Μια ανακάλυψη που ενδέχεται να ανατρέψει όσα γνωρίζουμε για την ανθρώπινη ιστορία έκαναν αρχαιολόγοι στο Γιβραλτάρ, ανοίγοντας ένα σπήλαιο που παρέμενε σφραγισμένο για περίπου 40.000 χρόνια.

Πρόκειται για το Σπήλαιο του Γκόραμ, ένα από τα σημαντικότερα προϊστορικά μνημεία της Ευρώπης και ένα από τα τελευταία γνωστά καταφύγια των Νεάντερταλ. Η Ιβηρική Χερσόνησος θεωρείται γενικά από τους επιστήμονες ως μία από τις τελευταίες περιοχές όπου επιβίωσαν τα αρχαία αυτά ανθρωποειδή, την ώρα που ο πληθυσμός τους μειωνόταν δραματικά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το Γιβραλτάρ κατέχει ιδιαίτερη θέση στην παλαιοανθρωπολογία, καθώς εκεί ανακαλύφθηκε το πρώτο πλήρες κρανίο Νεάντερταλ το 1848. Μέχρι σήμερα, επικρατούσε η άποψη ότι οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν από την περιοχή πριν από περίπου 42.000 χρόνια. Ωστόσο, τα νέα ευρήματα από το Σπήλαιο του Γκόραμ οδηγούν τους ερευνητές σε επανεκτίμηση αυτής της χρονολόγησης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι Νεάντερταλ μπορεί να ζούσαν στο Γιβραλτάρ έως και πριν από 24.000 χρόνια — μια περίοδο που οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν «εξαιρετικά πρόσφατη» σε όρους ανθρώπινης εξέλιξης. Όπως σημειώνει ο επιστημονικός ιστότοπος IFLScience, ενώ θεωρείται γενικά ότι οι Νεάντερταλ εξαφανίστηκαν πριν από 40.000 χρόνια, τα δεδομένα από το Γιβραλτάρ δείχνουν πως ορισμένοι πληθυσμοί ίσως επέζησαν πολύ περισσότερο.

Το 2016 το Σπήλαιο του Γκόραμ ανακηρύχθηκε Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, λόγω της εξαιρετικής ιστορικής και επιστημονικής του αξίας. Αποτελεί ένα από τα τέσσερα σπήλαια που είναι λαξευμένα στους απότομους ασβεστολιθικούς βράχους της ανατολικής πλευράς του Γιβραλτάρ, μαζί με τα σπήλαια Βάνγκαρντ, Ύαινας και Μπένετ.

Οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει πλήθος ευρημάτων, όπως λίθινα εργαλεία, οστά, κάρβουνο και απανθρακωμένους σπόρους, ενώ το 2012 οι αρχαιολόγοι εντόπισαν κάτω από στρώματα ηλικίας 39.000 ετών αυτό που χαρακτηρίστηκε ως η αρχαιότερη γνωστή μορφή αφηρημένης τέχνης στον κόσμο: ένα σύνολο διασταυρούμενων χαράξεων πάνω σε βράχο.

Το 2021, σε νέο θάλαμο του γειτονικού Σπηλαίου Βάνγκαρντ, βρέθηκαν οστά λύγκα, ύαινας και γυπαετού, καθώς και ένα μεγάλο θαλάσσιο κοχύλι. Όπως δήλωσε στο CNN ο διευθυντής του Εθνικού Μουσείου του Γιβραλτάρ, Κλάιβ Φίνλεϊσον, το κοχύλι βρισκόταν περίπου 20 μέτρα από την ακτή, γεγονός που δείχνει ότι μεταφέρθηκε σκόπιμα από ανθρώπινο χέρι πριν από περισσότερα από 40.000 χρόνια — και, με βάση τη χρονολόγηση, από Νεάντερταλ.

«Πόσες φορές στη ζωή σου βρίσκεις ένα μέρος στο οποίο δεν έχει μπει κανείς εδώ και 40.000 χρόνια;» ανέφερε χαρακτηριστικά. «Αυτό συμβαίνει μόνο μία φορά».