Ήταν 6 Μαΐου 1945. Μια ημερομηνία που δεν σήμανε απλώς την Ανάσταση του Χριστού, αλλά και την Ανάσταση ενός ολόκληρου λαού. Η Θεσσαλονίκη ,όπως και όλη η Ελλάδα , ζούσε το πρώτο ελεύθερο Πάσχα μετά την απελευθέρωση από τη ναζιστική κατοχή.

Η πόλη, βαθιά τραυματισμένη από την πείνα, τις εκτελέσεις και τις διώξεις, προσπαθούσε να ξανασταθεί στα πόδια της. Οι ελλείψεις ήταν παντού. Το ψωμί, τα καύσιμα, ακόμη και τα στοιχειώδη, αποτελούσαν καθημερινό αγώνα επιβίωσης. Και όμως, εκείνες τις ημέρες, κάτι πιο ισχυρό από την ανάγκη επικράτησε: η ανάγκη για ζωή, για ελπίδα, για συλλογική λύτρωση.

Την ίδια στιγμή, στην Ευρώπη, το τέλος του ναζισμού ήταν προ των πυλών. Ο Αδόλφος Χίτλερ είχε ήδη αυτοκτονήσει, ενώ ο Γκεόργκι Ζούκοφ και ο Μπέρναρντ Μοντγκόμερι οδηγούσαν τις συμμαχικές δυνάμεις προς την τελική συντριβή της ναζιστικής Γερμανίας.

Και όμως, μέσα στη χαρά, τα πρώτα σύννεφα είχαν ήδη αρχίσει να πυκνώνουν στο εσωτερικό της χώρας. Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας, η Ελλάδα όδευε, σχεδόν μοιραία, προς τον εμφύλιο σπαραγμό. Χιλιάδες αγωνιστές βρίσκονταν ήδη αντιμέτωποι με διώξεις και φυλακίσεις.

 Η μαρτυρία της εποχής – Το δημοσίευμα της «Ελευθερίας»

Ιδιαίτερη ιστορική αξία έχει το ρεπορτάζ της εφημερίδας «Ελευθερία», δημοσιογραφικού οργάνου του ΕΑΜ Μακεδονίας, που δημοσιεύθηκε στις 8 Μαΐου 1945 και καταγράφει με αυθεντικότητα το πώς γιορτάστηκε εκείνο το Πάσχα στις λαϊκές συνοικίες της Θεσσαλονίκης.

 Παρατίθεται αυτούσιο το ιστορικό κείμενο:

«Η πρώτη Ανάσταση μετά την απελευθέρωση, γιορτάστηκε σε όλη την πόλη της Θεσσαλονίκης και τις λαϊκές συνοικίες, παλλαϊκή και πηγαία, όπως ξέρει να γιορτάζει ο λαός, γιατί συμβολίζει και την εθνική του Ανάσταση και απολύτρωση από τη φασιστική σκλαβιά.

Στα σπίτια και στα καφενεία, στις πλατείες και στους δρόμους των συνοικιών αντηχούσαν βροντερά αντάρτικα τραγούδια και ανταλλάσσονταν ευχές για την εξαφάνιση και των τελευταίων υπολειμμάτων της φασιστικής αντίδρασης στη χώρα μας.

Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, αμέσως μετά την Ανάσταση, το συμβούλιο της ΕΠΟΝ Πόλης Θεσσαλονίκης έδωσε χορό στην αίθουσα «Μοσκώφ» που κράτησε μέχρι το πρωί. Το γλέντι άρχισε με το σερβίρισμα της πατροπαράδοτης μαγειρίτσας.

Οι εφημερίδες μας «Ελευθερία» και «Λαϊκή Φωνή» που εκδόθηκαν εκείνο το βράδυ, έγιναν ανάρπαστες.

Την Κυριακή του Πάσχα, η Εθνική Αλληλεγγύη Πανεπιστημίου, οργάνωσε γιορτή στην οποία απαγγέλθηκαν με μεγάλη επιτυχία το ποίημα «Τον αντρειωμένο μην τον κλαις» από τη μικρή Σουλιώτου, το σατυρικό ποίημα «Έρχεται» του φοιτητού Γ. Καραγιαννίδη και παίχθηκαν διάφορα σκετς.

Στο Τσινάρι, στο φρούριο αυτό του αντιφασιστικού αγώνα, ο ενθουσιασμός και η χαρά του λαού για την συντριβή του φασισμού, ήταν απερίγραπτη. Στα σπίτια και στα καφενεία, αντηχούσαν τα αντάρτικα τραγούδια, το εμβατήριο «Μιας νέας Ανάστασης χτυπάει η καμπάνα» και πολλά άλλα.

Στην ωραία Βάρνα, στις Συκιές, στη Νεάπολη, στην Ξηροκρήνη, κυριαρχούσε ο ίδιος φλογερός λαϊκός ενθουσιασμός.

Στην Καλαμαριά σε διάφορα σπίτια οργανώθηκαν γλέντια στα οποία απαγγέλθηκαν ποιήματα και παίχθηκαν διασκεδαστικά σκετς.

Όσο για την ηρωϊκή Τούμπα, αυτή ξεπέρασε σε χαρά και ενθουσιασμό κάθε προηγούμενο και ο δημοκρατικός και αντιφασιστικός λαός της, πρωτοστάτησε στις εκδηλώσεις για τη συντριβή του φασισμού, τη νίκη των δημοκρατικών συμμαχικών δυνάμεων και την επικράτηση της ειρήνης στην πολυβασανισμένη Ευρώπη.

Οι λαϊκές αυτές εκδηλώσεις και τα εθνικά δημοκρατικά και λαϊκά τραγούδια, κράτησαν μέχρι αργά τη νύχτα. Στο γήπεδο της ΜΕΝΤ, χιλιάδες λαού με θερμές δημοκρατικές αντιφασιστικές εκδηλώσεις, παρακολούθησαν συνάντηση των ποδοσφαιρικών ομάδων Άνω και Κάτω Τούμπας και καταχειροκρότησαν τους παίκτες των δύο ομάδων της ΕΠΟΝ Τούμπας. Τη νύχτα, δόθηκε εξαιρετικά επιτυχημένη γιορτή της ΕΠΟΝ Κάτω Τούμπας, όπου επικράτησε αφάνταστος ενθουσιασμός και θερμές εκδηλώσεις υπέρ του ΕΑΜ και της δημοκρατίας.

Πρέπει να σημειωθεί ιδιαιτέρως πως ο γιορτασμός παντού έγινε πολιτισμένα με παραδειγματική τάξη».

 Η ιστορική σημασία

Το Πάσχα του 1945 δεν ήταν απλώς μια γιορτή. Ήταν ένα ιστορικό ορόσημο. Μια στιγμή όπου η πίστη, η πολιτική συνείδηση και η λαϊκή μνήμη συναντήθηκαν.

Ήταν η στιγμή που ο ελληνικός λαός:

• γιόρτασε την ήττα του φασισμού,
• αναζήτησε τη δικαιοσύνη και τη δημοκρατία,
• αλλά ταυτόχρονα βρέθηκε στο κατώφλι ενός νέου εθνικού διχασμού.

Μια Ανάσταση που έφερε μαζί της ελπίδα, αλλά και προμήνυμα καταιγίδας.

Και ίσως γι’ αυτό παραμένει μέχρι σήμερα τόσο βαθιά χαραγμένη στη συλλογική μνήμη:
ως η πιο αληθινή, η πιο πικρή και η πιο ανθρώπινη Ανάσταση του νεότερου ελληνισμού.