Δεν πρόκειται απλώς για μια στατιστική κάμψη, αλλά για έναν «δημογραφικό χειμώνα» που αλλάζει τη δομή της κοινωνίας μας από τα θεμέλια. Το φαινόμενο αυτό τροφοδοτείται από έναν δείκτη γονιμότητας που παραμένει «βυθισμένος» στο 1,25, πολύ μακριά από το επίπεδο αναπλήρωσης του 2,1 που εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα ενός έθνους. Αν αναλογιστούμε ότι το 1950 ο δείκτης βρισκόταν στο 2,5, γίνεται σαφές ότι η Ελλάδα έχει χάσει τη δυναμική της αναπαραγωγικής της βάσης.

Μια κοινωνία που γερνά σε «κενό αέρος»

Η ηλικιακή πυραμίδα, το παραδοσιακό σχήμα που ήθελε τους νέους να στηρίζουν τους ηλικιωμένους, έχει πλέον αντιστραφεί. Μέχρι το 2100, η Ελλάδα θα είναι μια χώρα με διευρυμένη κορυφή και στενότατη βάση.

• Η απώλεια του εργατικού δυναμικού: Ο παραγωγικός πληθυσμός (15-64 ετών) αναμένεται να μειωθεί κατά 2 εκατομμύρια άτομα ήδη από το 2050, δημιουργώντας μια μαύρη τρύπα στην αγορά εργασίας.

• Η κρίση της εξάρτησης: Το 2004, η αναλογία ήταν τέσσερις εργαζόμενοι για κάθε συνταξιούχο. Σήμερα, πλησιάζουμε σε μια ισορροπία τρόμου, όπου μόλις δύο ή και ένας εργαζόμενος θα καλείται να σηκώσει το βάρος της σύνταξης και της υγειονομικής περίθαλψης ενός ηλικιωμένου.

Τα αίτια και η αναζήτηση διεξόδου

Η οικονομική κρίση του 2010 λειτούργησε ως καταλύτης, όμως οι ρίζες του προβλήματος είναι βαθύτερες και δομικές. Η εργασιακή ανασφάλεια, το δυσβάσταχτο κόστος στέγασης και η απουσία ουσιαστικών πολιτικών στήριξης της οικογένειας ,όπως η έλλειψη παιδικών σταθμών και οι περιορισμένες άδειες,αναγκάζουν τους νέους να αναβάλλουν ή να ματαιώνουν την απόκτηση παιδιών.

Η ανατροπή αυτού του σκηνικού απαιτεί κάτι περισσότερο από πρόσκαιρα επιδόματα. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν την ανάγκη για ένα τριπλό μέτωπο δράσης:

1. Ενεργοποίηση των γυναικών και των νέων στην αγορά εργασίας μέσω ευέλικτων αλλά ασφαλών δομών.

2. Οργανωμένη μεταναστευτική πολιτική για την κάλυψη των κενών στις παραγωγικές μονάδες.

3. Τεχνολογικό άλμα, ώστε η αυξημένη παραγωγικότητα της τεχνητής νοημοσύνης και της αυτοματοποίησης να αντισταθμίσει τη μείωση των «χεριών».

Το 2100 μπορεί να φαντάζει μακρινό, όμως οι γενιές που θα κατοικούν στην Ελλάδα τότε, γεννιούνται ή δεν γεννιούνται  σήμερα. Το δημογραφικό δεν είναι πλέον μια θεωρητική απειλή, αλλά η μεγαλύτερη υπαρξιακή πρόκληση που αντιμετώπισε η χώρα στη σύγχρονη ιστορία της.

Πιστεύετε ότι τα οικονομικά κίνητρα είναι αρκετά για να αλλάξουν την απόφαση ενός νέου ζευγαριού σήμερα, ή το πρόβλημα είναι πλέον βαθύτερα πολιτισμικό και κοινωνικό;