον χώρο της Αριστεράς.

Η εικόνα ενισχύθηκε, σύμφωνα με τους επικριτές της κυβέρνησης, από τη μαζική αναπαραγωγή του ίδιου αφηγήματος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από λογαριασμούς που στηρίζουν τη Νέα Δημοκρατία και την κυβέρνηση. Το αποτέλεσμα ήταν η δημόσια συζήτηση να μετακινηθεί γρήγορα από το ερώτημα «ποιοι είναι οι τρομοκράτες και πώς θα αντιμετωπιστούν» στο ερώτημα «ποιος πολιτικός χώρος θα χρεωθεί επικοινωνιακά την επίθεση».

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και ο πυρήνας της πολιτικής κριτικής.

Σε κάθε δημοκρατία, η τρομοκρατία αντιμετωπίζεται ως ποινικό και θεσμικό ζήτημα. Οι ευθύνες είναι ατομικές και προσωποποιημένες. Δεν μεταφέρονται συλλογικά σε ιδεολογικούς χώρους, ούτε χρησιμοποιούνται ως μέσο πολιτικής πόλωσης. Η προσπάθεια γενίκευσης εγκυμονεί τον κίνδυνο να θολώσει η ουσία: ότι απέναντι στην τρομοκρατία ο αντίπαλος είναι ο δράστης και η οργάνωσή του, όχι ένας ολόκληρος πολιτικός χώρος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να ασκηθεί πολιτική κριτική για δημόσιες τοποθετήσεις ή για τη στάση κομμάτων απέναντι στη βία. Σημαίνει όμως ότι άλλο πράγμα η πολιτική αντιπαράθεση και άλλο η απόδοση συλλογικής ιδεολογικής ευθύνης για εγκληματικές πράξεις.

Η ιστορία έχει δείξει ότι κάθε φορά που η τρομοκρατία μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής αντιπαράθεσης, η ίδια η δημοκρατία βγαίνει χαμένη. Η κοινωνία διχάζεται, ο δημόσιος διάλογος πολώνεται και το πραγματικό ζητούμενο ,η εξάρθρωση των τρομοκρατικών δικτύων και η προστασία των πολιτών, περνά σε δεύτερη μοίρα.

Η κυβέρνηση έχει αναμφίβολα το δικαίωμα να προτείνει αυστηρότερες πολιτικές για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Εκεί όπου αρχίζει η πολιτική κριτική είναι όταν μια τραγωδία μετατρέπεται σε ευκαιρία για ιδεολογική αντιπαράθεση και επικοινωνιακή πίεση προς έναν ολόκληρο πολιτικό χώρο.

Σε περιόδους που δοκιμάζονται οι δημοκρατικοί θεσμοί, η ευθύνη της πολιτικής ηγεσίας είναι να ενώνει απέναντι στη βία και όχι να αναζητά πολιτικά οφέλη μέσα από αυτήν. Γιατί η τρομοκρατία δεν αντιμετωπίζεται με περισσότερη πόλωση. Αντιμετωπίζεται με ισχυρούς θεσμούς, αποτελεσματική Δικαιοσύνη, επαγγελματική αστυνόμευση και μια δημοκρατία που δεν παρασύρεται από τον πειρασμό της πολιτικής εργαλειοποίησης ακόμη και των πιο τραγικών γεγονότων.

Γράφει ο Πασχάλης Θ. Τόσιος