Μία σημαντική συζήτηση για το μέλλον των νησιωτικών, ορεινών και ακριτικών περιοχών της Ευρώπης βρίσκεται σε εξέλιξη στις Βρυξέλλες, με φόντο τη διαμόρφωση του νέου πολυετούς προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034. Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο τροπολογίες που υποστηρίζει ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Νίκος Παπανδρέου, οι οποίες στοχεύουν στη μείωση των αναπτυξιακών ανισοτήτων που αντιμετωπίζουν περιοχές με μόνιμα γεωγραφικά μειονεκτήματα.

Οι προτάσεις έρχονται να απαντήσουν σε ένα διαχρονικό πρόβλημα: την αδυναμία πολλών νησιωτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών να αξιοποιήσουν ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία, εξαιτίας του υψηλού κόστους συμμετοχής που απαιτείται από τα κράτη-μέλη ή τις τοπικές αρχές.

Χρηματοδότηση έως και 75%

Η πρώτη τροπολογία προβλέπει ότι στα έργα και τις δράσεις που αφορούν νησιωτικές και ορεινές περιοχές, η εθνική συμμετοχή δεν θα πρέπει να ξεπερνά το 25% του συνολικού κόστους. Με τον τρόπο αυτό, η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα μπορεί να καλύπτει έως και το 75% των απαιτούμενων πόρων.

Πρόκειται για μια αλλαγή που, εφόσον υιοθετηθεί, μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά το τοπίο των επενδύσεων σε περιοχές που μέχρι σήμερα δυσκολεύονταν να ενταχθούν σε αναπτυξιακά προγράμματα λόγω οικονομικών περιορισμών.

Στην πράξη, η πρόβλεψη αυτή δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για έργα υποδομών, μεταφορών, ενέργειας, ύδρευσης, ψηφιακού μετασχηματισμού και κοινωνικών υπηρεσιών, σε περιοχές όπου το κόστος υλοποίησης είναι συχνά υψηλότερο σε σχέση με τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Αναγνώριση των ιδιαίτερων αναγκών

Η δεύτερη τροπολογία εστιάζει στην υποχρέωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να λαμβάνει υπόψη τις ειδικές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες που επικρατούν στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές κατά τον σχεδιασμό των εθνικών προγραμμάτων.

Οι παράγοντες που θα συνεκτιμώνται περιλαμβάνουν το αυξημένο κόστος διαβίωσης, τα προβλήματα συνδεσιμότητας, την εξάρτηση από μεταφορές και εισαγωγές, την εποχικότητα των τοπικών οικονομιών, αλλά και τις δυσκολίες πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης και μετακίνησης.

Η προσέγγιση αυτή επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τους γενικούς οικονομικούς δείκτες στις πραγματικές συνθήκες ζωής των κατοίκων, αναγνωρίζοντας ότι οι ίδιες πολιτικές δεν έχουν τις ίδιες επιπτώσεις σε όλες τις περιοχές της Ευρώπης.

Ένα ζήτημα που αφορά άμεσα την Ελλάδα

Για την Ελλάδα, η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η χώρα διαθέτει εκατοντάδες κατοικημένα νησιά, μεγάλες ορεινές εκτάσεις και ακριτικές περιοχές που επί δεκαετίες αντιμετωπίζουν δημογραφική συρρίκνωση, περιορισμένες επενδύσεις και αυξημένο κόστος παροχής υπηρεσιών.

Από το Αιγαίο και το Ιόνιο μέχρι τη Θράκη, την Ήπειρο και την ορεινή Μακεδονία, οι τοπικές κοινωνίες ζητούν εδώ και χρόνια πολιτικές που να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές τους ανάγκες και όχι μόνο τους μέσους όρους των περιφερειακών στατιστικών.

Οι προτάσεις που συζητούνται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, επιδιώκοντας να ενισχύσουν την εδαφική συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να μειώσουν τις ανισότητες που δημιουργεί η γεωγραφία.

Η δήλωση Παπανδρέου

Αναφερόμενος στη σημασία των τροπολογιών, ο Νίκος Παπανδρέου υπογράμμισε ότι οι πολίτες των νησιών, των ορεινών και των ακριτικών περιοχών αντιμετωπίζουν καθημερινά μεγαλύτερο κόστος ζωής και σημαντικές δυσκολίες στην πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες.

Όπως σημείωσε, οι κάτοικοι αυτών των περιοχών δεν πρέπει να βρίσκονται σε μειονεκτική θέση μόνο και μόνο επειδή η παροχή δημόσιων υπηρεσιών, υποδομών και επενδύσεων είναι ακριβότερη σε γεωγραφικά απομακρυσμένες περιοχές.

Η συζήτηση για τον νέο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, ωστόσο οι παρεμβάσεις αυτές αναδεικνύουν μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση: την ανάγκη οι πολιτικές συνοχής να προσαρμόζονται στις πραγματικές συνθήκες των τοπικών κοινωνιών και να μην αφήνουν πίσω περιοχές που βρίσκονται μακριά από τα μεγάλα οικονομικά κέντρα.