Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην κριτική σκέψη και στην απανθρωπιά. Και το τελευταίο διάστημα, αυτή η γραμμή μοιάζει να σβήνει επικίνδυνα.

Κάθε φορά που μια τραγωδία γίνεται δημόσια, ξεκινά σχεδόν μηχανικά το ίδιο μοτίβο: σχόλια, «αναλύσεις», και το χειρότερο,εύκολες καταδίκες. Το γνωστό και αποκρουστικό «ήθελε και τα έπαθε» επιστρέφει, σαν μια βολική εξήγηση που απαλλάσσει τους πάντες από την ευθύνη να σκεφτούν βαθύτερα.

Αυτό, όμως, δεν είναι άποψη. Είναι απανθρωπιά.

Η ανθρώπινη ζωή δεν είναι αντικείμενο αξιολόγησης. Δεν είναι επιχείρημα σε δημόσιο διάλογο, ούτε παράδειγμα προς συμμόρφωση. Δεν μπορεί να μπαίνει σε ζυγαριά, να μετριέται, να συγκρίνεται.

Κανείς δεν «αξίζει» να πεθάνει.Κανείς δεν είναι μια λανθασμένη επιλογή που απλώς «πλήρωσε το τίμημα».

Η κοινωνία που αρχίζει να σκέφτεται με αυτούς τους όρους, δεν γίνεται πιο αυστηρή. Γίνεται πιο σκληρή. Και τελικά, πιο επικίνδυνη.

Η κριτική στις πράξεις είναι όχι μόνο θεμιτή, αλλά και αναγκαία. Χωρίς αυτήν, δεν υπάρχει πρόοδος, δεν υπάρχει ευθύνη, δεν υπάρχει λογοδοσία. Όμως υπάρχει ένα όριο που δεν μπορεί να ξεπεραστεί: η ίδια η αξία της ανθρώπινης ζωής.

Όταν η κριτική μετατρέπεται σε ηθική υπεροψία, όταν η τραγωδία γίνεται πεδίο επίδειξης «ορθότητας», τότε δεν μιλάμε πια για δημόσιο διάλογο. Μιλάμε για κοινωνική αποσύνθεση.

Γιατί πίσω από κάθε είδηση δεν υπάρχει ένα «περιστατικό». Υπάρχουν άνθρωποι. Υπάρχει μια οικογένεια που βιώνει την απώλεια. Υπάρχουν φίλοι που παλεύουν με το «γιατί». Υπάρχει πόνος που δεν χωρά σε σχόλια, ούτε σε εύκολες ετυμηγορίες.

Και εκεί, ακριβώς εκεί, δοκιμάζεται η ποιότητα μιας κοινωνίας.

Όχι στο πόσο αυστηρά κρίνει.Αλλά στο αν μπορεί να παραμείνει ανθρώπινη.

Αν δεν μπορούμε να πούμε κάτι που να δείχνει κατανόηση, ίσως το πιο έντιμο που έχουμε να κάνουμε είναι να σωπάσουμε.

Γιατί η σιωπή, σε τέτοιες στιγμές, δεν είναι αδυναμία.
Είναι σεβασμός.

Πασχάλης Θ. Τόσιος