Μία νέα εστία σύγκρουσης μεταξύ της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της κυβέρνησης διαμορφώνεται με αφορμή το σχέδιο του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση.

Αφορμή αποτέλεσε η ιδιαίτερα αιχμηρή ανακοίνωση του Δήμου Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, ο οποίος καταγγέλλει ότι μέσω του νέου θεσμικού πλαισίου επιχειρείται η αφαίρεση των αρμοδιοτήτων των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ) από τους Δήμους, εξέλιξη που, σύμφωνα με τη δημοτική αρχή, συνιστά σοβαρή υποβάθμιση του ρόλου της Αυτοδιοίκησης.

Η υπόθεση αποκτά ευρύτερη σημασία καθώς αφορά έναν από τους πλέον κρίσιμους τομείς άσκησης τοπικής πολιτικής: τον πολεοδομικό σχεδιασμό, την έκδοση οικοδομικών αδειών και τον έλεγχο της δόμησης.

Τι καταγγέλλουν οι Δήμοι

Στο επίκεντρο των αντιδράσεων βρίσκεται η απουσία από το σχέδιο του νέου Κώδικα των διατάξεων των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου 94 του Ν.3852/2010 («Καλλικράτης»), οι οποίες προσδιορίζουν τις αρμοδιότητες των Δήμων στον τομέα της πολεοδομίας.

Ο Δήμος 3Β υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη παράλειψη δεν είναι τυχαία, αλλά αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας μεταφοράς των πολεοδομικών αρμοδιοτήτων εκτός της Αυτοδιοίκησης.

Μάλιστα, στην ανακοίνωσή του κάνει λόγο για κυβερνητικές επιλογές που εξυπηρετούν συγκεκριμένα επαγγελματικά και οικονομικά συμφέροντα, ενώ αφήνει αιχμές για πιέσεις που σχετίζονται με την αγορά γης και την κατασκευαστική δραστηριότητα.

Η σκιά της σύγκρουσης για τον ΝΟΚ

Η νέα αντιπαράθεση έρχεται λίγους μήνες μετά τη μεγάλη δικαστική και πολιτική σύγκρουση που προκάλεσαν οι διατάξεις του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ).

Ο Δήμος Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, μαζί με τον Δήμο Αλίμου, είχαν πρωταγωνιστήσει στις προσφυγές κατά διατάξεων που προέβλεπαν αυξημένα πολεοδομικά μπόνους και πρόσθετα δικαιώματα δόμησης.

Οι συγκεκριμένες διατάξεις κρίθηκαν αντισυνταγματικές από το Συμβούλιο της Επικρατείας, σε μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις των τελευταίων ετών στον χώρο της πολεοδομίας.

Οι αυτοδιοικητικοί παράγοντες εκτιμούν ότι η σημερινή συζήτηση για τις ΥΔΟΜ δεν είναι άσχετη με εκείνη τη σύγκρουση, καθώς οι Δήμοι βρέθηκαν απέναντι σε επιλογές που θεωρούσαν ότι επιβάρυναν το οικιστικό περιβάλλον και αλλοίωναν τη φυσιογνωμία των πόλεων.

«Οι ΥΔΟΜ δεν είναι το πρόβλημα»

Ένα ακόμη σημείο τριβής αφορά τις πρόσφατες αποκαλύψεις για πολεοδομικές παρατυπίες σε διάφορες περιοχές της χώρας.

Ο Δήμος 3Β θεωρεί ότι ορισμένες υποθέσεις χρησιμοποιούνται ως επιχείρημα για τη συνολική απαξίωση των δημοτικών υπηρεσιών δόμησης.

Όπως υποστηρίζεται, οι ΥΔΟΜ λειτουργούν εδώ και χρόνια με σοβαρές ελλείψεις προσωπικού και πόρων, ενώ οι εργαζόμενοί τους καλούνται να διαχειριστούν ένα εξαιρετικά σύνθετο νομοθετικό πλαίσιο.

Η θέση των Δήμων είναι ότι τα μεμονωμένα περιστατικά παραβατικότητας δεν μπορούν να αποτελέσουν λόγο για την αφαίρεση μιας θεμελιώδους αρμοδιότητας από την Αυτοδιοίκηση.

Προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας

Το θέμα έχει ήδη φτάσει στα ανώτερα θεσμικά όργανα της Αυτοδιοίκησης.

Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) έχει προαναγγείλει προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας εφόσον οι αλλαγές προχωρήσουν, υποστηρίζοντας ότι η διαχείριση ζητημάτων πολεοδομίας αποτελεί κατεξοχήν τοπική υπόθεση.

Σύμφωνα με τη θέση της Αυτοδιοίκησης, οι Δήμοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν καλύτερα τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και λογοδοτούν άμεσα στις τοπικές κοινωνίες για τις αποφάσεις που αφορούν την ανάπτυξη και την ποιότητα ζωής των πολιτών.

Μια κρίσιμη θεσμική μάχη

Πέρα από το ζήτημα των οικοδομικών αδειών, η συζήτηση αγγίζει έναν βαθύτερο προβληματισμό για τα όρια της αυτοδιοικητικής αυτοτέλειας στην Ελλάδα.

Η πιθανή απομάκρυνση των Υπηρεσιών Δόμησης από τους Δήμους θεωρείται από πολλούς αυτοδιοικητικούς παράγοντες ως ένα ακόμη βήμα συγκέντρωσης εξουσιών στο κεντρικό κράτος, σε μια περίοδο κατά την οποία η Αυτοδιοίκηση ζητά περισσότερες αρμοδιότητες, προσωπικό και οικονομικούς πόρους.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να αποτελέσει πεδίο έντονων διαβουλεύσεων, καθώς η συζήτηση για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης εισέρχεται στην πιο κρίσιμη φάση της και οι αντιδράσεις των Δήμων προμηνύουν μία ακόμη μεγάλη θεσμική σύγκρουση μεταξύ κεντρικής διοίκησης και Αυτοδιοίκησης.