Ο Palme έπεσε νεκρός χωρίς φρουρά, επιστρέφοντας από τον κινηματογράφο με τη σύζυγό του. Η επιλογή του να κυκλοφορεί ως απλός πολίτης δεν ήταν αφέλεια· ήταν συνειδητή πολιτική στάση. Ήταν η πεποίθηση ότι η εξουσία οφείλει να συνυπάρχει με την κοινωνία, όχι να οχυρώνεται απέναντί της.

Ένας σοσιαλιστής ηγέτης σε έναν κυνικό κόσμο

Ο Olof Palme δεν υπήρξε ένας «βολικός» σοσιαλδημοκράτης. Δεν επεδίωξε τη σιωπηλή συναίνεση, ούτε την πολιτική ουδετερότητα για λόγους ισορροπιών. Ήταν βαθιά σοσιαλιστής και συνειδητοποιημένος ουμανιστής, σε μια εποχή που η έννοια της πολιτικής ηθικής άρχιζε να υποχωρεί μπροστά στον πραγματισμό και τα γεωπολιτικά συμφέροντα.

Καταδίκασε ανοιχτά τον πόλεμο στο Βιετνάμ, προκαλώντας την οργή των Ηνωμένων Πολιτειών. Στάθηκε απέναντι στο απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής όταν μεγάλο μέρος της Δύσης σιωπούσε. Υποστήριξε τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και έδωσε φωνή στον Παγκόσμιο Νότο μέσα στον Ψυχρό Πόλεμο. Για τον Palme, η «ουδετερότητα» της Σουηδίας δεν σήμαινε ηθική αδράνεια.

Το κοινωνικό κράτος ως πολιτική πράξη

Στο εσωτερικό της χώρας του, ο Palme υπήρξε αρχιτέκτονας και υπερασπιστής ενός ισχυρού κοινωνικού κράτους. Δημόσια υγεία, παιδεία, εργασιακά δικαιώματα, κοινωνική κινητικότητα και αναδιανομή του πλούτου δεν ήταν τεχνοκρατικοί όροι· ήταν πολιτικές επιλογές με σαφή ταξικό και κοινωνικό πρόσημο.

Το «σκανδιναβικό μοντέλο» δεν γεννήθηκε από οικονομικούς δείκτες, αλλά από πολιτική σύγκρουση με τα προνόμια, από την πεποίθηση ότι η κοινωνική δικαιοσύνη είναι προϋπόθεση δημοκρατίας και όχι πολυτέλεια.

Μια δολοφονία με σκιές που παραμένουν

Η δολοφονία του Olof Palme παραμένει, σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά, μια ανοιχτή πληγή. Παρά την ανακοίνωση των σουηδικών αρχών το 2020 για τον βασικό ύποπτο, η υπόθεση έκλεισε χωρίς δικαστική κρίση, αφήνοντας αναπάντητα ερωτήματα.

Όμως το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος τράβηξε τη σκανδάλη. Είναι ποιο πολιτικό κλίμα, ποια μίξη μίσους, στοχοποίησης και ιδεολογικής δαιμονοποίησης καθιστά δυνατή τη φυσική εξόντωση ενός δημοκρατικά εκλεγμένου ηγέτη.

Η παρακαταθήκη του σήμερα

Σε μια εποχή όπου η πολιτική συχνά περιορίζεται στη διαχείριση, ο Olof Palme θυμίζει ότι υπήρξε – και μπορεί να υπάρξει ξανά – πολιτική με αξίες, με ρίσκο και με κόστος.
Θυμίζει ότι η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο από πραξικοπήματα, αλλά και από τη σταδιακή αποστράγγιση του νοήματός της.

Η 28η Φεβρουαρίου 1986 δεν είναι απλώς μια μαύρη ημερομηνία. Είναι υπενθύμιση ότι οι πολιτικοί που στέκονται όρθιοι, που συγκρούονται με την αδικία και τα ισχυρά συμφέροντα, πληρώνουν συχνά βαρύ τίμημα. Και γι’ αυτό ακριβώς μένουν στην Ιστορία.