ύμφωνα με τον σχεδιασμό, το πιστοποιητικό θα συγκεντρώνει δεδομένα από πολλαπλές πηγές του κράτους και της οικονομίας, μεταξύ των οποίων η ΑΑΔΕ, ο ΕΦΚΑ, τραπεζικά ιδρύματα, εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων αλλά και πάροχοι υπηρεσιών κοινής ωφέλειας. Τα στοιχεία αυτά θα συνθέτουν ένα ενιαίο οικονομικό προφίλ φερεγγυότητας, το οποίο οι ιδιοκτήτες ακινήτων θα μπορούν να ζητούν πριν από την υπογραφή ενός μισθωτηρίου συμβολαίου.

Στόχος της κυβέρνησης, όπως υποστηρίζεται, είναι να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη στην αγορά ενοικιάσεων και να περιοριστεί το φαινόμενο των κακοπληρωτών. Πολλοί ιδιοκτήτες, σύμφωνα με την κυβερνητική επιχειρηματολογία, αποφεύγουν να διαθέσουν τα ακίνητά τους προς μίσθωση λόγω προηγούμενων αρνητικών εμπειριών με απλήρωτα ενοίκια ή ζημιές στα ακίνητα. Ένα σύστημα αξιολόγησης της οικονομικής συνέπειας των ενοικιαστών εκτιμάται ότι θα λειτουργήσει ως «δίχτυ ασφαλείας» για τους εκμισθωτές.

Το πιστοποιητικό δεν θα περιλαμβάνει πλήρη οικονομικά στοιχεία, αλλά βασικές ενδείξεις συνέπειας σε πληρωμές και οικονομικές υποχρεώσεις. Παράλληλα, η πρόσβαση στα δεδομένα δεν θα είναι ελεύθερη, καθώς θα απαιτείται η συναίνεση του ίδιου του ενοικιαστή, ο οποίος θα επιλέγει αν θα το προσκομίσει στον ιδιοκτήτη κατά τη διαδικασία μίσθωσης.

Αντιδράσεις για προσωπικά δεδομένα και κοινωνικό αποκλεισμό

Παρά τις διαβεβαιώσεις, οργανώσεις ενοικιαστών εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις. Η Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης έχει ήδη καταθέσει καταγγελία στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, υποστηρίζοντας ότι το σύστημα εγείρει σημαντικά ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων αλλά και πρόσβασης στη στέγη.

Όπως επισημαίνεται, η συγκέντρωση πληροφοριών από διαφορετικές βάσεις δεδομένων και η δημιουργία ενός συνολικού οικονομικού προφίλ ενδέχεται να οδηγήσει σε οικονομική κατηγοριοποίηση των πολιτών. Σε μια χώρα όπου μεγάλο ποσοστό των νοικοκυριών αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες και ληξιπρόθεσμες οφειλές, το μέτρο μπορεί – σύμφωνα με τους επικριτές – να αποκλείσει τους πιο ευάλωτους από την αγορά κατοικίας.

Οι οργανώσεις ενοικιαστών μιλούν ακόμη και για «ποινικοποίηση της φτώχειας», υποστηρίζοντας ότι η πρόσβαση στη στέγη κινδυνεύει να μετατραπεί σε προνόμιο για όσους διαθέτουν υψηλή οικονομική βαθμολογία.

Προβληματισμός και για πιθανό «αλγοριθμικό σκορ»

Επιπλέον, ειδικοί επισημαίνουν ότι το σύστημα μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για profiling πολιτών και αυτοματοποιημένες αξιολογήσεις μέσω αλγορίθμων ή τεχνητής νοημοσύνης. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η διαδικασία επιλογής ενοικιαστή θα μπορούσε να βασίζεται σε οικονομικό σκορ, κάτι που θα απαιτούσε αυστηρές εγγυήσεις διαφάνειας και ελέγχου των δεδομένων.

Στήριξη από τους ιδιοκτήτες ακινήτων

Από την άλλη πλευρά, οι ιδιοκτήτες εμφανίζονται θετικοί στο μέτρο. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΠΟΜΙΔΑ) έχει ταχθεί υπέρ της θέσπισης του πιστοποιητικού, θεωρώντας ότι θα ενισχύσει τη διαφάνεια στις μισθώσεις και θα προστατεύσει τους εκμισθωτές από φαινόμενα ασυνέπειας.

Όπως τονίζουν, πολλοί ιδιοκτήτες κρατούν τα ακίνητά τους κλειστά λόγω φόβου για κακοπληρωτές. Ένα αξιόπιστο σύστημα αξιολόγησης, υποστηρίζουν, μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για την επιστροφή περισσότερων κατοικιών στην αγορά, αυξάνοντας την προσφορά.

Μια νέα πραγματικότητα στην αγορά κατοικίας

Η συζήτηση γύρω από τον λεγόμενο «Τειρεσία των ενοικιαστών» ανοίγει ένα ευρύτερο ζήτημα: μέχρι ποιο σημείο μπορεί το κράτος να συλλέγει και να αξιοποιεί οικονομικά δεδομένα πολιτών για την πρόσβαση σε βασικά κοινωνικά αγαθά.

Σε μια περίοδο όπου το στεγαστικό πρόβλημα στην Ελλάδα βαθαίνει και τα ενοίκια αυξάνονται, η εφαρμογή ενός τέτοιου μηχανισμού ενδέχεται να αναδιαμορφώσει ριζικά την αγορά μισθώσεων , αλλά και να πυροδοτήσει νέες συγκρούσεις για τα όρια μεταξύ διαφάνειας, ιδιωτικότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Ρεπορτάζ
Καθημερινός Παρατηρητής