Σημαντικές διορθώσεις και μεταβατικές ρυθμίσεις στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης φέρνει ο ν. 5321/2026, ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α’ 114/20.07.2026.

Παρότι ο βασικός κορμός του νόμου αφορά την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, στα άρθρα 52 έως 55 ενσωματώθηκαν σειρά τροποποιήσεων στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, δηλαδή στον ν. 5314/2026.

Οι παρεμβάσεις κρίθηκαν αναγκαίες μόλις λίγες εβδομάδες μετά τη δημοσίευση του Κώδικα, καθώς κατά την εφαρμογή του διαπιστώθηκαν λάθη, παραλείψεις, ασάφειες αλλά και σοβαρά πρακτικά προβλήματα στη λειτουργία Δήμων, Περιφερειών, δημοτικών επιχειρήσεων και συλλογικών οργάνων.

Παραμένουν τα προηγούμενα κωλύματα και ασυμβίβαστα

Η σημαντικότερη μεταβατική πρόβλεψη αφορά τη διατήρηση σε ισχύ, μέχρι τη λήξη της αυτοδιοικητικής περιόδου 2024-2028, συγκεκριμένων άρθρων του ν. 4804/2021.

Εξακολουθούν, επομένως, να εφαρμόζονται οι προηγούμενες διατάξεις για:

• Τα κωλύματα εκλογιμότητας και τα ασυμβίβαστα δημοτικών και περιφερειακών αιρετών.
• Το ασυμβίβαστο εξαιτίας οφειλών προς Δήμους και Περιφέρειες.
• Την αντικατάσταση και αναπλήρωση δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων.
• Την αντικατάσταση συμβούλων και προέδρων δημοτικών κοινοτήτων.

Η αλλαγή αποτρέπει την ανατροπή του καθεστώτος με το οποίο εξελέγησαν και ανέλαβαν καθήκοντα οι σημερινές αυτοδιοικητικές αρχές.

Διατηρούνται οι εντεταλμένοι σύμβουλοι

Μέχρι το τέλος της τρέχουσας θητείας, οι δήμαρχοι μπορούν να ορίζουν δημοτικούς συμβούλους της παράταξής τους ως εντεταλμένους συμβούλους και να τους μεταβιβάζουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες.

Αντίστοιχη δυνατότητα παρέχεται και στους περιφερειάρχες. Για έως δύο εντεταλμένους περιφερειακούς συμβούλους προβλέπεται η δυνατότητα καταβολής εξόδων παράστασης μέχρι το 30% της αντιμισθίας του περιφερειάρχη, με ειδικές προσαυξήσεις για τις νησιωτικές Περιφέρειες.

Παράλληλα, αναστέλλεται μέχρι το τέλος της θητείας η εφαρμογή συγκεκριμένων νέων περιορισμών που αφορούν τους αντιδημάρχους, τους αντιπεριφερειάρχες και τον αναπληρωτή περιφερειάρχη. Δεν αναστέλλεται, πάντως, συνολικά το νέο καθεστώς τους, αλλά μόνο οι ρητά κατονομαζόμενες προβλέψεις των σχετικών άρθρων.

Τι ισχύει για τα νομικά πρόσωπα και τις ΔΕΥΑ

Νέες μεταβατικές ρυθμίσεις θεσπίζονται και για τα διοικητικά συμβούλια των νομικών προσώπων της Αυτοδιοίκησης.

Όσα νομικά πρόσωπα διέθεταν εκτελεστική επιτροπή στις 29 Ιουνίου 2026 μπορούν να τη διατηρήσουν μέχρι τη λήξη της παρούσας αυτοδιοικητικής περιόδου ή μέχρι την κατάργησή τους. Η σύνθεσή της μπορεί επίσης να παραμείνει αμετάβλητη.

Οι Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης και η ΕΕΤΑΑ μπορούν να διατηρήσουν μέχρι το τέλος της θητείας τον αριθμό και τις ιδιότητες των μελών των διοικητικών τους συμβουλίων, όπως αυτά ίσχυαν στις 29 Ιουνίου 2026.

Οι ΔΕΥΑ μπορούν επιπλέον να διατηρήσουν τις επιτροπές που είχαν ήδη συστήσει βάσει του ν. 1069/1980.

Αμετάβλητο το καθεστώς των ειδικών συνεργατών

Οι όροι εργασίας και οι αποδοχές των ειδικών συμβούλων, ειδικών συνεργατών και επιστημονικών συνεργατών που υπηρετούσαν κατά την έναρξη ισχύος του νέου Κώδικα παραμένουν αμετάβλητοι μέχρι τη λήξη της σημερινής αυτοδιοικητικής περιόδου.

Ρυθμίζεται, επίσης, ο αριθμός των συνεργατών που μπορούν να απασχολούν Δήμοι, Περιφέρειες και νομικά πρόσωπα, ενώ επιτρέπεται, υπό προϋποθέσεις, η επαναπρόσληψη συνεργάτη του οποίου η απασχόληση έληξε πρόωρα.

Πρόβλεψη για τις αντιμισθίες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διάταξη για αιρετούς της περιόδου 2024-2028 που έχουν επιλέξει να λαμβάνουν αντιμισθία.

Εφόσον η ετήσια αντιμισθία αντιδημάρχου, αντιπεριφερειάρχη ή αναπληρωτή περιφερειάρχη είναι μικρότερη από τις ετήσιες αποδοχές που λάμβανε από θέση σε νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου εκτός Δημοσίου, προβλέπεται προσαύξηση μέχρι την κάλυψη της διαφοράς. Η συνολική αντιμισθία δεν μπορεί να ξεπεράσει εκείνη του οικείου δημάρχου ή περιφερειάρχη.

Προθεσμία έως τις 31 Αυγούστου

Ως προθεσμία πρώτης εφαρμογής των διατάξεων για την αναστολή άσκησης δημόσιου λειτουργήματος ή υπαλληλικών καθηκόντων, την αναστολή επαγγελματικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας και τη χορήγηση ειδικής άδειας άνευ αποδοχών ορίζεται η 31η Αυγούστου 2026.

Με τη συγκεκριμένη παράταση δίνεται πρόσθετος χρόνος στους αιρετούς για να προσαρμοστούν στις νέες υποχρεώσεις.

Τι ισχύει για τις πιστώσεις Δήμων και ΔΕΥΑ

Διασφαλίζεται ακόμη η δυνατότητα αξιοποίησης συγκεκριμένων πιστώσεων που είχαν εγγραφεί, πριν από την έναρξη ισχύος του Κώδικα, στους εγκεκριμένους προϋπολογισμούς Δήμων και ΔΕΥΑ για το 2026.

Η διάταξη δεν αφορά γενικά όλες τις πιστώσεις, αλλά εκείνες που είχαν εγγραφεί κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 14 του άρθρου 6 του ν. 4071/2012. Αυτές μπορούν να διατεθούν κανονικά για τον σκοπό για τον οποίο είχαν αρχικά προβλεφθεί.

Οι εκκρεμείς υποθέσεις αστικής ευθύνης

Οι υποθέσεις αστικής ευθύνης αιρετών που εκκρεμούσαν, έως τις 29 Ιουνίου 2026, ενώπιον των αρμόδιων τριμελών Ελεγκτικών Επιτροπών θα ολοκληρωθούν από τις ίδιες επιτροπές.

Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγεται η μεταφορά τους στο νέο σύστημα, η επανάληψη διαδικασιών και η δημιουργία νέων καθυστερήσεων ή νομικών αμφισβητήσεων.

Διορθώσεις πριν ακόμη εφαρμοστεί πλήρως ο Κώδικας

Τα άρθρα 52, 54 και 55 διορθώνουν παραπομπές, αριθμήσεις, καταργούμενες διατάξεις και ημερομηνίες έναρξης ισχύος. Οι περισσότερες διορθώσεις ισχύουν αναδρομικά από τις 29 Ιουνίου 2026, ημερομηνία δημοσίευσης του νέου Κώδικα.

Η ουσία είναι ότι η κυβέρνηση αναγκάζεται να προχωρήσει σε μια πιο σταδιακή εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου. Η διατήρηση κρίσιμων διατάξεων του προηγούμενου νόμου αποτρέπει, προς το παρόν, απότομες ανατροπές στη λειτουργία των ΟΤΑ.

Ταυτόχρονα, όμως, το γεγονός ότι απαιτήθηκαν τόσο γρήγορα εκτεταμένες διορθώσεις και μεταβατικές εξαιρέσεις δείχνει πως ο νέος Κώδικας ψηφίστηκε χωρίς να έχουν αντιμετωπιστεί εγκαίρως όλες οι πρακτικές και νομικές συνέπειες της εφαρμογής του.