Υπάρχουν στιγμές που ξεπερνούν τον χαρακτήρα μιας τιμητικής εκδήλωσης και αποκτούν ουσιαστική κοινωνική και πολιτική βαρύτητα. Μία τέτοια στιγμή εκτυλίχθηκε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης της Βουλής των Ελλήνων, όπου ο πρόεδρος του Σώματος, Νικήτας Κακλαμάνης, τίμησε τον κορυφαίο Έλληνα συνθέτη Σταύρο Ξαρχάκο για την πολυετή προσφορά του στον ελληνικό πολιτισμό.

Εκεί, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο Σταύρος Ξαρχάκος δεν επέλεξε να μιλήσει μόνο για τη μουσική. Αξιοποίησε το βήμα για να θέσει δημόσια ένα ζήτημα που αφορά την κοινωνία συνολικά και ιδιαίτερα τη νέα γενιά.

Με λόγο λιτό αλλά ουσιαστικό, απευθύνθηκε στον πρωθυπουργό λέγοντας:

«Κύριε Πρωθυπουργέ, δράττομαι της ευκαιρίας να σας θέσω ένα ζήτημα. Γνωρίζω το ενδιαφέρον σας για τους νέους και θέλω να σας θυμίσω τι έχει πει ο μεγάλος Πυθαγόρας. Έχει πει ότι το μέλλον μιας Πολιτείας εξαρτάται από την ανατροφή και διαπαιδαγώγηση των νέων. Δυστυχώς όμως τα ΜΜΕ βομβαρδίζουν καθημερινά τους νέους με διαφημίσεις για τον τζόγο. Κάντε κάτι γιατί αποτελεί μάστιγα.»

Η παρέμβαση ήταν σύντομη. Το περιεχόμενό της όμως ήταν ιδιαίτερα βαρύ.

Μια παρέμβαση με σαφές κοινωνικό αποτύπωμα

Ο Σταύρος Ξαρχάκος δεν επιχείρησε να ανοίξει μια πολιτική αντιπαράθεση. Δεν κατονόμασε ευθύνες, ούτε επιτέθηκε σε πρόσωπα.

Έθεσε, όμως, ένα ζήτημα που τα τελευταία χρόνια απασχολεί ολοένα και περισσότερο ειδικούς επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, γονείς και φορείς ψυχικής υγείας: τη διαρκή και μαζική προβολή στοιχηματικών εταιρειών και τυχερών παιχνιδιών από την τηλεόραση, το διαδίκτυο, τις αθλητικές μεταδόσεις και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η συνεχής παρουσία διαφημίσεων για διαδικτυακό στοίχημα, καζίνο και λοιπές μορφές τζόγου έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα, στην οποία ακόμη και ανήλικοι εκτίθενται καθημερινά σε μηνύματα που παρουσιάζουν τον τζόγο ως εύκολη ψυχαγωγία ή ακόμη και ως πιθανό μέσο οικονομικής επιτυχίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι διεθνείς οργανισμοί και επιστημονικές ενώσεις έχουν επανειλημμένα επισημάνει την ανάγκη αυστηρότερης ρύθμισης της διαφήμισης των τυχερών παιχνιδιών, ιδιαίτερα όταν αυτή απευθύνεται ή είναι εύκολα προσβάσιμη από νέους.

Η ευθύνη της Πολιτείας

Η παρέμβαση του μεγάλου συνθέτη έφερε στο προσκήνιο ένα εύλογο ερώτημα:

Μπορεί μια Πολιτεία να επενδύει στην προστασία των νέων από εξαρτήσεις και ταυτόχρονα να επιτρέπει την τόσο έντονη προβολή του τζόγου;

Η απάντηση δεν είναι απλή.

Η αγορά των τυχερών παιχνιδιών αποτελεί έναν από τους πλέον δυναμικούς οικονομικούς κλάδους, με σημαντικά φορολογικά έσοδα για το κράτος και πολυδάπανες διαφημιστικές καμπάνιες στα μέσα ενημέρωσης.

Ακριβώς γι' αυτό, όμως, η δημόσια παρέμβαση του Σταύρου Ξαρχάκου αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Διότι υπενθυμίζει ότι η οικονομία δεν μπορεί να λειτουργεί ανεξάρτητα από την κοινωνική ευθύνη.

Το ερώτημα προς τα Μέσα Ενημέρωσης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μία ακόμη διάσταση της υπόθεσης.

Παρά το γεγονός ότι η εκδήλωση καλύφθηκε από τηλεοπτικούς σταθμούς και ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, η συγκεκριμένη αποστροφή του Σταύρου Ξαρχάκου δεν προβλήθηκε ευρέως στα σχετικά ρεπορτάζ.

Δεν είναι δυνατόν να εξαχθεί συμπέρασμα για τους λόγους αυτής της επιλογής. Οι συντακτικές αποφάσεις αποτελούν ευθύνη κάθε μέσου ενημέρωσης.

Ωστόσο, το γεγονός ότι μια τόσο ουσιαστική δημόσια παρέμβαση δεν κυριάρχησε στην ειδησεογραφία γεννά εύλογους προβληματισμούς.

Όταν ένας δημιουργός με το κύρος και τη διαδρομή του Σταύρου Ξαρχάκου επιλέγει να μιλήσει για τη διαπαιδαγώγηση των νέων και να ζητήσει από τον πρωθυπουργό πολιτικές παρεμβάσεις απέναντι στον τζόγο, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί μια δευτερεύουσα είδηση.

Πέρα από την πολιτική

Το μήνυμα του Σταύρου Ξαρχάκου δεν απευθυνόταν μόνο στην κυβέρνηση.

Αφορούσε τους γονείς, την εκπαιδευτική κοινότητα, τα μέσα ενημέρωσης, τις διαφημιστικές εταιρείες και συνολικά την κοινωνία.

Αφορούσε το πρότυπο που προβάλλεται καθημερινά στους νέους.

Την εικόνα μιας κοινωνίας όπου η επιτυχία παρουσιάζεται συχνά ως προϊόν τύχης και όχι προσπάθειας.

Την κανονικοποίηση ενός φαινομένου που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές οικονομικές, ψυχολογικές και κοινωνικές συνέπειες.

Τα ερωτήματα που παραμένουν

Η δημόσια έκκληση του κορυφαίου Έλληνα δημιουργού αφήνει πίσω της συγκεκριμένα ερωτήματα:

• Προτίθεται η κυβέρνηση να επανεξετάσει το πλαίσιο προβολής των διαφημίσεων για τον τζόγο;
• Υπάρχει σχεδιασμός για αυστηρότερους περιορισμούς στις ώρες και στον τρόπο προβολής τους;
• Πώς προστατεύονται αποτελεσματικά οι ανήλικοι από την καθημερινή έκθεση σε τέτοιο περιεχόμενο;
• Μπορεί να υπάρξει ουσιαστική καμπάνια πρόληψης απέναντι στον εθισμό όταν η εμπορική προβολή του τζόγου είναι τόσο εκτεταμένη;

Ο Σταύρος Ξαρχάκος δεν ζήτησε πολλά.

Ζήτησε αυτό που κάθε κοινωνία οφείλει να θεωρεί αυτονόητο: να προστατεύσει τη νέα γενιά.

Και ίσως αυτή να ήταν η σημαντικότερη νότα της βραδιάς. Όχι εκείνη που ακούστηκε από την ορχήστρα, αλλά εκείνη που εκφράστηκε με λίγες λέξεις, μπροστά στον πρωθυπουργό και ενώπιον της εθνικής αντιπροσωπείας.