Οι 9.747 κενές θέσεις που καταγράφηκαν φέτος στα πανεπιστήμια δεν αποτελούν μια απλή στατιστική παρατήρηση ούτε μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στις προτιμήσεις των υποψηφίων. Αποτελούν το ορατό αποτέλεσμα μιας εκπαιδευτικής πολιτικής η οποία, αντί να ενισχύει το δημόσιο πανεπιστήμιο και να διευρύνει τις πραγματικές δυνατότητες πρόσβασης, υψώνει διαρκώς νέους οικονομικούς και εξεταστικούς φραγμούς.

Τα στοιχεία των Πανελλαδικών Εξετάσεων του 2026 είναι αποκαλυπτικά. Σε μια χώρα όπου χιλιάδες νέοι αγωνίζονται για μια θέση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, σχεδόν 10.000 διαθέσιμες θέσεις έμειναν ακάλυπτες. Και ενώ το υπουργείο Παιδείας επιχειρεί να παρουσιάσει τα αποτελέσματα μέσα από συγχαρητήρια μηνύματα και γενικόλογες αναφορές στις «ευκαιρίες του μέλλοντος», αποφεύγει να απαντήσει στο βασικό ερώτημα: γιατί δημόσια πανεπιστημιακά τμήματα με υποδομές, προσωπικό και χρηματοδότηση κινδυνεύουν να λειτουργούν χωρίς φοιτητές;

Τέσσερις φοιτητές για 150 θέσεις

Η περίπτωση του Τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Αιγαίου στη Σάμο είναι ενδεικτική της κατάστασης. Από τις 150 διαθέσιμες θέσεις καλύφθηκαν μόλις τέσσερις. Οι υπόλοιπες 146 έμειναν κενές, παρότι η βάση εισαγωγής του τμήματος υποχώρησε κατά 6,08%.

Στο Τμήμα Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Ανθεκτικότητας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης στη Δράμα, από τις 137 θέσεις καλύφθηκαν μόνο πέντε. Στο Τμήμα Ιστορίας και Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών του Ιονίου Πανεπιστημίου στην Κέρκυρα έμειναν κενές 100 από τις 109 θέσεις.

Δεν πρόκειται πλέον για μεμονωμένες περιπτώσεις περιορισμένης ζήτησης. Πρόκειται για μια συστηματική αποδυνάμωση ολόκληρων τμημάτων, κυρίως στην περιφέρεια, με άμεσες συνέπειες για τα ίδια τα πανεπιστήμια αλλά και για τις τοπικές κοινωνίες που στηρίζονται στη λειτουργία τους.

Η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής ως μηχανισμός αποκλεισμού

Η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένας οριζόντιος «κόφτης». Χιλιάδες νέοι μένουν εκτός δημόσιων πανεπιστημίων, την ίδια στιγμή που χιλιάδες θέσεις παραμένουν διαθέσιμες.

Το υπουργείο Παιδείας γνωρίζει πλέον πολύ καλά τις συνέπειες της συγκεκριμένης πολιτικής. Δεν πρόκειται για κάποια απρόβλεπτη αστοχία της φετινής χρονιάς. Το φαινόμενο επαναλαμβάνεται, αλλά η κυβέρνηση επιμένει σε ένα σύστημα που δεν αξιολογεί μόνο τις δυνατότητες των υποψηφίων· καθορίζει διοικητικά ποιοι θα αποκλειστούν, ακόμη και όταν υπάρχουν κενές θέσεις στα πανεπιστημιακά τμήματα.

Έτσι δημιουργείται ένα εκπαιδευτικό παράδοξο: νέοι άνθρωποι αποκλείονται από τη δημόσια Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, ενώ δημόσια τμήματα οδηγούνται σε μαρασμό λόγω έλλειψης φοιτητών.

Σπουδές μόνο για όσους αντέχουν οικονομικά

Δίπλα στον εξεταστικό αποκλεισμό βρίσκεται και ο οικονομικός. Το κόστος της φοιτητικής στέγης έχει εκτοξευθεί, τα ενοίκια στις περισσότερες φοιτητουπόλεις είναι απαγορευτικά και η κρατική φοιτητική μέριμνα παραμένει ανεπαρκής.

Για μια οικογένεια με χαμηλό ή μεσαίο εισόδημα, οι σπουδές ενός παιδιού σε άλλη πόλη μετατρέπονται σε οικονομική δοκιμασία. Το αποτέλεσμα είναι πολλοί υποψήφιοι να περιορίζουν τις επιλογές τους με κριτήριο όχι το αντικείμενο που επιθυμούν να σπουδάσουν, αλλά το εάν η οικογένειά τους μπορεί να πληρώνει ενοίκιο, λογαριασμούς, διατροφή και μετακινήσεις.

Το υπουργείο Παιδείας δεν μπορεί να επικαλείται το «μειωμένο ενδιαφέρον» των νέων, όταν δεν έχει διαμορφώσει τις οικονομικές προϋποθέσεις ώστε εκείνοι να μπορούν πράγματι να σπουδάσουν μακριά από το σπίτι τους.

Δημόσια πανεπιστήμια χωρίς φοιτητές, ιδιωτική εκπαίδευση με κυβερνητική στήριξη

Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη την ώρα που η κυβέρνηση επενδύει πολιτικά στην επέκταση της ιδιωτικής Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Από τη μία πλευρά, υποστηρίζει ότι χρειάζονται περισσότερες εκπαιδευτικές επιλογές. Από την άλλη, διατηρεί ένα σύστημα που αφήνει χιλιάδες θέσεις κενές στα δημόσια πανεπιστήμια.

Αντί να χρηματοδοτηθούν γενναία η φοιτητική στέγη, οι υποδομές, το προσωπικό και η ακαδημαϊκή ανάπτυξη των περιφερειακών ιδρυμάτων, τα τμήματα αφήνονται να αποδυναμώνονται. Και όταν ο αριθμός των φοιτητών μειωθεί δραματικά, ο δρόμος για συγχωνεύσεις, υποβαθμίσεις ή ακόμη και καταργήσεις τμημάτων γίνεται ευκολότερος.

Το αποτέλεσμα είναι πολιτικό

Οι σχεδόν 10.000 κενές θέσεις είναι ενδεικτικές μιας πολιτικής που αντιμετωπίζει την πρόσβαση στη γνώση περισσότερο ως διαδικασία αποκλεισμού παρά ως κοινωνικό δικαίωμα. Δεν απέτυχαν οι μαθητές. Απέτυχε ένα σύστημα που αφήνει ταυτόχρονα νέους εκτός πανεπιστημίων και πανεπιστήμια χωρίς νέους.

Τα συγχαρητήρια μηνύματα της πολιτικής ηγεσίας δεν μπορούν να κρύψουν αυτή την πραγματικότητα. Το υπουργείο Παιδείας οφείλει να επανεξετάσει την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, να ενισχύσει ουσιαστικά τη φοιτητική μέριμνα και να παρουσιάσει ένα πραγματικό σχέδιο στήριξης των περιφερειακών πανεπιστημίων.

Διαφορετικά, οι κενές θέσεις δεν θα είναι απλώς ένα επαναλαμβανόμενο φαινόμενο των Πανελλαδικών. Θα αποτελούν το προοίμιο της σταδιακής συρρίκνωσης του δημόσιου πανεπιστημιακού χάρτη.