Σε τροχιά μετωπικής πολιτικής και θεσμικής σύγκρουσης μπαίνει η συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, με το ΠΑΣΟΚ να απαντά στις εξαγγελίες της κυβέρνησης καταθέτοντας μια συνολική πρόταση αναθεώρησης 21 άρθρων του Συντάγματος και θέσπισης τεσσάρων νέων διατάξεων.

Η Χαριλάου Τρικούπη επιχειρεί να εμφανιστεί ως η πολιτική δύναμη που διεκδικεί «θεσμική επανεκκίνηση» της χώρας, απέναντι σε μια κυβέρνηση που έχει ταυτιστεί με υποθέσεις υποκλοπών, αδιαφάνειας και συγκέντρωσης εξουσίας στο πρωθυπουργικό επιτελείο.

Στο ΠΑΣΟΚ ξεκαθαρίζουν ότι δεν προτίθενται να δώσουν συναίνεση στην παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο, υποστηρίζοντας ότι η κρίσιμη υπερπλειοψηφία των 3/5 πρέπει να διαμορφωθεί από την επόμενη, αναθεωρητική Βουλή, μέσω αλλαγής του άρθρου 110 του Συντάγματος.

Οι τρεις βασικοί άξονες

Η πρόταση που παρουσίασε ο Νίκος Ανδρουλάκης κινείται σε τρεις κεντρικούς πυλώνες:

• Δικαιώματα που ανταποκρίνονται στις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας,
• Ενίσχυση θεσμών, διαφάνειας και λογοδοσίας,
• Αλλαγές στη διαδικασία της ίδιας της Συνταγματικής Αναθεώρησης.

Σύμφωνα με κομματικές πηγές, στόχος είναι η ενίσχυση των θεσμικών αντιβάρων, η προστασία του κράτους δικαίου και η θωράκιση των πολιτών απέναντι στις κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις της εποχής.

Οι βασικές προτάσεις του ΠΑΣΟΚ

Άρθρο 86 – Ευθύνη Υπουργών

Ιδιαίτερο πολιτικό βάρος δίνεται στην αναθεώρηση του άρθρου περί ευθύνης υπουργών.

Το ΠΑΣΟΚ προτείνει την πλήρη απομάκρυνση της Βουλής από τη διαδικασία δίωξης υπουργών, με την αρμοδιότητα να μεταφέρεται σε ειδικό συμβούλιο και, εφόσον προκύπτει παραπομπή, η εκδίκαση να γίνεται από το Ειδικό Δικαστήριο.

Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο όπου η δημόσια συζήτηση για λογοδοσία πολιτικών προσώπων έχει επανέλθει δυναμικά, μετά τις εξελίξεις σε υποθέσεις όπως οι υποκλοπές και ο ΟΠΕΚΕΠΕ.

Άρθρο 90 – Επιλογή ηγεσίας της Δικαιοσύνης

Το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης ζητά να αφαιρεθεί από την κυβέρνηση η αποκλειστική αρμοδιότητα επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης.

Προτείνεται η συγκρότηση ειδικής μεικτής επιτροπής 19 μελών, με συμμετοχή:

• βουλευτών,
• δικαστικών λειτουργών,
• εκπροσώπων της νομικής κοινότητας.

Παράλληλα, προβλέπεται συνταγματική απαγόρευση ανάληψης δημόσιων θέσεων ευθύνης για τέσσερα χρόνια μετά την αποχώρηση ανώτατων δικαστικών λειτουργών.

Συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας

Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας προτείνεται να αποκτήσει συνταγματική κατοχύρωση, με αρμοδιότητες που θα περιλαμβάνουν:

• έλεγχο οικονομικών κομμάτων,
• εκλογικές δαπάνες,
• «πόθεν έσχες» βουλευτών.

Άρθρο 16 – Μη κρατικά πανεπιστήμια

Το ΠΑΣΟΚ επαναφέρει τη θέση υπέρ της αναθεώρησης του άρθρου 16 για τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων, με σαφή όμως αναφορά στον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα τους.

Πρόκειται για μια επιλογή με ισχυρό πολιτικό και ιδεολογικό αποτύπωμα, καθώς στο παρελθόν είχε προκαλέσει εσωτερικές αντιδράσεις στο κόμμα.

Άρθρο 21 – Συνταγματική κατοχύρωση του ΕΣΥ και της κατοικίας

Η πρόταση προβλέπει:

• ρητή κατοχύρωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας ως συνταγματικού θεσμού,
• υποχρέωση του κράτους να διασφαλίζει πρόσβαση σε επαρκή και προσιτή κατοικία μέσω πολιτικών κοινωνικής στέγασης.

Άρθρο 102 – Ενίσχυση της Αυτοδιοίκησης

Ξεχωριστή σημασία αποκτά για την Τοπική Αυτοδιοίκηση η πρόταση αναθεώρησης του άρθρου 102.

Το ΠΑΣΟΚ εισηγείται:

• ενίσχυση της διοικητικής και κανονιστικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ,
• περιορισμό της κρατικής εποπτείας αποκλειστικά σε έλεγχο νομιμότητας,
• αυξημένες εγγυήσεις για τη μεταβολή αρμοδιοτήτων,
• συνταγματική διασφάλιση επαρκών οικονομικών πόρων για Δήμους και Περιφέρειες.

Πρόκειται για μια παρέμβαση που επαναφέρει στο προσκήνιο τη διαχρονική συζήτηση περί πραγματικής αποκέντρωσης και οικονομικής αυτονομίας της Αυτοδιοίκησης.

Πολιτική σύγκρουση με φόντο τους θεσμούς

Η συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση αναμένεται να εξελιχθεί σε μια βαθιά πολιτική αντιπαράθεση για τη λειτουργία των θεσμών και τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας.

Στο ΠΑΣΟΚ επιχειρούν να εμφανίσουν τη δική τους πρόταση ως θεσμικό αντίβαρο απέναντι σε μια κυβέρνηση που κατηγορείται για υπερσυγκέντρωση εξουσιών και αποδυνάμωση των ανεξάρτητων αρχών.

Από την άλλη πλευρά, το Μέγαρο Μαξίμου επιχειρεί να διαμορφώσει το δικό του αφήγημα περί «μεταρρυθμιστικής αναθεώρησης», σε μια περίοδο όμως όπου η πολιτική φθορά, οι αποκαλύψεις και η κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς δυσκολεύουν σημαντικά τη δημιουργία συναινέσεων.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η μάχη για το νέο συνταγματικό πλαίσιο της χώρας μόλις ξεκίνησε.