Πίσω από τις αφίσες, τα μεγάλα λόγια και τις φωτογραφίες, έχει στηθεί μια ολόκληρη φάμπρικα πολιτιστικών εκδηλώσεων. Σύλλογοι, που σε αρκετές περιπτώσεις έχουν απομακρυνθεί από τον πραγματικό τους ρόλο, μετατρέπονται σε «οχήματα» παραχώρησης ΑΦΜ, ώστε επιχειρηματίες του θεάματος να αποφεύγουν φορολογικές επιβαρύνσεις και να λειτουργούν υπό ένα καθεστώς ιδιότυπης ασυλίας.

Την ίδια ώρα,αμφιθέατρα, δημοτικά γήπεδα, πλατείες, πάρκα και κοινόχρηστοι χώροι, που δημιουργήθηκαν και συντηρούνται από τα χρήματα όλων των δημοτών, χρησιμοποιούνται δωρεάν. Χωρίς ουσιαστικό αντίτιμο, χωρίς ισότιμη πρόσβαση για όλους, χωρίς να αποδίδεται ανταποδοτικό όφελος στις τοπικές κοινωνίες.

Και ενώ οι δήμαρχοι εμφανίζονται ως προστάτες του πολιτισμού, στην πραγματικότητα αναπαράγουν ένα σύστημα πελατειακών σχέσεων. Δημιουργούνται «σύλλογοι-μαγαζιά», που απολαμβάνουν σχεδόν αποκλειστική χρήση δημοτικών εγκαταστάσεων, λες και πρόκειται για ιδιωτική περιουσία και όχι για κοινό κτήμα των πολιτών.

Το ακόμη πιο προκλητικό είναι ότι οι εκδηλώσεις αυτές σπάνια αφήνουν πραγματικό οικονομικό αποτύπωμα στις τοπικές κοινωνίες. Αντίθετα, πολλές μικρές επιχειρήσεις βλέπουν τον τζίρο τους να συρρικνώνεται, αφού το χρήμα κατευθύνεται σε λίγους και συγκεκριμένους. Οι τοπικές αγορές δεν αναζωογονούνται, οι επαγγελματίες δεν ωφελούνται ουσιαστικά και η διαφημιζόμενη «ανάπτυξη» αποδεικνύεται μια ψευδαίσθηση.

Το ερώτημα είναι απλό:

• Με ποια κριτήρια παραχωρούνται οι δημοτικές υποδομές;
• Πόσα χρήματα εισπράττουν οι δήμοι από αυτές τις χρήσεις;
• Ποιος ελέγχει αν πίσω από έναν πολιτιστικό σύλλογο δραστηριοποιείται στην πραγματικότητα μια ιδιωτική επιχείρηση;
• Ποιος προστατεύει τον υγιή ανταγωνισμό και την τοπική αγορά;
• Και κυρίως, μέχρι πότε ο πολιτισμός θα χρησιμοποιείται ως άλλοθι για να συντηρούνται πελατειακά δίκτυα και μικρά ή μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα;

Ο πολιτισμός είναι κοινωνικό αγαθό και όχι φορολογικό καταφύγιο. Και οι δημοτικές υποδομές ανήκουν στους πολίτες, όχι σε «ημέτερους» και σε όσους έχουν τις κατάλληλες γνωριμίες.

Γιατί όταν ο πολιτισμός μετατρέπεται σε μηχανισμό εξυπηρετήσεων, τότε δεν υπηρετεί την κοινωνία. Υπηρετεί μόνο τους λίγους.

Υστερόγραφο

Προς ορισμένους «εμπόρους» του πολιτισμού, που έχουν μάθει να εμφανίζονται ως θεματοφύλακες της προσφοράς και της κοινωνικής ευαισθησίας, καλό θα ήταν να επιδείξουν λίγη περισσότερη αυτοσυγκράτηση και λιγότερη αλαζονεία.

Διότι η επίκληση του πολιτισμού δεν αποτελεί ασπίδα απέναντι στη λογοδοσία. Και όσοι θεωρούν ότι μπορούν να κουνάνε το δάχτυλο, να προκαλούν και να παριστάνουν τους ευεργέτες, ας είναι προετοιμασμένοι και για το αυτονόητο: τη διαφάνεια.

Να ανοίξουν τα βιβλία. Να δημοσιοποιηθούν τα οικονομικά στοιχεία. Να φανεί ποιοι εισπράττουν, ποιοι πληρώνονται, ποιοι κερδίζουν, ποιοι χρησιμοποιούν δημόσιες υποδομές χωρίς αντίτιμο και ποιοι εμφανίζονται ως «πολιτιστικοί φορείς» ενώ λειτουργούν με καθαρά εμπορικούς όρους.

Γιατί τότε, πιθανόν, να γελάσει και ο τελευταίος πικραμένος.

Και ίσως αποδειχθεί ότι πίσω από τα μεγάλα λόγια περί πολιτισμού, εθελοντισμού και προσφοράς, κρύβονται ισολογισμοί που ουδέποτε τόλμησαν να παρουσιάσουν δημόσια και πρακτικές που ουδέποτε θέλησαν να εξηγήσουν στους πολίτες.

Ο πολιτισμός δεν φοβάται το φως.Γιατί ο πραγματικός πολιτισμός δεν έχει τίποτα να φοβηθεί από τη διαφάνεια. Αντίθετα, εκείνοι που έχουν μάθει να λειτουργούν πίσω από κλειστές πόρτες, να κρύβουν ισολογισμούς, να απολαμβάνουν προνόμια και να βαφτίζουν το επιχειρηματικό κέρδος «προσφορά», είναι αυτοί που τρέμουν το φως της δημοσιότητας. Και όταν αυτό το φως πέσει πάνω σε όσα επιμελώς αποκρύπτονται, τότε θα αποδειχθεί ποιοι υπηρετούν τον πολιτισμό και ποιοι απλώς εμπορεύονται το όνομά του.

Γράφει ο Πασχάλης θ. Τόσιος