Δεν πρόκειται για υπερβολή ούτε για δραματοποίηση εκ των υστέρων. Οι αποκαλύψεις που είδαν το φως της δημοσιότητας για το πρόσφατο μπλακ άουτ στα συστήματα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας συνιστούν σοβαρό θεσμικό και επιχειρησιακό συναγερμό. Για λίγα λεπτά .κυριολεκτικά, η ασφάλεια δεκάδων πτήσεων δεν στηριζόταν σε ένα αξιόπιστο σύστημα, αλλά στην εμπειρία και την αυτοθυσία των ανθρώπων πίσω από τα ραντάρ.

Η Όλγα Τόκη, αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας, μίλησε δημόσια για ένα περιστατικό που, αν είχε συμβεί σε διαφορετικές συνθήκες, θα μπορούσε να έχει οδηγήσει σε ανείπωτη τραγωδία. Όπως τόνισε, την ώρα του μπλακ άουτ υπήρχαν αεροσκάφη σε πορεία σύγκρουσης με χρονικό περιθώριο πέντε λεπτών, ενώ αν το συμβάν είχε σημειωθεί μέσα στο καλοκαίρι, με τον εναέριο χώρο στο όριο της ασφυξίας, ο χρόνος αντίδρασης θα είχε μειωθεί στο ένα λεπτό.

Η φράση που συμπύκνωσε το σοκ ήταν αποκαλυπτική: «Τι να πω; Υπάρχει Θεός;». Δεν πρόκειται για ρητορική υπερβολή, αλλά για κραυγή αγωνίας ενός ανθρώπου που γνωρίζει από πρώτο χέρι πόσο εύθραυστη μπορεί να αποδειχθεί η αλυσίδα της ασφάλειας.

Όταν τα συστήματα σιωπούν

Σύμφωνα με πληροφορίες από τον κλάδο, η βλάβη αφορούσε κρίσιμα τεχνικά υποσυστήματα του ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Σε τέτοιες περιπτώσεις ενεργοποιούνται εφεδρικά και χειροκίνητα πρωτόκολλα. Όμως αυτά δεν σχεδιάστηκαν για να σηκώνουν μόνιμα το βάρος ενός σύγχρονου, υπερφορτωμένου εναέριου χώρου, αλλά για να λειτουργούν ως ύστατη δικλείδα ασφαλείας.

Το γεγονός ότι αποφεύχθηκε το μοιραίο δεν οφείλεται σε κάποιο άρτιο θεσμικό πλαίσιο ή σε επαρκή κρατική μέριμνα. Οφείλεται κυρίως στην επαγγελματική επάρκεια και την ψυχραιμία των ελεγκτών, οι οποίοι εργάζονται εδώ και χρόνια υπό συνθήκες διαρκούς πίεσης.

Ένα πρόβλημα με βάθος χρόνου

Το περιστατικό δεν είναι μεμονωμένο. Αντίθετα, έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά λίστα προειδοποιήσεων για:

• χρόνια υποστελέχωση του κρίσιμου αυτού τομέα,

• τεχνολογικές υποδομές που γερνούν χωρίς επαρκή ανανέωση,

• καθυστερήσεις σε έργα εκσυγχρονισμού και συντήρησης,

• και μια διοικητική λογική που συχνά αντιμετωπίζει την ασφάλεια ως λογιστικό κόστος.

Σε ένα περιβάλλον όπου ο τουρισμός αυξάνει κατακόρυφα την εναέρια κίνηση, κάθε λεπτό τεχνικής αστοχίας μετατρέπεται σε πολλαπλασιαστή κινδύνου.

Τα αναπάντητα ερωτήματα

Παρά τη σοβαρότητα των καταγγελιών, μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει πλήρης και πειστική δημόσια ενημέρωση για το τι ακριβώς συνέβη, ποια συστήματα κατέρρευσαν και κυρίως, αν έχουν ληφθεί ουσιαστικά μέτρα για να μη συμβεί ξανά.

Το μπλακ άουτ αυτό λειτουργεί ως καμπανάκι: η αεροπορική ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται στην τύχη, ούτε στην υπερεργασία λίγων εξαντλημένων επαγγελματιών. Όταν η ίδια η πραγματικότητα δείχνει ότι ένα λεπτό μπορεί να χωρίζει την κανονικότητα από την τραγωδία, η ευθύνη δεν είναι αόριστη. Είναι συγκεκριμένη και πολιτική.