Μια θέση στον επίσημο πολιτιστικό χάρτη της Ελλάδας κατέκτησε το έθιμο «Της Μπάμπως η μέρα» από τη Λιβαδιά Σερρών, καθώς εντάχθηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Η αναγνώριση έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Λιβαδιά, τον Δήμο Σιντικής και ολόκληρη την περιοχή των Σερρών. Ένα έθιμο βαθιά ριζωμένο στη ζωή της τοπικής κοινωνίας, το οποίο διασώθηκε και μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά, αναγνωρίζεται πλέον επίσημα ως μέρος της ζωντανής πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.

Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη καταγραφή. Είναι η θεσμική επιβεβαίωση ότι η «Μπάμπω» αποτελεί φορέα ιστορικής μνήμης, γυναικείας αλληλεγγύης και πολιτιστικής συνέχειας.

Η ημέρα που το χωριό ανήκει στις γυναίκες

Το έθιμο τελείται κάθε χρόνο στις 8 Ιανουαρίου. Από νωρίς το πρωί, οι γυναίκες της Λιβαδιάς συγκεντρώνονται για να αποδώσουν τιμές στην «μπάμπω» του χωριού.

Παλαιότερα, η μπάμπω ήταν η πρακτική μαμή: η γυναίκα που βρισκόταν δίπλα στις μητέρες κατά τη γέννα και βοηθούσε να έρθουν στον κόσμο τα παιδιά της κοινότητας. Σε μια εποχή χωρίς οργανωμένες υπηρεσίες υγείας, η παρουσία της ήταν πολύτιμη, πολλές φορές ακόμη και καθοριστική για τη ζωή της μητέρας και του νεογέννητου.

Σήμερα, τον συμβολικό αυτό ρόλο αναλαμβάνει μία ηλικιωμένη γυναίκα του χωριού. Οι υπόλοιπες γυναίκες την επισκέπτονται, της προσφέρουν δώρα και της πλένουν τελετουργικά τα χέρια, εκφράζοντας ευγνωμοσύνη και σεβασμό. Η μπάμπω ανταποδίδει τις τιμές, προσφέροντας ευχές για υγεία, ευγονία και οικογενειακή προκοπή.

Ακολουθεί κοινό γεύμα και στη συνέχεια, με τη συνοδεία μουσικής, η μπάμπω και οι γυναίκες βγαίνουν στους δρόμους και επισκέπτονται τα καφενεία του χωριού, όπου δέχονται κεράσματα.

Οι άνδρες δεν έχουν ενεργό ρόλο στο δρώμενο. Παλαιότερα, μάλιστα, η παρουσία τους απαγορευόταν, ενώ σήμερα μπορούν να παρακολουθούν ως θεατές. Η ημέρα ολοκληρώνεται με χορό, τραγούδι και μεγάλο γλέντι.

Ένα έθιμο με βαθιές ρίζες

Πίσω από τον εορταστικό χαρακτήρα της «Μπάμπως» βρίσκεται μια ισχυρή κοινωνική και ιστορική διαδρομή. Το έθιμο συνδέεται με τη μητρότητα, τη γονιμότητα και τον σεβασμό προς τη γυναίκα, αλλά κυρίως με τους δεσμούς αλληλεγγύης που αναπτύσσονταν ανάμεσα στις γυναίκες των παλαιότερων κοινοτήτων.

Παράλληλα, διατηρεί ζωντανές τις μνήμες και τις παραδόσεις που έφεραν στη Λιβαδιά οι προσφυγικές οικογένειες της Βόρειας Θράκης και της Ανατολικής Ρωμυλίας.

Η «Μπάμπω» δεν επιβίωσε ως ένα μουσειακό κατάλοιπο του παρελθόντος. Παραμένει ένα ζωντανό έθιμο, στο οποίο συμμετέχει η κοινότητα και μέσα από το οποίο οι νεότερες γενιές γνωρίζουν την καταγωγή και την ιστορία του τόπου τους.

Καθοριστική για τη διάσωση, την προβολή και την επίσημη αναγνώρισή του υπήρξε η προσπάθεια του Παραδοσιακού Πολιτιστικού Συλλόγου Λιβαδιάς Σερρών «Ανατολική Ρωμυλία και Θράκη – Η Μπάμπω», που εργάστηκε συστηματικά για την τεκμηρίωση και την υποβολή του σχετικού φακέλου.

Δέκα νέες εγγραφές και μία Καλή Πρακτική

Η «Μπάμπω» της Λιβαδιάς είναι ένα από τα δέκα νέα στοιχεία που προστέθηκαν στο Εθνικό Ευρετήριο, το οποίο αριθμεί πλέον 174 εγγραφές.

Μαζί της εντάχθηκαν:

• Το Έθιμο του Καλού Καιρού στην Αλαγονία Μεσσηνίας.
• «Τ’ Αϊ Γιαννιού» στη Λευκοπηγή Κοζάνης.
• Η Καπετανία της Σερίφου.
• Η τσακώνικη υφαντική σε όρθιο αργαλειό.
• Η τέχνη της δαντέλας από αθάνατο στην Κεφαλονιά.
• Η Κούνια της Λαμπρής στη Χώρα της Κύθνου.
• Η Λευκαδίτικη Υφαντική Τέχνη.
• Τα λαϊκά παραμύθια του Αρχαγγέλου Ρόδου.
• Το παραδοσιακό τυρί Τρίμμα της Κύθνου.

Ως Καλή Πρακτική αναδείχθηκε το «Πολιτισμικό Σχολειό» της Χαλκίδας, ένα μη τυπικό περιβάλλον μάθησης για παιδιά σχολικής ηλικίας, το οποίο λειτουργεί στις εγκαταστάσεις του Συλλόγου Ελληνικής Πολιτιστικής Παράδοσης «Το Αλωνάκι».

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε ότι κάθε νέα εγγραφή αναδεικνύει την πολυμορφία του λαϊκού πολιτισμού και τη δύναμη των παραδόσεων να προσαρμόζονται στο σήμερα χωρίς να χάνουν την αυθεντικότητά τους.

Αναγνώριση, αλλά και ευθύνη

Η εγγραφή στο Εθνικό Ευρετήριο πραγματοποιείται στο πλαίσιο της εφαρμογής από την Ελλάδα της Σύμβασης της UNESCO του 2003. Δεν αποτελεί απευθείας ένταξη σε διεθνή κατάλογο της UNESCO, προσφέρει όμως στο έθιμο επίσημη εθνική αναγνώριση και ενισχύει τις προσπάθειες για την προστασία, την προβολή και τη μετάδοσή του στις επόμενες γενιές.

Για τη Λιβαδιά Σερρών, η εξέλιξη αυτή αποτελεί δικαίωση των ανθρώπων που κράτησαν το έθιμο ζωντανό, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και μια νέα ευθύνη: να παραμείνει η «Μπάμπω» αυθεντική, ζωντανή και συνδεδεμένη με την κοινότητα που τη γέννησε.

Γιατί από εδώ και πέρα η «Μπάμπω» δεν αποτελεί μόνο μια πολύτιμη παράδοση της Λιβαδιάς. Αποτελεί επίσημα ένα αναγνωρισμένο κομμάτι της πολιτιστικής μνήμης ολόκληρης της Ελλάδας.

Πηγή: Υπουργείο Πολιτισμού