Σημαντική υποχώρηση καταγράφει η Ελλάδα στον Δείκτη Φιλελεύθερης Δημοκρατίας για το 2025, επιβεβαιώνοντας μια τάση που αποτυπώνεται όλο και πιο έντονα τα τελευταία χρόνια: τη φθορά των θεσμικών αντιβάρων και τη δυσλειτουργία των μηχανισμών ελέγχου της εξουσίας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του προγράμματος Varieties of Democracy (V-Dem) του Πανεπιστημίου του Gothenburg, η χώρα μας κατατάσσεται στην 52η θέση μεταξύ 179 χωρών, σημειώνοντας πτώση τριών θέσεων σε σχέση με το 2024. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου η Ελλάδα βρίσκεται στην 24η θέση, ξεπερνώντας μόνο τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία.

 Δημοκρατία «στα χαρτιά», αδυναμία στους ελέγχους

Η ανάλυση των επιμέρους δεικτών αποκαλύπτει μια κρίσιμη αντίφαση:
η Ελλάδα διατηρεί σχετικά καλή επίδοση στον εκλογικό πυλώνα της δημοκρατίας, αλλά εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες στον φιλελεύθερο – ελεγκτικό της πυρήνα.

• Στον Δημοκρατικό Πυλώνα (εκλογές) κατατάσσεται στην 43η θέση

• Στον Φιλελεύθερο Πυλώνα (θεσμοί – έλεγχος εξουσίας) πέφτει στην 75η θέση

Με απλά λόγια, οι εκλογές λειτουργούν.
Αυτό που αμφισβητείται είναι το τι συμβαίνει μεταξύ των εκλογών.

 Οι βασικές αδυναμίες

Τα δεδομένα του δείκτη εντοπίζουν με σαφήνεια τα «ρήγματα» του συστήματος:

• Αποδυναμωμένος κοινοβουλευτικός έλεγχος της κυβέρνησης
  (59,4/100 το 2025 – σταθερά χαμηλός από το 2019)

• Περιορισμένος δικαστικός έλεγχος στην εκτελεστική εξουσία
  (74,6/100, με επιδείνωση την περίοδο 2024-2025)

• Σχετική αντοχή στην ισονομία και τα ατομικά δικαιώματα
  (90,5/100, με μικρή βελτίωση)

Η συνολική εικόνα δείχνει ότι το πρόβλημα δεν εντοπίζεται στην τυπική λειτουργία της δημοκρατίας, αλλά στην ουσιαστική της θωράκιση.

 Θεσμικό έλλειμμα και «αδύναμα αντίβαρα»

Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η βασική πρόκληση αφορά την αδυναμία ουσιαστικού ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας από:

• τη Βουλή

• τη Δικαιοσύνη

• τις ανεξάρτητες αρχές

Σειρά γεγονότων των τελευταίων ετών ενισχύουν αυτή την εικόνα, με αναφορές σε:

• αποφάσεις δικαστηρίων που δεν εφαρμόζονται πλήρως

• παρεμβάσεις ή εμπόδια σε ανεξάρτητες αρχές

• αδυναμία ουσιαστικού κοινοβουλευτικού ελέγχου

• προβληματικές διαδικασίες νομοθέτησης

Το αποτέλεσμα είναι ένα θεσμικό έλλειμμα που δεν φαίνεται άμεσα, αλλά διαβρώνει τη λειτουργία της δημοκρατίας σε βάθος χρόνου.

???? Μέσα σε μια παγκόσμια υποχώρηση

Η ελληνική περίπτωση δεν είναι μεμονωμένη. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη διεθνή τάση:

• Το 2025, μόλις το 7% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε φιλελεύθερες δημοκρατίες

• Το 74% ζει σε αυταρχικά καθεστώτα

• Ακόμη και χώρες όπως οι ΗΠΑ εμφανίζουν σημαντική πτώση

Ωστόσο, η θέση της Ελλάδας εντός της ΕΕ καθιστά το ζήτημα πιο έντονο:
δεν συγκρίνεται με αναδυόμενες δημοκρατίες, αλλά με ευρωπαϊκά κράτη με ισχυρούς θεσμούς.

 Το πραγματικό διακύβευμα

Ο Δείκτης Φιλελεύθερης Δημοκρατίας δεν μετρά απλώς διαδικασίες. Μετρά την ποιότητα της καθημερινής δημοκρατίας:

• την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης

• την ισονομία

• την προστασία δικαιωμάτων

• τον έλεγχο της εξουσίας

Και σε αυτά τα πεδία, η Ελλάδα εμφανίζει σταθερές αδυναμίες.

ΣυμπέρασμαΗ εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής:

Η Ελλάδα παραμένει μια λειτουργική εκλογική δημοκρατία, αλλά
δεν καταγράφεται ως πλήρης φιλελεύθερη δημοκρατία.

Το πρόβλημα δεν είναι αν διεξάγονται εκλογές.
Είναι αν η εξουσία ελέγχεται ουσιαστικά.

Και αυτό, σύμφωνα με τα δεδομένα, παραμένει το μεγάλο ζητούμενο.

Καθημερινός Παρατηρητής