Το εύρημα αυτό, ωστόσο, δεν αποτελεί απλώς μια επιστημονική διαπίστωση. Ανοίγει παράλληλα μια δύσκολη πολιτική και διοικητική συζήτηση για τις επιλογές, τις καθυστερήσεις και τα δομικά προβλήματα που χαρακτηρίζουν τη διαχείριση των ζωονόσων στην Ελλάδα.

Η επιστημονική τεκμηρίωση της EFSA

Σύμφωνα με τη μελέτη, τα διαθέσιμα εμβόλια κατά της ευλογιάς αιγοπροβάτων εμφανίζουν υψηλή αποτελεσματικότητα που κυμαίνεται από 80% έως και 100%, ποσοστό που, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να οδηγήσει σε δραστική μείωση των κρουσμάτων.

Η EFSA επισημαίνει ότι η επιτυχία ενός τέτοιου προγράμματος εξαρτάται από τέσσερις βασικούς παράγοντες:

• Την καθολική κάλυψη του ζωικού κεφαλαίου

• Την ταχεία εφαρμογή των εμβολιασμών

• Την αποτελεσματική ιχνηλάτηση μετακινήσεων ζώων

• Την ακρίβεια των καταγεγραμμένων στοιχείων

Και ακριβώς στο τελευταίο σημείο εντοπίζεται ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια για την ελληνική πραγματικότητα.

Τα «γκρίζα» σημεία του ζωικού κεφαλαίου

Η ευρωπαϊκή μελέτη χρησιμοποιεί ως βάση υπολογισμού την ύπαρξη περίπου 17 εκατομμυρίων αιγοπροβάτων στην Ελλάδα. Το στοιχείο αυτό δεν είναι απλώς ένας αριθμός. Αποτελεί θεμελιώδη παράμετρο για τον σχεδιασμό πολιτικών υγειονομικής προστασίας, τον υπολογισμό κόστους εμβολιασμού και την εκτίμηση κινδύνου εξάπλωσης της νόσου.

Ωστόσο, πηγές της αγοράς και του κτηνοτροφικού κλάδου υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι τα επίσημα μητρώα εμφανίζουν σοβαρές αποκλίσεις από την πραγματική κατάσταση. Ελλιπείς καταγραφές, καθυστερήσεις ενημέρωσης στοιχείων και προβλήματα ελέγχου δημιουργούν ένα θολό τοπίο, το οποίο καθιστά εξαιρετικά δύσκολο τον σχεδιασμό μαζικών προληπτικών παρεμβάσεων.

Το ζήτημα αυτό, σύμφωνα με ειδικούς της κτηνιατρικής επιστήμης, δεν αποτελεί απλώς τεχνικό πρόβλημα. Αγγίζει τον πυρήνα της αξιοπιστίας της χώρας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η στρατηγική που ακολουθείται μέχρι σήμερα

Η αντιμετώπιση της ευλογιάς βασίζεται παραδοσιακά στη μέθοδο της εξάλειψης εστιών μέσω θανάτωσης μολυσμένων κοπαδιών και δημιουργίας ζωνών επιτήρησης. Πρόκειται για μια στρατηγική που εφαρμόζεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως για τη διατήρηση του καθεστώτος απαλλαγής από ασθένειες, στοιχείο που επηρεάζει άμεσα το εμπόριο ζώντων ζώων και προϊόντων.

Ωστόσο, η ίδια η μελέτη της EFSA δείχνει ότι η προσέγγιση του μαζικού εμβολιασμού θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να αποδειχθεί αποτελεσματικότερη και μακροπρόθεσμα οικονομικότερη.

Οι ευθύνες και τα ερωτήματα προς το Υπουργείο

Το κρίσιμο ερώτημα πλέον στρέφεται προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Έχει αξιολογηθεί επαρκώς η νέα επιστημονική τεκμηρίωση; Υπάρχει σχέδιο επικαιροποίησης των μητρώων ζωικού κεφαλαίου; Και κυρίως, εξετάζεται σοβαρά η αλλαγή στρατηγικής διαχείρισης της νόσου;

Η απουσία σαφούς δημόσιας τοποθέτησης μέχρι στιγμής ενισχύει την ανησυχία των κτηνοτρόφων, οι οποίοι βλέπουν τις απώλειες παραγωγής να αυξάνονται, ενώ η αβεβαιότητα για το μέλλον του κλάδου παραμένει.

Η οικονομική διάσταση

Η ευλογιά αιγοπροβάτων δεν αποτελεί απλώς υγειονομικό ζήτημα. Απειλεί έναν από τους πιο ζωτικούς παραγωγικούς τομείς της ελληνικής υπαίθρου. Η αιγοπροβατοτροφία στηρίζει χιλιάδες οικογένειες, ιδιαίτερα σε μειονεκτικές και ορεινές περιοχές, όπου οι εναλλακτικές μορφές εισοδήματος είναι περιορισμένες.

Κάθε απώλεια κοπαδιού μεταφράζεται σε οικονομικό πλήγμα, κοινωνική αποσταθεροποίηση και περαιτέρω εγκατάλειψη της περιφέρειας.

Η ανάγκη για διαφάνεια και σχεδιασμό

Η μελέτη της EFSA δεν επιβάλλει πολιτικές. Παρέχει όμως ένα επιστημονικό πλαίσιο που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν η χώρα διαθέτει την πολιτική βούληση και τον διοικητικό μηχανισμό για να μετατρέψει τη γνώση σε αποτελεσματική πολιτική.

Σε μια περίοδο όπου η αγροτική παραγωγή δοκιμάζεται από αλλεπάλληλες κρίσεις, η διαχείριση των ζωονόσων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά. Απαιτεί ολοκληρωμένο σχεδιασμό, αξιόπιστα δεδομένα και διαρκή συνεργασία επιστημονικών και διοικητικών φορέων.

Η ευλογιά αιγοπροβάτων μπορεί να αποτελεί μια παλιά απειλή, όμως η σύγχρονη διαχείρισή της αποκαλύπτει τις αντοχές  ή τις αδυναμίες  του αγροτικού σχεδιασμού της χώρας. Και σε αυτή τη μάχη, το κόστος της αδράνειας ενδέχεται να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερο από το κόστος της πρόληψης.