Ζούμε σε μια εποχή κατά την οποία η απαξίωση της πολιτικής έχει αναχθεί σχεδόν σε κοινό τόπο. Οι πολίτες δυσπιστούν απέναντι στους θεσμούς, η αποχή διογκώνεται, η αντιπροσώπευση αποδυναμώνεται και η έννοια του δημόσιου συμφέροντος μοιάζει να υποχωρεί μπροστά στην επικυριαρχία της επικοινωνίας, της διαχείρισης της εικόνας και της λογικής της πολιτικής ως επαγγέλματος.

Η εύκολη εξήγηση αποδίδει τα πάντα στους πολίτες. «Ο λαός έχει τους πολιτικούς που του αξίζουν», λέγεται συχνά. Πρόκειται για μία βολική, αλλά βαθιά αντιδημοκρατική διαπίστωση. Γιατί στην πραγματικότητα η ποιότητα της δημοκρατίας δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τη συμπεριφορά των ψηφοφόρων, αλλά από τους όρους μέσα στους οποίους συγκροτείται η ίδια η πολιτική εκπροσώπηση.

Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι γιατί οι κοινωνίες εκλέγουν μέτριους πολιτικούς. Το πραγματικό πρόβλημα είναι γιατί οι καλύτερες δυνάμεις μιας κοινωνίας ολοένα και περισσότερο επιλέγουν να μείνουν εκτός πολιτικής.

Η πολιτική ως λειτούργημα μετατράπηκε σε επάγγελμα

Η Δημοκρατία στηρίζεται στην παραδοχή ότι η πολιτική αποτελεί ύψιστη μορφή συλλογικής ευθύνης. Όχι μηχανισμό προσωπικής ανέλιξης. Όχι επάγγελμα διαχείρισης εξουσίας. Όχι πεδίο ατομικής καριέρας.Και όμως, τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια βαθιά μετάλλαξη.

Η πολιτική αποσυνδέθηκε από τις μεγάλες αξίες της κοινωνικής χειραφέτησης, της συλλογικής ευθύνης, της αλληλεγγύης και της δημοκρατικής συμμετοχής και υποτάχθηκε όλο και περισσότερο στην επικοινωνία, στην προσωπολατρία, στους κομματικούς μηχανισμούς και στην επαγγελματοποίηση.

Έτσι, αντί η ενασχόληση με τα κοινά να αποτελεί κορύφωση της κοινωνικής προσφοράς, μετατρέπεται σταδιακά σε έναν κλειστό χώρο αναπαραγωγής εξουσίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι πολίτες που διαθέτουν επιστημονική συγκρότηση, επαγγελματική αυτονομία, δημιουργικότητα και οικονομική ανεξαρτησία συχνά αποφεύγουν να εμπλακούν στην πολιτική. Έχουν περισσότερα να χάσουν από όσα να κερδίσουν.

Αντίθετα, για άλλους η πολιτική αποτελεί το βασικό ή και μοναδικό πεδίο κοινωνικής ανέλιξης.

Η μετριότητα αναπαράγει τη μετριότητα

Η μεγαλύτερη τραγωδία των δημοκρατικών συστημάτων δεν είναι η εμφάνιση ανεπαρκών ηγεσιών. Αυτό συμβαίνει σε όλες τις ιστορικές περιόδους.Το πραγματικά επικίνδυνο φαινόμενο είναι η θεσμική αναπαραγωγή της μετριότητας.

Όταν τα κόμματα μετατρέπονται σε κλειστούς μηχανισμούς, όταν η πίστη στον αρχηγό υπερτερεί της επάρκειας, όταν η επικοινωνία υποκαθιστά την πολιτική σκέψη, όταν οι πελατειακές σχέσεις αντικαθιστούν τη συλλογική ευθύνη, τότε η ίδια η πολιτική παράγει τους όρους της παρακμής της.

Οι μέτριοι πολιτικοί δεν φοβούνται μόνο τους αντιπάλους τους. Φοβούνται πρωτίστως τους καλύτερους.

Γι' αυτό και τα κλειστά συστήματα εξουσίας επιλέγουν συχνά την αναπαραγωγή ομοίων τους. Ανθρώπων προβλέψιμων, εξαρτημένων, διαχειρίσιμων και πολιτικά ακίνδυνων.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος όπου η μετριότητα παράγει περισσότερη μετριότητα.

Η κρίση αντιπροσώπευσης είναι κρίση αξιών

Η κρίση που βιώνουν οι σύγχρονες δημοκρατίες δεν είναι μόνο πολιτική ή οικονομική. Είναι πρωτίστως αξιακή.

Η αλληλεγγύη αντικαταστάθηκε από τον ατομικισμό.Η συλλογικότητα από την ιδιώτευση.

Η πολιτική συμμετοχή από την ανάθεση.Η ιδεολογία από το μάρκετινγκ.

Η κοινωνική ευθύνη από τον κυνισμό.Η έννοια του πολίτη υποχώρησε μπροστά στην έννοια του καταναλωτή.

Η ίδια η Δημοκρατία έχασε μεγάλο μέρος του παιδαγωγικού και συμμετοχικού της χαρακτήρα.

Και όταν οι πολίτες παύουν να αισθάνονται συμμέτοχοι, μετατρέπονται σε θεατές. Και όταν μετατρέπονται σε θεατές, η πολιτική εκφυλίζεται σε τηλεοπτικό θέαμα.

Η Δημοκρατία δεν πεθαίνει μόνο από τους εχθρούς της

Η Ιστορία έχει αποδείξει ότι οι δημοκρατίες δεν καταρρέουν μόνο από πραξικοπήματα ή αυταρχικά καθεστώτα.

Φθείρονται και εκ των έσω.Πεθαίνουν αργά όταν οι πολίτες αποσύρονται.

Όταν η πολιτική μετατρέπεται σε επάγγελμα ειδικών.Όταν οι κοινωνίες συμβιβάζονται με τη μετριότητα.

Όταν η αξιοκρατία αντικαθίσταται από την υποταγή.Όταν η ηθική της ευθύνης παραχωρεί τη θέση της στην ηθική της καριέρας.

Και τότε εμφανίζεται η μεγαλύτερη αντίφαση των σύγχρονων δημοκρατιών: ενώ οι θεσμοί παραμένουν τυπικά ζωντανοί, το δημοκρατικό τους περιεχόμενο αδειάζει σταδιακά.

Η πολιτική αλλαγή είναι πρωτίστως πολιτισμική αλλαγή

Η αναγέννηση της δημοκρατίας δεν θα προκύψει μέσα από μεσσίες, ούτε από επικοινωνιακές κατασκευές.

Δεν θα έρθει από την τεχνοκρατία χωρίς αξίες, αλλά ούτε από τον λαϊκισμό χωρίς σχέδιο.

Θα έρθει μόνο όταν η πολιτική ξαναβρεί την ηθική της διάσταση.

Όταν η συμμετοχή γίνει ξανά αξία.

Όταν η αξιοκρατία υπερισχύσει της εξάρτησης.

Όταν τα κόμματα γίνουν κοινότητες ιδεών και όχι εκλογικοί μηχανισμοί.

Όταν η κοινωνία απαιτήσει περισσότερη ποιότητα, περισσότερη λογοδοσία, περισσότερη δημοκρατία.

Γιατί τελικά το ύψος μιας Δημοκρατίας δεν καθορίζεται μόνο από εκείνους που κυβερνούν.

Καθορίζεται κυρίως από εκείνους που θα μπορούσαν να συμμετέχουν, αλλά επιλέγουν να απέχουν.

Και ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας να μην είναι να αλλάξουμε απλώς πρόσωπα.

Αλλά να ξαναδώσουμε νόημα στην ίδια την πολιτική.

Να την επαναφέρουμε εκεί όπου ιστορικά ανήκει.

Στην υπηρεσία της κοινωνίας και όχι στην υπηρεσία της εξουσίας.