ΙΣΤΟΡΙΑ
Η κατασκευή του διδακτηρίου Πεντάπολης (100 χρόνια από τη θεμελίωσή του) - του Βασιλείου Γιαννογλούδη, ιστορικού ερευνητή και αντιπροέδρου Ε.Μ.Ε.Ι.Σ.
Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα τεχνικό έργο που εκτελέστηκε υπό την επίβλεψή μεν της Κοινότητας, όμως με τεχνική υποστήριξη και προδιαγραφές εκτέλεσης (σε εναρμόνιση δηλαδή) με τον αναδυόμενο τότε κόσμο των επιστημόνων μηχανικών (τεχνοκρατικό ιδεώδες του μεσοπολέμου). Ο τρόπος χρηματοδότησης επίσης πατούσε σε δύο εποχές. Αφενός της τοπικής Κοινότητας (εισφορά επί του καπνού) και αφετέρου κρατική χρηματοδότηση (δάνειο από Ταμείο Παρακαταθηκών). Τέλος, η αρχιτεκτονική του μορφολογία συμπυκνώνει και αυτή μια εποχή μετάβασης (απομάκρυνση αφενός από το νεοκλασικισμό), διατήρηση όμως της συμμετρίας και έλλειψη κοσμημάτων. Όχι όμως ακόμη εμφανή στοιχεία μοντερνισμού (όπως στα σχολεία της επομένης περιόδου του προγράμματος Παπανδρέου).
Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα τεχνικό έργο που εκτελέστηκε υπό την επίβλεψή μεν της Κοινότητας, όμως με τεχνική υποστήριξη και προδιαγραφές εκτέλεσης (σε εναρμόνιση δηλαδή) με τον αναδυόμενο τότε κόσμο των επιστημόνων μηχανικών (τεχνοκρατικό ιδεώδες του μεσοπολέμου). Ο τρόπος χρηματοδότησης επίσης πατούσε σε δύο εποχές. Αφενός της τοπικής Κοινότητας (εισφορά επί του καπνού) και αφετέρου κρατική χρηματοδότηση (δάνειο από Ταμείο Παρακαταθηκών). Τέλος, η αρχιτεκτονική του μορφολογία συμπυκνώνει και αυτή μια εποχή μετάβασης (απομάκρυνση αφενός από το νεοκλασικισμό), διατήρηση όμως της συμμετρίας και έλλειψη κοσμημάτων. Όχι όμως ακόμη εμφανή στοιχεία μοντερνισμού (όπως στα σχολεία της επομένης περιόδου του προγράμματος Παπανδρέου).
Η θεμελίωση και η πρώτη φάση εργασιών
Ο θεμέλιος λίθος τοποθετήθηκε στις 28 Ιουνίου του 1925 από τον
μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτας Κωνσταντίνο Μεγγρέλη, γεγονός που μαρτυρά
χειρόγραφο κείμενο πάνω σε φωτογραφία της θεμελίωσης του σχολείου [6]. Ο
εργολάβος δούλεψε για ένα χρόνο περίπου, αλλά μετά σταμάτησαν οι εργασίες της
ανέγερσης.
Αρχές Δεκεμβρίου του 1927 άρχισε να εκδηλώνεται έντονα η δυσφορία και
αγανάκτηση κατοίκων και κοινοτικής αρχής για την καθυστέρηση του έργου.
Συγκεκριμένα ο τοπικός ανταποκριτής Γεώργιος Τερζής έγραψε: «Έκτοτε από της
εγκαταλείψεως του εν λόγω εκπαιδευτηρίου παρήλθον ακάρπως τρία ολόκληρα έτη εις
ό και ουδεμία μέριμνα επελήφθη παρά των αρμοδίων διά την έναρξιν των εργασιών,
προς αποπεράτωσιν και της τελείας αυτού κατασκευής. Η πράξις αύτη των
αδιαφορούντων αρμοδίων διήγειρεν την οργήν και την αγανάκτησιν απάντων των
κατοίκων της κωμοπόλεώς μας και ευρίσκονται εν αγνοία όλος ο ενδιαφερόμενος
κόσμος διά την καθυστέρησιν ταύτην του εκπαιδευτηρίου ως μη γνωρίζων τα αίτια
άτινα επροκάλεσαν την παραίτησιν του εργολάβου. Πλην δε τούτο μέχρι τούδε έχουσιν
ψηφισθή υπέρογκα κονδύλια εκ του κοινοτικού προϋπολογισμού και η ανέγερσις είχεν
ανατεθή εις ειδικόν εργολάβον» [7].
Ο ίδιος ανταποκριτής στις 25 Δεκεμβρίου 1927 μας πληροφορεί ότι «με την
συνεδρίασιν όπου τελευταίως εκάλεσεν το Κοινοτικόν Συμβούλιον και επί παρουσία του
εργολάβου κ. Γώγα πως πολύ γρήγορα θα επέλθη η λύσις του. Επειδή όμως η υπόθεσις
αύτη εις πάντας φαίνεται και πάλιν περίπλοκος διά τούτο η μόνη λύσις διά της οποίας
θα λυθή το ζήτημα τούτο είναι ότι ο εργολάβος κ. Γώγας δέον να κηρυχθή έκπτωτος»
[8]. Στη συνέχεια μετά από τρεις ημέρες πληροφορούμαστε από τον ίδιο ανταποκριτή
ότι: «Επί τέλους το Κοινοτικόν συμβούλιον τόσον δραστηρίως εργάσθηκεν και το
οποίον μεγάλον αγώνα μέχρι τούδε ιδίως όμως τώρα τελευταίως, κατά του εργολάβου
του Εκπαιδευτηρίου κατόρθωσεν επί τέλους … να κηρύξη αυτόν έκπτωτο. […] Ο
εργολάβος … ευθύς προέβη εις εντόνους διαμαρτυρίας και μέχρις Υπουργείου όσον
αφορά διά την έκπτωσίν του, και του οποίου αι διαμαρτυρίαι απέβησαν εις μάτην,
κριθέντες αβάσιμαι και ανυπόσταται. Ήδη το Κοινοτικόν Συμβούλιον ως θέλομεν να
πιστεύσωμεν πως θα προβή πολύ γρήγορα εις την προκήρυξιν δημοπρασίας και θα
φροντίση διά την αποπεράτωσιν και την τελείαν προς αυτό κατασκευήν» [9] .
Το Φεβρουάριο του 1928 το Κοινοτικό Συμβούλιο Πεντάπολης απασχόλησε
το μισοτελειωμένο εκπαιδευτήριο και αποφάσισε την εκλογή επιτροπής
αποτελουμένη από τους «Γεωργίου Παπαγεωργίου, Προέδρου, Αθ. Αναγνώστου,
Αξιάρη Τζιάρα, Γ. Τσιότσαλα, Δ. Παπαργυρίου, Κ. Ντίκου, Β. Πασχάλη, Αθ. Τσιλίκα,
Χριστοδούλου Μύθου και Γ. Κολοβόδα ήτις θέλει παραλάβη διά την αποτερμάτισιν»
[10].
Ένα χρόνο μετά, στις 23 Φεβρουαρίου 1929 και ενώ έχουν προηγηθεί
κοινοτικές εκλογές και εκλέχθηκε νέο Κοινοτικό Συμβούλιο Πεντάπολης (Δημήτριος
Μήτρακας, πρόεδρος, Αξιάρης Τζιάρας, Β. Τσιούλης, Μιχαήλ Χαρτώνας, Ιωαν.
Ευλαβίτου, Δημοσθ. Νάσκας, Απόστολος Δουκουσλής και Γεωργ. Παπαγεωργίου),
από ανταπόκριση της εφημ. Μακεδονικά Νέα μαθαίνουμε ότι «εστολίσθη η κωμόπολίς
μας με ωραίον σχολικόν μέγαρον, το οποίον εντός ολίγου χρονικού διαστήματος θα
ευρίσκεται εν τω περατούσθαι και του οποίου η δαπάνη θα ανέλθη εις τα 3.000.000
δραχμών» [11].
Όμως το «εν τω περατούσθαι» κράτησε αρκετό καιρό και στο μεταξύ γινόταν
άμεσα ορατά και στην Ελλάδα τα αποτελέσματα του παγκόσμιου κραχ όταν οι τιμές
των μετοχών του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης κατέρρευσαν και η παγκόσμια
οικονομία οδηγήθηκε σε ύφεση. Το 1930 και 1931 τα καπνά έμειναν στα αζήτητα με
αποτέλεσμα να μειωθούν στο ελάχιστο οι τιμές τους. Το 1931 αγοράσθηκαν καπνά
από το κράτος για να καταστραφούν δίνοντας αποζημιώσεις, που όμως
καθυστερούσαν. Σύμφωνα με ανταπόκριση από την Πεντάπολη της εφημερίδας
Μακεδονικά Νέα, τον Οκτώβριο του 1931, «η τελευταία πτώσις των τιμών του
αντιτίμου των καταστραφέντων καπνών επέφερε ζημίαν και εις τα οικονομικά του
Κοινοτικού Ταμείου. Ο προϋπολογισμός της Κοινότητος ανερχόμενος εις αρκετά
εκατομμύρια κατήλθεν ήδη αρκετά. Ένεκα τούτου πλείστα έργα παρέμειναν ατελή. Το
διδακτηριακόν μέγαρον, προϋπολογισθέν εις 3 και πλέον εκατομμύρια δραχμάς
παρουσιάζει εισέτι ελλείψεις.
Σύναψη δανείου μετά του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων
Η τοιαύτη κατάστασις του κοινοτικού Ταμείου, κατέδειξεν εις τους κοινοτικούς
άρχοντας της Πενταπόλεως την ανάγκην της συνάψεως δανείου 900 χιλ. δραχμών προς
αντιμετώπισιν των αμέσων αναγκών της κοινότητος. Αι σχετικαί διαπραγματεύσεις διά
την σύναψιν του δανείου τούτου εγένοντο ήδη μετά του Ταμείου Παρακαταθηκών και
Δανείων μόλις δε προ ημερών υπεγράφησαν τα σχετικά συμβόλαια. Διά του
δανεισθέντος ποσού των 900 χιλ. δραχμών πρόκειται να συμπληρωθούν αι ανάγκαι του
σχολείου. Θα αγορασθούν τα θρανία, θα γίνη δε και η επίπλωσις του σχολείου [12].
Ωσαύτως θα αποπληρωθούν και τα οφειλόμενα ποσά δι’ έργα υδρεύσεως και
οδοποιΐας» [13].
Τελικά με την λήψη του δανείου, επιτεύχθηκε η ολοκλήρωση του
διδακτηρίου, η αγορά νέων θρανίων και γενικά η επίπλωσή του. Ένα σχεδόν χρόνο
μετά, και συγκεκριμένα την 19η Σεπτεμβρίου του 1932, πραγματοποιήθηκαν τα
εγκαίνια του διδακτηρίου Πεντάπολης που σύμφωνα με δημοσιογράφο της
εφημερίδας Το Φως το 1927 «όμοιον του οποίου δεν υπάρχει σήμερον εις ολόκληρον
την Αν. Μακεδονίαν και Θράκην»[14].
Επίλογος
Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα τεχνικό έργο που εκτελέστηκε υπό την
επίβλεψή μεν της Κοινότητας, όμως με τεχνική υποστήριξη και προδιαγραφές
εκτέλεσης (σε εναρμόνιση δηλαδή) με τον αναδυόμενο τότε κόσμο των
επιστημόνων μηχανικών (τεχνοκρατικό ιδεώδες του μεσοπολέμου). Ο τρόπος
χρηματοδότησης επίσης πατούσε σε δύο εποχές. Αφενός της τοπικής Κοινότητας
(εισφορά επί του καπνού) και αφετέρου κρατική χρηματοδότηση (δάνειο από Ταμείο
Παρακαταθηκών). Τέλος, η αρχιτεκτονική του μορφολογία συμπυκνώνει και αυτή
μια εποχή μετάβασης (απομάκρυνση αφενός από το νεοκλασικισμό), διατήρηση
όμως της συμμετρίας και έλλειψη κοσμημάτων. Όχι όμως ακόμη εμφανή στοιχεία
μοντερνισμού (όπως στα σχολεία της επομένης περιόδου του προγράμματος
Παπανδρέου).
Για όλους αυτούς του λόγους το διδακτήριο Πενταπόλεως αξίζει μια
σημαντική θέση στην τοπική ιστοριογραφία.
Σημειώσεις:
[6] Δημοσιευμένη στο βιβλίο Μ. Αλαχούζου, κ.α., Η Εκπαίδευση στην Πεντάπολη Σερρών, Σέρρες
2010, στη σελίδα 138.
[7] Εφημ. Το Φως, φ. 8-12-1927, σ. 3.
[8] Εφημ. Το Φως, φ. 25-12-1927, σ. 7.
[9] Εφημ. Το Φως, φ. 28-12-1927, σ. 3.
[10] Εφημ. Το Φως, φ. 18-2-1928, σ.3
[11] Εφημ. Μακεδονικά Νέα, φ. 23-2-1929, σ.3
[12] Επιβεβαιώνεται με το κείμενο αυτό η άποψη του παλιού γραμματέα της Κοινότητας Πεντάπολης
Νικολάου Γορούβας που εξέφρασε σε άρθρο του με τίτλο «Ο καλλιμάρμαρος και περικαλλής Ιερός
ναός του Αγίου Αθανασίου Πενταπόλεως», Πανσερραϊκό Ημερολόγιο 1976, σ. 62, ότι: « … το
ανεγερθέν έτει 1929 Σχολικόν Μέγαρον στοιχίσαν δραχ. 3.313.000 άνευ επιβαρύνσεως του Κρατικού
προϋπολογισμού ..».
[13] Εφημ. Μακεδονικά Νέα, φ. 10-10-1931, σ.3.
[14] Εφημ. Το Φως, φ. 17-4-1927, σ.3
Φωτο: Εγκαίνια 19-9-1932 σχολείου Πεντάπολης
Ο θεμέλιος λίθος τοποθετήθηκε στις 28 Ιουνίου του 1925 από τον
μητροπολίτη Σερρών και Νιγρίτας Κωνσταντίνο Μεγγρέλη, γεγονός που μαρτυρά
χειρόγραφο κείμενο πάνω σε φωτογραφία της θεμελίωσης του σχολείου [6]. Ο
εργολάβος δούλεψε για ένα χρόνο περίπου, αλλά μετά σταμάτησαν οι εργασίες της
ανέγερσης.
Αρχές Δεκεμβρίου του 1927 άρχισε να εκδηλώνεται έντονα η δυσφορία και
αγανάκτηση κατοίκων και κοινοτικής αρχής για την καθυστέρηση του έργου.
Συγκεκριμένα ο τοπικός ανταποκριτής Γεώργιος Τερζής έγραψε: «Έκτοτε από της
εγκαταλείψεως του εν λόγω εκπαιδευτηρίου παρήλθον ακάρπως τρία ολόκληρα έτη εις
ό και ουδεμία μέριμνα επελήφθη παρά των αρμοδίων διά την έναρξιν των εργασιών,
προς αποπεράτωσιν και της τελείας αυτού κατασκευής. Η πράξις αύτη των
αδιαφορούντων αρμοδίων διήγειρεν την οργήν και την αγανάκτησιν απάντων των
κατοίκων της κωμοπόλεώς μας και ευρίσκονται εν αγνοία όλος ο ενδιαφερόμενος
κόσμος διά την καθυστέρησιν ταύτην του εκπαιδευτηρίου ως μη γνωρίζων τα αίτια
άτινα επροκάλεσαν την παραίτησιν του εργολάβου. Πλην δε τούτο μέχρι τούδε έχουσιν
ψηφισθή υπέρογκα κονδύλια εκ του κοινοτικού προϋπολογισμού και η ανέγερσις είχεν
ανατεθή εις ειδικόν εργολάβον» [7].
Ο ίδιος ανταποκριτής στις 25 Δεκεμβρίου 1927 μας πληροφορεί ότι «με την
συνεδρίασιν όπου τελευταίως εκάλεσεν το Κοινοτικόν Συμβούλιον και επί παρουσία του
εργολάβου κ. Γώγα πως πολύ γρήγορα θα επέλθη η λύσις του. Επειδή όμως η υπόθεσις
αύτη εις πάντας φαίνεται και πάλιν περίπλοκος διά τούτο η μόνη λύσις διά της οποίας
θα λυθή το ζήτημα τούτο είναι ότι ο εργολάβος κ. Γώγας δέον να κηρυχθή έκπτωτος»
[8]. Στη συνέχεια μετά από τρεις ημέρες πληροφορούμαστε από τον ίδιο ανταποκριτή
ότι: «Επί τέλους το Κοινοτικόν συμβούλιον τόσον δραστηρίως εργάσθηκεν και το
οποίον μεγάλον αγώνα μέχρι τούδε ιδίως όμως τώρα τελευταίως, κατά του εργολάβου
του Εκπαιδευτηρίου κατόρθωσεν επί τέλους … να κηρύξη αυτόν έκπτωτο. […] Ο
εργολάβος … ευθύς προέβη εις εντόνους διαμαρτυρίας και μέχρις Υπουργείου όσον
αφορά διά την έκπτωσίν του, και του οποίου αι διαμαρτυρίαι απέβησαν εις μάτην,
κριθέντες αβάσιμαι και ανυπόσταται. Ήδη το Κοινοτικόν Συμβούλιον ως θέλομεν να
πιστεύσωμεν πως θα προβή πολύ γρήγορα εις την προκήρυξιν δημοπρασίας και θα
φροντίση διά την αποπεράτωσιν και την τελείαν προς αυτό κατασκευήν» [9] .
Το Φεβρουάριο του 1928 το Κοινοτικό Συμβούλιο Πεντάπολης απασχόλησε
το μισοτελειωμένο εκπαιδευτήριο και αποφάσισε την εκλογή επιτροπής
αποτελουμένη από τους «Γεωργίου Παπαγεωργίου, Προέδρου, Αθ. Αναγνώστου,
Αξιάρη Τζιάρα, Γ. Τσιότσαλα, Δ. Παπαργυρίου, Κ. Ντίκου, Β. Πασχάλη, Αθ. Τσιλίκα,
Χριστοδούλου Μύθου και Γ. Κολοβόδα ήτις θέλει παραλάβη διά την αποτερμάτισιν»
[10].
Ένα χρόνο μετά, στις 23 Φεβρουαρίου 1929 και ενώ έχουν προηγηθεί
κοινοτικές εκλογές και εκλέχθηκε νέο Κοινοτικό Συμβούλιο Πεντάπολης (Δημήτριος
Μήτρακας, πρόεδρος, Αξιάρης Τζιάρας, Β. Τσιούλης, Μιχαήλ Χαρτώνας, Ιωαν.
Ευλαβίτου, Δημοσθ. Νάσκας, Απόστολος Δουκουσλής και Γεωργ. Παπαγεωργίου),
από ανταπόκριση της εφημ. Μακεδονικά Νέα μαθαίνουμε ότι «εστολίσθη η κωμόπολίς
μας με ωραίον σχολικόν μέγαρον, το οποίον εντός ολίγου χρονικού διαστήματος θα
ευρίσκεται εν τω περατούσθαι και του οποίου η δαπάνη θα ανέλθη εις τα 3.000.000
δραχμών» [11].
Όμως το «εν τω περατούσθαι» κράτησε αρκετό καιρό και στο μεταξύ γινόταν
άμεσα ορατά και στην Ελλάδα τα αποτελέσματα του παγκόσμιου κραχ όταν οι τιμές
των μετοχών του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης κατέρρευσαν και η παγκόσμια
οικονομία οδηγήθηκε σε ύφεση. Το 1930 και 1931 τα καπνά έμειναν στα αζήτητα με
αποτέλεσμα να μειωθούν στο ελάχιστο οι τιμές τους. Το 1931 αγοράσθηκαν καπνά
από το κράτος για να καταστραφούν δίνοντας αποζημιώσεις, που όμως
καθυστερούσαν. Σύμφωνα με ανταπόκριση από την Πεντάπολη της εφημερίδας
Μακεδονικά Νέα, τον Οκτώβριο του 1931, «η τελευταία πτώσις των τιμών του
αντιτίμου των καταστραφέντων καπνών επέφερε ζημίαν και εις τα οικονομικά του
Κοινοτικού Ταμείου. Ο προϋπολογισμός της Κοινότητος ανερχόμενος εις αρκετά
εκατομμύρια κατήλθεν ήδη αρκετά. Ένεκα τούτου πλείστα έργα παρέμειναν ατελή. Το
διδακτηριακόν μέγαρον, προϋπολογισθέν εις 3 και πλέον εκατομμύρια δραχμάς
παρουσιάζει εισέτι ελλείψεις.
Σύναψη δανείου μετά του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων
Η τοιαύτη κατάστασις του κοινοτικού Ταμείου, κατέδειξεν εις τους κοινοτικούς
άρχοντας της Πενταπόλεως την ανάγκην της συνάψεως δανείου 900 χιλ. δραχμών προς
αντιμετώπισιν των αμέσων αναγκών της κοινότητος. Αι σχετικαί διαπραγματεύσεις διά
την σύναψιν του δανείου τούτου εγένοντο ήδη μετά του Ταμείου Παρακαταθηκών και
Δανείων μόλις δε προ ημερών υπεγράφησαν τα σχετικά συμβόλαια. Διά του
δανεισθέντος ποσού των 900 χιλ. δραχμών πρόκειται να συμπληρωθούν αι ανάγκαι του
σχολείου. Θα αγορασθούν τα θρανία, θα γίνη δε και η επίπλωσις του σχολείου [12].
Ωσαύτως θα αποπληρωθούν και τα οφειλόμενα ποσά δι’ έργα υδρεύσεως και
οδοποιΐας» [13].
Τελικά με την λήψη του δανείου, επιτεύχθηκε η ολοκλήρωση του
διδακτηρίου, η αγορά νέων θρανίων και γενικά η επίπλωσή του. Ένα σχεδόν χρόνο
μετά, και συγκεκριμένα την 19η Σεπτεμβρίου του 1932, πραγματοποιήθηκαν τα
εγκαίνια του διδακτηρίου Πεντάπολης που σύμφωνα με δημοσιογράφο της
εφημερίδας Το Φως το 1927 «όμοιον του οποίου δεν υπάρχει σήμερον εις ολόκληρον
την Αν. Μακεδονίαν και Θράκην»[14].
Επίλογος
Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα τεχνικό έργο που εκτελέστηκε υπό την
επίβλεψή μεν της Κοινότητας, όμως με τεχνική υποστήριξη και προδιαγραφές
εκτέλεσης (σε εναρμόνιση δηλαδή) με τον αναδυόμενο τότε κόσμο των
επιστημόνων μηχανικών (τεχνοκρατικό ιδεώδες του μεσοπολέμου). Ο τρόπος
χρηματοδότησης επίσης πατούσε σε δύο εποχές. Αφενός της τοπικής Κοινότητας
(εισφορά επί του καπνού) και αφετέρου κρατική χρηματοδότηση (δάνειο από Ταμείο
Παρακαταθηκών). Τέλος, η αρχιτεκτονική του μορφολογία συμπυκνώνει και αυτή
μια εποχή μετάβασης (απομάκρυνση αφενός από το νεοκλασικισμό), διατήρηση
όμως της συμμετρίας και έλλειψη κοσμημάτων. Όχι όμως ακόμη εμφανή στοιχεία
μοντερνισμού (όπως στα σχολεία της επομένης περιόδου του προγράμματος
Παπανδρέου).
Για όλους αυτούς του λόγους το διδακτήριο Πενταπόλεως αξίζει μια
σημαντική θέση στην τοπική ιστοριογραφία.
Σημειώσεις:
[6] Δημοσιευμένη στο βιβλίο Μ. Αλαχούζου, κ.α., Η Εκπαίδευση στην Πεντάπολη Σερρών, Σέρρες
2010, στη σελίδα 138.
[7] Εφημ. Το Φως, φ. 8-12-1927, σ. 3.
[8] Εφημ. Το Φως, φ. 25-12-1927, σ. 7.
[9] Εφημ. Το Φως, φ. 28-12-1927, σ. 3.
[10] Εφημ. Το Φως, φ. 18-2-1928, σ.3
[11] Εφημ. Μακεδονικά Νέα, φ. 23-2-1929, σ.3
[12] Επιβεβαιώνεται με το κείμενο αυτό η άποψη του παλιού γραμματέα της Κοινότητας Πεντάπολης
Νικολάου Γορούβας που εξέφρασε σε άρθρο του με τίτλο «Ο καλλιμάρμαρος και περικαλλής Ιερός
ναός του Αγίου Αθανασίου Πενταπόλεως», Πανσερραϊκό Ημερολόγιο 1976, σ. 62, ότι: « … το
ανεγερθέν έτει 1929 Σχολικόν Μέγαρον στοιχίσαν δραχ. 3.313.000 άνευ επιβαρύνσεως του Κρατικού
προϋπολογισμού ..».
[13] Εφημ. Μακεδονικά Νέα, φ. 10-10-1931, σ.3.
[14] Εφημ. Το Φως, φ. 17-4-1927, σ.3
Φωτο: Εγκαίνια 19-9-1932 σχολείου Πεντάπολης
#SerresParatiritis
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
