Πρωτοσέλιδο

Oι Αδώνιδος κήποι των Σερρών

Αύξηση μεγέθους γραμματων Μείωση μεγέθους γραμματων Επαναφορά μεγέθους γραμματωνprint
Το 1974, στο Α΄ συμπόσιο Λαογραφίας του Βορειοελλαδίτικου χώρου , το οποίο οργάνωσε το ΙΜΧΑ στη Θεσσαλονίκη, ο αοϊδιμος καθηγητής και ακαδημαϊκός Γ.Α. Μέγας, είχε ως θέμα της εισήγησης του ένα λατρευτικό έθιμο της Μεγάλης Παρασκευής στα Σέρρας, που αποτελεί εμφανώς επιβίωμα των «Κήπων του Αδώνιδος», αρχαίου λατρευτικού νομίμου, γνωστού από αγγειογραφίες και γραπτές αναφορές (Θεόκριτος, Πλάτων, Αριστοφάνης κ.α.).

Περιγραφή του εθίμου δίδει ο Μέγας από αναπαράσταση του στην Αθήνα, την οποία έκαμε φιλική του σερραϊκή οικογένεια: « Εκλησίαζε το Πάσχα του 1954, και η κυρία της φιλικής μου οικογενείας επροθυμοποιήθη να παρασκευάση προς χάριν μου το λεγόμενο εις το Σερραϊκόν ιδίωμα «χασίλι» (=πρασινάδα) δεκα πέντε ημέρας προς της Μ. Παρασκευής έσπειρεν εις ένα πιάτο με νερό σπόρους φακής. Οι σπόροι γρήγορα ανεβλάστησαν και το βράδυ της Μεγ. Παρασκευής, την ώρα που περνούσε ο Επιτάφιος της Αγίας Βαρβάρας των Πατησίων, ετοποθέτησεν εις τον εξώστην του σπιτιού της ένα τραπεζάκι και έβαλε επάνω εις αυτό το πιάτο με την καταπράσινην χλόην της φακής. Κοντά εις αυτό ετοποθέτησε την εικόνα του Εσταυρωμένου, μία λαμπάδα αναμμένηνκαι ένα θυμιατήριον. Εφωτογράφισα το πιάτο με το «χασίλι» και εδημοσίευσα την εικόνα εις το βιβλίον μου «Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας» (Αθήναι, α΄εκδ. 1955 σελ 161, πιν Θ 2). Εξ αυτού παρέλαβε την εικόνα και την περιγραφήν ο Eugen Fehrle εις το του: Feste und Volkbranche im Jahreslauf Europaischer Volker”, (Kassel 1955) σ. 123,125»

Ο Μέγας (του οποίου, ειρήσθη εν παρόδω, διετέλεσα ως φοιτητής βοηθός) αναφέρθηκε και σε δική μου καταγραφή του εθίμου με φωτογράφηση του «χασιλιού», που είχα πραγματοποιήσει , ύστερα από επίμονες αναζητήσεις, το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής του 1965 στη συνοικία του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη πόλη των Σερρών.

Ας αναφερθεί εν προκειμένω , ότι για το έθιμο αυτό υπάρχει ένα θαυμάσιο « λαογραφικό διήγημα» από την ευπατρίδα Σερραία Άννα Τριαναταφυλλίδού (Το χασήλι του Επιταφίου») στο περιοδικό «Παιδική Ζωή» το 1929, το οποίο αναδημοσιέυθηκε στα «Σερραικά χρονικά», τομ 2 (1957), σελ 158-159:

«…Μεγάλη Παρασκευή. Ω, τι ετοιμασία εις κάθε χριστιανικό σπήτι δια το βράδυ που θα περάση ο Επιτάφιος της ενορίας από την πόρτα του καθενός ή και ολίγον μακρύτερα! Τι ετοιμασία! Αι δροσάτες και φουντωμένες πασχαλιές εις τα σπίτια, που υπάρχουν περιβόλια, περιμένουν τα χέρια που θα τας κόψουν, δια να στολίσουν με αυτάς το τραπέζι της εξωθύρας. Η πυξαριά θα πάη και αυτή να στολίσει εις τα πλουσιόσπιτα την κορνίζα της θύρας, μέσα από την οποίαν θα φαντάζη το ωραίο τραπέζι, και τα φτωχικά σπιτάκια θα βγάλουν αυτά, για να προσκυνήσουν τον Επιτάφιον το μικρό τους τραπεζάκι με το κάτασπρο του όμως τραπεζομάντηλο και την λαμπάδα και το θυμιατό με το μοσχολίβανο και με το απαραίτητον δι όλα τα σπίτια, πλούσια και πτωχά, «χασήλι», απαραίτητον όσον και αι λαμπάδες και το θυμιατό , αφού συμβολίζει την εις τον τάφον προσωρινήν διαμονήν και την εκ νεκρών Ανάστασιν του Κυρίου…»

Παρόμοια με τα εθιζόμενα στας Σέρρας ήταν και τα τελούμενα στην αρχαιότητα σε πολλές πόλεις , ιδιαίτερα στην Αθήνα προς τιμήν του Αδώνιδος, ο οποίος συνδεόταν ερωτικά με την Αφροδίτη , γι’ αυτό όταν θανατώθηκε σε κάποιο κυνήγι αντηζήτησε από την Περσεφόνη να επανέρχεται στη ζωή κάθε χρόνο και να παραμένει έξι μήνες πάνω στη γη. Έντονος βέβαια ο συμβολισμός με τον κατ’ ετός μαρασμό της φύσης και της εν συνεχεία εξανάστασης της.

Οι εορτές , τα Αδώνια, ήταν διήμερες, με την πρώτη ημέρα αφιερωμένη στην κήδευση των ειδωλίων του θεού και τη δεύτερη στην επαναφορά του στη ζωή, η οποία όπως γράφει ο μέγας επανηγυρίζετο μετ’ ενθουσιασμού, ως ακριβώς και σήμερα μετά το πένθος της Μεγάλης Εβδομάδας η Ανάσταση του Κυρίου, φέρει την χαράν και ανακούφισην εις την ψυχήν των ανθρώπων».

Κύρια στοιχεία της πρώτης ημέρας ήταν οι θρήνοι και οι κοπετοί των γυναικών και ακόμα η τοποθέτηση στις αυλές των σπιτιών των λεγόμενων «κήπων», χλόης -όπως το χασίλι- σε κεραμικά και άλλα αγγεία από σπόρους φύλων, τα οποία ταχέως βλαστάνουν αλλά και ταχέως μαραίνονται, που μετά την εκφορά του θεού πετούσαν σε πηγές και ποταμούς, επιζητώντας με τρόπο μαγικό την επαναφορά της βλάστησης.

Το έθιμο ήταν παλαιότερα γνωστό σε αρκετά μέρη του ελλαδικού και γενικότερα του ελληνικού ιστορικού χώρου, φαίνεται όμως ότι τα Σέρρας ήταν η μόνη περιοχή που επιβίωσε μέχρι τους νεώτερους χρόνους, δημιουργώντας την ευθύνη συντήρησης του, όπως επιλογικά στην ανακοίνωση του τονίζει ο Μέγας:

« Η αρχαιότης και ελληνικότης του εθίμου των Σερρών είναι αδιαμφισβήτητος, και αποτελεί τρανήν απόδειξην ότι αρχαιότατον θρησκευτικόν νόμιμον, προσαρμοσθέν προς τελετήν του επιταφίου της Ορθοδόξου Εκκλησίας, διετηρήθη αμιγές επί τόσους αιώνας επιδρομών και αναστατώσεων εις την περιοχήν της περιμαχήτου Μακεδονίας και της Θράκης. Και έχουν καθήκον όσοι εκ των κατοίκων των Σερρών κατανοούν την σημασίαν, την οποία και από εθνικής απόψεως έχει η Λαογραφία, να φροντίσουν με όλους τους τρόπους δια την διατήρησιν εθίμου ελληνικωτάτου».

Newsletter

Σαν σήμερα...

1908 | 

Αμέσως μετά την ανακήρυξη του Τουρκικού Συντάγματος χορηγήθηκε γενική αμνηστία στα Ελληνικά Σώματα, όπου το ένα μετά το άλλο άρχισαν να προσέρχονται στις Αρχές και να παραδίδουν τον οπλισμό τους. Ανταποκριτής Αθηναϊκής εφημερίδας από τις Σέρρες έγραψε σχετικά για την παράδοση του Οπλαρχηγού Στέργιου Βλάχβεη και των άλλων παλικαριών: «Η χθεσινή ημέρα Τετάρτη, ήτο ημέρα πανηγύρεως δια τας Σέρρας. Είχε παραδοθεί ο γενναίος και νεαρός εκ Τζουμαγιάς οπλαρχηγός Καπετάν Στέργιος Βλάχβεης με το Σώμα του. (…) Οι αξιωματικοί και μπέηδες Νεότουρκοι μετά των ημετέρων υπεδέχθησαν τους αντάρτες. Μετά ενθουσιώδη δε και κατάλληλον προσφώνησιν των νεοτούρκων, οι Ελληνομακεδόνες εκδικηταί ανήλθον ανά είς επί των αμαξών. Επί της πρώτης ο Καπετάν Στέργιος, στεφανωμένος με στεφάνους και μύρτα επί της δευτέρας ο εκ Στενημάχου καπετάν Τζαβέλλας. Ηκολούθουν επίσης εφ' αμάξης τα λοιπά παλληκάρια ανά είς εκάστην άμαξαν. Υπό τους ήχους της μουσικής και τας ζητοκραυγάς του πλήθους έφθασαν προ των στρατώνων. Ενταύθα δε εξελθών προσεφώνησε τους εκδικητάς καταλλήλως ο Φερίκης (στρατιωτικός διοικητής). Εκείθεν η συνοδεία διηυθύνθη προς το Διοικητήριον. (…) Οι Ελληνομακεδόνες ανήλθον είς την μεγάλην έθουσαν του Διοικητηρίου, όπου ανέμενον ο Μουτεσαρίφης και όλοι οι επίσημοι Τούρκοι (μεταξύ αυτών και ο επιφανέστατος Νεότουρκος Φερήτ Μπέης). Η είσοδος εις την κυρία πόλιν ήτο αληθής θρίαμβος. (…) Η συνοδεία δια των κεντρικωτέρων οδών κατέληξεν είς τον "Μπέη Μπαχτσέν". Εις το μέρος τούτο ανέμεναν οι Βούλγαροι αντάρται Στογιάνωφ, Ντίμικο και Γιώργα. Υπό του Κομιτάτου "Ένωσις - Πρόοδος" παρετάθη πλουσιώτατον γεύμα, εις το οποίον παρεκάθησαν, συμφιλιωμένοι ήδη, οι πρώην θανάσιμοι εχθροί Έλληνες και Βούλγαροι. Αι αυταί σκηναί πατριωτικής εξάρσεως και ενθουσιαμού επανελήφθησαν την επομένην, όταν ο καπετάν Δούκας μετά των δύο αξίων υπαρχηγών του, Θεοδώρου Μπουλασίκη και Ιωάννου Μάρτζιου, επί κεφαλής των ανδρών των εισήλθον εις την πόλιν. (…) Ο αυτός ενθουσιασμός και αι αυταί εκδηλώσεις εγένετο και εις το παραδοθέν Ανταρτικό Σώμα του Καπετάν Αλεξάνδρου Αϊβαλιώτη». Σε έκθεσή του προς το Υπουργείο Εξωτερικών, ο Πρόξενος των Σερρών Αντώνιος Σακτούρης αναφέροντας το γεγονός της παράδοσης όλων των Ανταρτικών ομάδων οι οποίες δρούσαν στη περιοχή των Σερρών, υπογράμμισε με ιδιαίτερο τρόπο ότι όλοι ανεξαιρέτως οι αντάρτες, εκτός από το Γενικό Αρχηγό ήταν ντόπιοι, γεγονός το οποίο χαρακτήριζε τον καθαρά αμυντικό αγώνα του γηγενούς Μακεδονικού Ελληνισμού κατά της προσπάθειας εκβουλγαρισμού της Μακεδονίας. 1922: Δόθηκε η πρώτη συναυλία του «Ορφέα». Συμμετείχαν η φιλαρμονική, κλιμάκιο ορχήστρας εγχόρδων, η συμφωνική μαντολινάτα και χορωδία μαθητριών του Οικοτροφείου. Διευθυντής είναι ο Γιάννης Βαΐου.

1932 | 

Στο «Κρόνιο» προβλήθηκε η ταινία «Το γκρέμισμα ενός κόσμου», στην «Αύρα» η ταινία «Σόνια» και στα «Διονύσια» «Ο εκβιασμός» με την Όλγα Τσέχοβα.

1932 | 

Από την εφημερίδα «Ταχυδρόμος: Ισόπαλο 1-1 έληξε το αποτέλεσμα του ποδοσφαιρικού αγώνα μεταξύ των ομάδων Ηρακλή και Απόλλωνα. Η βαθμολογία σε 4 συναντήσεις για το πρωτάθλημα Σερρών είχε διαμορφωθεί ως εξής: Απόλλωνας 6 βαθμοί, Ηρακλής 5 και Αρης 3 με ένα αγώνα λιγότερο. Περσινός πρωταθλητής είχε αναδεχθεί ο Ηρακλής.

1944 | 

Δυνάμεις του ΕΛΑΣ επιτέθηκαν κατά των Βουλγαρικών δυνάμεων κατοχής που στρατοπέδευαν στη Νιγρίτα. Η επιχείρηση απέτυχε εξαιτίας της σθεναρής άμυνας που προέβαλαν οι Βούλγαροι.

1946 | 

Η εφημερίδα «Ελληνικός Βορράς» έγραφε: «Ασφαλείς πληροφορίαι αναφέρουν ότι εις το χωρίον Ηράκλεια ανεκαλύφθη σπείρα αυτονομιστών οπλοφορούντων. Συνελήφθησαν παραπεμφθέντες εις το Στρατοδικείον οι Στ. Μαχλιάνης, Γρ. Σάμκας, Νικ. Τούσκας, Νικ. Ασλάνης και Νικ. Ναλμπάντης. Αι ανακρίσεις συνεχίζονται».

1956 | 

Η εφημερίδα «Μακεδονία» έγραφε: «Ο βουλευτής της Φ.Δ.Ε. κ. Ιντζές, επισκέφθη σήμερον το Σιδηρόκαστρον, το Νέον Πετρίτσι και την Βυρώνειαν, προς παρακολούθησιν της συγκεντρώσεων του σίτου…».

1974 | 

Μετά την κατάρρευση της χούντας από το Παρίσι που διέμεινε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έφθασε στην Αθήνα και ορκίστηκε πρωθυπουργός επικεφαλής κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητας.

1993 | 

(Σάββατο) Δόθηκε η πρεμιέρα του θεατρικού έργου «Γυναίκα μπροστά από τα τείχη» του Τ. Ντόρστ από το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Σερρών.
Ιστορικό ημερολόγιο των Σερρών
Επιμέλεια: Σ. Π. Αραμπατζής
(δημοσιογράφος ΕΡΑ Σερρών)

Τα πιο διαβασμένα

Τις τελευταίες 7 ημέρες