Λίγες ώρες πριν αποχαιρετήσει η χώρα το 1950 και υποδεχθεί το 1951, η Γενική Ασφάλεια Θεσσαλονίκης εξαπολύει ένα πραγματικό ανθρωποκυνηγητό. Στόχος της, όπως διατεινόταν, ένα υποτιθέμενο «σατανικό δίκτυο κατασκόπων». Επικεφαλής του —κατά την επίσημη εκδοχή— ένας 23χρονος από το Παγκράτι Αθηνών, ο Νίκος Νικηφορίδης, και μέλη του περίπου είκοσι μαθητές της Θεσσαλονίκης, πολλοί ακόμη με κοντά παντελόνια.

Το «έγκλημα» της ειρήνης

Ποιο ήταν το φοβερό τους αδίκημα; Η συλλογή υπογραφών κάτω από τη Διακήρυξη της Στοκχόλμης, ένα κείμενο που ζητούσε να ανακοπεί η κούρσα των εξοπλισμών ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις της εποχής, ΗΠΑ και ΕΣΣΔ. Η Διακήρυξη είχε προκύψει από Παγκόσμιο Συνέδριο Ειρήνης στη σουηδική πρωτεύουσα, με πρόεδρο τον Άλμπερτ Αϊνστάιν και μέλη του προεδρείου τον Μπέρτραντ Ράσσελ και νομπελίστες επιστήμονες, όπως το ζεύγος Ζολιό-Κιουρί.

Περίπου 200 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν υπογράψει παγκοσμίως. Στην Αθήνα, μάλιστα, οι υπογραφές συγκεντρώνονταν απρόσκοπτα από Επιτροπή Ειρήνης με επικεφαλής τον Κώστας Βάρναλης. Όταν όμως η ίδια δραστηριότητα εμφανίστηκε στη Θεσσαλονίκη, τα «σαΐνια» της Ασφάλειας μίλησαν για «κομμουνιστικό δάκτυλο» και «πράκτορες της Μόσχας».

Συλλήψεις, ανακρίσεις, βασανιστήρια

Τη νύχτα της 31ης Δεκεμβρίου 1950 προς 1η Ιανουαρίου 1951, την ώρα που οι οικογένειες έκοβαν βασιλόπιτα, ο Νικηφορίδης και οι μαθητές συλλαμβάνονται. Ακολουθούν ανακρίσεις με μεσαιωνικά βασανιστήρια, σε μια προσπάθεια να «ομολογήσουν» την ύπαρξη ενός ανύπαρκτου δικτύου.

Στη διάρκεια αυτής της κτηνωδίας θα χάσει τη ζωή του ο μαθητής Μιχάλης Βουτυράς, χτυπημένος μέχρι θανάτου παρότι οι βασανιστές γνώριζαν ότι έπασχε από πολιομυελίτιδα. Ένας ακόμη νέος, ο Λεωνίδας Δούκας, θα μείνει ανάπηρος για όλη του τη ζωή — παιδί που ήδη κουβαλούσε το τραύμα του ναυαγίου του «Χειμάρα», όπου είχε χαθεί ο πατέρας του.

Το ραδιόφωνο που βαφτίστηκε «ασύρματος»

Παρά τα βασανιστήρια, κανένα στοιχείο δεν αποδείκνυε τις κατασκευασμένες κατηγορίες περί «διεθνούς συνωμοσίας». Κι όμως, στην ανακοίνωση της Αστυνομίας (17 Ιανουαρίου 1951) γινόταν λόγος για σχέδιο «σαμποτάζ και πολιτικών δολοφονιών». Ως… πειστήριο παρουσιάστηκε ένα κοινό αμερικανικό ραδιόφωνο, το οποίο οι Κλουζώ της Ασφάλειας βάφτισαν «ασύρματο». Στη δίκη, ακόμη και στρατιωτικοί ειδικοί κατέθεσαν ότι επρόκειτο για απλό ραδιόφωνο, από αυτά που κυκλοφορούσαν κατά εκατομμύρια.

Η καταδίκη και η εκτέλεση

Στις 24 Φεβρουαρίου 1951, το Έκτακτο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης καταδικάζει τον Νίκο Νικηφορίδη σε θάνατο, επιβάλλει ισόβια σε δύο συγκατηγορούμενους και βαριές καθείρξεις σε άλλους δέκα νέους. Ξεσηκώνεται διεθνές κύμα διαμαρτυρίας· η βασίλισσα Φρειδερίκη υπόσχεται χάρη στη μητέρα του καταδικασμένου. Η υπόσχεση δεν τηρείται.

Στις 5:30 το πρωί της 5ης Μαρτίου 1951, πίσω από το Γεντί Κουλέ, ο Νίκος Νικηφορίδης εκτελείται. Τα τελευταία του λόγια, σύμφωνα με τον ιερέα που τον κοινώνησε, χαράσσονται στην Ιστορία:
«Πεθαίνω για την ειρήνη».

Τα στοιχεία προέρχονται από τα βιβλία του Σπύρου Κουζινόπουλου: «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» (εκδ. ΙΑΝΟΣ) και «Η εκτέλεση της ειρήνης – Υπόθεση Νικηφορίδη» (εκδ. Καστανιώτης).