Η ΜΕΑ και ο ΧΥΤΥ λειτουργούν μέσα στα διοικητικά όρια του Δήμου, χωρίς ορατό οικονομικό όφελος για την τοπική κοινωνία – Οι εργαζόμενοι διεκδικούν το αυτονόητο ανθυγιεινό επίδομα, ενώ ΦΟΔΣΑ και διοίκηση Κοτσακιαχίδη βρίσκονται αντιμέτωποι με βαριές ευθύνες

Στη θέση «Ερείπια Νεράιδας», στο Παλαιόκαστρο του Δήμου Ηράκλειας, έχει στηθεί εδώ και χρόνια ένας ολόκληρος μηχανισμός διαχείρισης απορριμμάτων. Εκεί λειτουργούν η Μονάδα Επεξεργασίας Απορριμμάτων Σερρών και ο παρακείμενος ΧΥΤΥ, υποδεχόμενοι τα απορρίμματα και των επτά δήμων της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών, καθώς και του Δήμου Κιλκίς.

Πρόκειται για μια εγκατάσταση περιφερειακής εμβέλειας, με σημαντικό οικονομικό αντικείμενο και μακροχρόνιες συμβάσεις. Αυτό που εξακολουθεί να απουσιάζει είναι το ορατό και μετρήσιμο όφελος για τον ίδιο τον Δήμο που τη φιλοξενεί.

Η Ηράκλεια δέχεται την περιβαλλοντική επιβάρυνση, την καθημερινή διέλευση βαρέων οχημάτων, τη φθορά του οδικού δικτύου και όλους τους κινδύνους που συνοδεύουν τη λειτουργία μιας τέτοιας εγκατάστασης. Οι δημότες της, όμως, όχι μόνο δεν απολαμβάνουν κάποια εμφανή έκπτωση ή ειδική οικονομική μεταχείριση, αλλά καλούνται να καταβάλλουν ήδη υψηλά δημοτικά τέλη και να επωμιστούν το αυξανόμενο κόστος διαχείρισης των απορριμμάτων.

Το βασικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η μονάδα είναι αναγκαία. Είναι ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει και τι απομένει στην κοινωνία που φιλοξενεί το έργο.

Μια επένδυση εκατομμυρίων, χωρίς αντίστοιχο κοινωνικό αποτύπωμα

Η ΜΕΑ Σερρών κατασκευάστηκε μέσω Σύμπραξης Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα. Η συνολική επένδυση ανήλθε σε 36,2 εκατ. ευρώ, από τα οποία 15,2 εκατ. προήλθαν από το ΕΣΠΑ, ενώ η λειτουργία της παραχωρήθηκε για δεκαετίες σε ιδιωτικό φορέα σύμπραξης.

Η εμπορική λειτουργία της άρχισε τον Οκτώβριο του 2019. Η μονάδα καταλαμβάνει έκταση περίπου 57.000 τετραγωνικών μέτρων και έχει ονομαστική δυναμικότητα 63.000 τόνων απορριμμάτων τον χρόνο. Εξυπηρετεί ολόκληρη την Π.Ε. Σερρών και τον Δήμο Κιλκίς, γεγονός που την καθιστά μία από τις σημαντικότερες υποδομές διαχείρισης αποβλήτων στην Κεντρική Μακεδονία.

Πίσω, όμως, από τις παρουσιάσεις περί «κυκλικής οικονομίας» και «σύγχρονης διαχείρισης» βρίσκεται μια πολύ πιο πεζή πραγματικότητα: το κόστος αυξάνεται και μεταφέρεται στους δήμους.

Η συνολική τιμολογιακή πολιτική του ΦΟΔΣΑ αυξήθηκε από 24,6 εκατ. ευρώ το 2022 σε περίπου 39,8 εκατ. το 2024 και σε 39,95 εκατ. ευρώ το 2025. Η ενιαία τιμή αναφοράς ανέβηκε από τα 33 ευρώ στα 50 ευρώ, πριν διαμορφωθεί στα 48 ευρώ.

Αυτές οι αυξήσεις δεν απορροφώνται από κάποιον απρόσωπο μηχανισμό. Περνούν στους δημοτικούς προϋπολογισμούς και, τελικά, στους λογαριασμούς των πολιτών.

Και κάπου εδώ η έννοια της ανταποδοτικότητας χάνει το περιεχόμενό της. Διότι ο δημότης της Ηράκλειας πληρώνει υψηλά τέλη, ενώ ο δήμος του φιλοξενεί τόσο τη μονάδα όσο και τον χώρο ταφής. Υφίσταται, δηλαδή, το βάρος της εγκατάστασης χωρίς να προκύπτει από τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία κάποιο μόνιμο οικονομικό αντιστάθμισμα.

Χωρίς νέο έργο για τις Σέρρες το 2027

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το Τεχνικό Πρόγραμμα του ΦΟΔΣΑ για το 2027. Παρά τις αυξανόμενες χρεώσεις και τις μεγάλες ανάγκες, δεν προβλέπεται ούτε ένα νέο έργο για τις Σέρρες.

Στον πολυετή σχεδιασμό υπάρχει η αναβάθμιση της ΜΕΑ, αλλά για το πρώτο εξάμηνο του 2027 προβλέπεται μόνο η υποβολή πρότασης από τον ιδιωτικό φορέα σύμπραξης. Η πρόταση χρηματοδότησης μετατίθεται για το 2028.

Για τις Σέρρες, επομένως, η επόμενη χρονιά δεν θα είναι χρονιά κατασκευής ή χρηματοδότησης, αλλά ακόμη μία περίοδος προετοιμασίας επί χάρτου. Την ίδια στιγμή, σε άλλες περιφερειακές ενότητες της Κεντρικής Μακεδονίας προγραμματίζονται νέες μονάδες, μελέτες και χρηματοδοτήσεις.

Η κριτική της Λαϊκής Συσπείρωσης και της Έλενας Τούσκα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια ακόμη αντιπολιτευτική καταγγελία. Αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος: ένα συγκεντρωτικό μοντέλο διαχείρισης, το οποίο εξασφαλίζει μεγάλα οικονομικά αντικείμενα και μακροχρόνιες συμβάσεις, χωρίς να εγγυάται αντίστοιχα χαμηλότερο κόστος, ουσιαστική ανακύκλωση, διαλογή στην πηγή και βελτίωση των συνθηκών εργασίας.

Εργαζόμενοι μέσα στα απορρίμματα, χωρίς το αυτονόητο επίδομα

Το πιο σκληρό πρόσωπο αυτής της πραγματικότητας το βιώνουν οι εργαζόμενοι της ΜΕΑ.

Ο πρόεδρος του σωματείου εργαζομένων, Πέτρος Αγιάννης, ζήτησε δημόσια τη στήριξη του Δημοτικού Συμβουλίου Σερρών για την καταβολή επιδόματος επικίνδυνης και ανθυγιεινής εργασίας. Πρόκειται για ανθρώπους που εργάζονται καθημερινά σε έναν χώρο όπου η έκθεση σε βιολογικούς, χημικούς και μηχανικούς κινδύνους δεν αποτελεί θεωρητικό ενδεχόμενο, αλλά μέρος της εργασιακής καθημερινότητας.

Οι καταγγελίες δεν είναι καινούργιες. Από το 2023 οι εργαζόμενοι είχαν περιγράψει αντίξοες συνθήκες, με παρουσία νεκρών ζώων, ιατρικών, βιομηχανικών και αστικών αποβλήτων, φυτοφαρμάκων και άλλων επικίνδυνων ουσιών. Παράλληλα, είχαν θέσει ζητήματα χαμηλών αμοιβών και μη καταβολής του ανθυγιεινού επιδόματος.

Αν δεν δικαιούνται το επίδομα αυτοί οι εργαζόμενοι, τότε ποιοι το δικαιούνται;

Η Πολιτεία έχει ήδη αναγνωρίσει τον επικίνδυνο και ανθυγιεινό χαρακτήρα της συγκεκριμένης εργασίας. Το ισχύον πλαίσιο για τους εργαζομένους των ΟΤΑ κατατάσσει ρητά το προσωπικό που απασχολείται σε ΧΥΤΑ, ΧΥΤΥ, ΜΕΑ, ΣΜΑ και άλλες εγκαταστάσεις διαχείρισης αποβλήτων στις κατηγορίες επικίνδυνης και ανθυγιεινής εργασίας.

Το γεγονός ότι στη ΜΕΑ Σερρών οι εργαζόμενοι απασχολούνται μέσω ιδιωτικού φορέα δεν ακυρώνει τον κίνδυνο ούτε μετατρέπει την εργασία τους σε λιγότερο ανθυγιεινή. Αντίθετα, αποκαλύπτει ένα σοβαρό κενό προστασίας, το οποίο ο ΦΟΔΣΑ και η Πολιτεία οφείλουν να καλύψουν.

Ο ΦΟΔΣΑ δεν μπορεί να περιορίζεται στον ρόλο εκείνου που πληρώνει τον ιδιώτη και παρακολουθεί την εκτέλεση μιας σύμβασης. Έχει υποχρέωση να απαιτεί αξιοπρεπείς αμοιβές, πλήρη μέτρα υγείας και ασφάλειας και καταβολή του επιδόματος σε όλους όσοι εργάζονται στις εγκαταστάσεις.

Διαφορετικά, η ΣΔΙΤ καταλήγει να σημαίνει εγγυημένες πληρωμές για τον ανάδοχο, αλλά αβεβαιότητα και άνιση μεταχείριση για τους εργαζομένους.

Ένας δρόμος επτά χιλιομέτρων που αποτυπώνει την εγκατάλειψη

Τα προβλήματα δεν σταματούν στην πύλη της μονάδας.

Τον Μάρτιο του 2026, η ίδια η Δημοτική Επιτροπή Ηράκλειας αναγνώρισε επίσημα τη φθορά της διαγράμμισης στον δρόμο πρόσβασης προς τον ΧΥΤΥ Παλαιοκάστρου και τη ΜΕΑ. Πρόκειται για δημοτική οδό μήκους 7.082 μέτρων, από την οποία διέρχονται καθημερινά απορριμματοφόρα, τετραξονικά φορτηγά και άλλα οχήματα μεγάλου βάρους.

Στην απόφαση καταγράφονται η φθορά της διαγράμμισης, η απουσία κρασπέδων και η ανάγκη προστασίας των εργαζομένων και των οδηγών. Ο ΦΟΔΣΑ ανέλαβε να χρηματοδοτήσει την αναδιαγράμμιση με 14.136 ευρώ, χωρίς όμως να περιλαμβάνεται αποκατάσταση των φθορών του οδοστρώματος.

Πρόκειται για μια παρέμβαση περιορισμένη, σχεδόν συμβολική, μπροστά στο μέγεθος του προβλήματος. Ένας δρόμος που δέχεται καθημερινά τόσο μεγάλη καταπόνηση δεν χρειάζεται μόνο λίγες νέες γραμμές στο οδόστρωμα. Χρειάζεται ολοκληρωμένη συντήρηση, επαρκή φωτισμό, ασφαλή οριοθέτηση και διαρκή έλεγχο.

Η ευθύνη είναι κοινή. Ο ΦΟΔΣΑ έχει την ευθύνη λειτουργίας των εγκαταστάσεων, ενώ ο Δήμος Ηράκλειας έχει την αρμοδιότητα συντήρησης του δρόμου. Κανείς, λοιπόν, δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τις αρμοδιότητες του άλλου.

Η σημερινή διοίκηση συναντά τις δικές της επιλογές

Η διοίκηση Κοτσακιαχίδη δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι βρήκε μπροστά της ένα πρόβλημα που δημιούργησαν αποκλειστικά άλλοι.

Η σύμβαση ΣΔΙΤ για τη ΜΕΑ υπογράφηκε στις 14 Ιουνίου 2017. Τότε δήμαρχος Ηράκλειας ήταν και πάλι ο Κλεάνθης Κοτσακιαχίδης, ο οποίος διοίκησε τον Δήμο από το 2007 έως το 2019 και επέστρεψε στη δημαρχία το 2024.

Στη διάρκεια της προηγούμενης θητείας του οριστικοποιήθηκε ένα έργο που δεσμεύει την περιοχή για δεκαετίες. Ακόμη κι αν ο Δήμος Ηράκλειας δεν ήταν συμβαλλόμενο μέρος στη σύμβαση ΣΔΙΤ, η τότε δημοτική αρχή είχε καθήκον να υπερασπιστεί τα συμφέροντα της κοινωνίας που θα φιλοξενούσε τη μονάδα.

Ποια ήταν, λοιπόν, η διαπραγμάτευση;

Ζητήθηκε μειωμένη χρέωση για τα απορρίμματα του Δήμου Ηράκλειας; Διεκδικήθηκαν μόνιμα αντισταθμιστικά έσοδα; Τέθηκαν δεσμευτικοί όροι για τη συντήρηση του δρόμου, την περιβαλλοντική προστασία και την απασχόληση κατοίκων της περιοχής; Προβλέφθηκαν συγκεκριμένα έργα για τις κοινότητες που γειτνιάζουν με τις εγκαταστάσεις;

Με βάση όσα έχουν μέχρι σήμερα δημοσιοποιηθεί, τέτοιο ουσιαστικό οικονομικό όφελος δεν προκύπτει.

Διαφάνεια δεν σημαίνει γενικές διαβεβαιώσεις. Σημαίνει να ανοίξουν οι φάκελοι, να παρουσιαστούν οι όροι και να δημοσιοποιηθούν τα πραγματικά οικονομικά δεδομένα.

Αν υπάρχει αντισταθμιστικό όφελος, η δημοτική αρχή οφείλει να το παρουσιάσει. Αν δεν υπάρχει, τότε πρόκειται για μια διαπραγμάτευση που ολοκληρώθηκε χωρίς χειροπιαστό αποτέλεσμα για τους δημότες.

Οι απαντήσεις που οφείλει ο Δήμος Ηράκλειας

Η διοίκηση Κοτσακιαχίδη πρέπει να δώσει στη δημοσιότητα:

• Τα ποσά που κατέβαλε ο Δήμος στον ΦΟΔΣΑ από το 2019 έως σήμερα.
• Τη σημερινή χρέωση ανά τόνο και τη σύγκρισή της με τις χρεώσεις των υπόλοιπων δήμων.
• Κάθε έκπτωση ή αντισταθμιστικό όφελος που συνδέεται με τη λειτουργία της ΜΕΑ και του ΧΥΤΥ εντός των ορίων του.
• Τις διεκδικήσεις που κατέθεσε η τότε δημοτική αρχή πριν από την υπογραφή της σύμβασης.
• Το χρονοδιάγραμμα για τον φωτισμό και την πλήρη αποκατάσταση του δρόμου πρόσβασης.
• Τις ενέργειες που έγιναν για τη στήριξη των εργαζομένων και την καταβολή του ανθυγιεινού επιδόματος.
• Αν προτίθεται να ζητήσει επαναδιαπραγμάτευση των όρων και πραγματική μείωση του κόστους για τους δημότες.

Μέχρι να παρουσιαστούν αυτά τα στοιχεία, παραμένει ένα αμείλικτο ερώτημα: υπάρχει άλλος δήμος στην Ελλάδα που φιλοξενεί στα διοικητικά του όρια μια τόσο μεγάλη μονάδα επεξεργασίας και έναν ΧΥΤΥ, εξυπηρετεί μια ολόκληρη Περιφερειακή Ενότητα και έναν επιπλέον δήμο, αλλά δεν απολαμβάνει καμία εμφανή οικονομική ελάφρυνση;

Η χωροθέτηση μιας βαριάς υποδομής χωρίς ουσιαστικό όφελος για την τοπική κοινωνία δεν είναι ανάπτυξη. Είναι μεταφορά βαρών.

Και η κυκλική οικονομία δεν μπορεί να σημαίνει κυκλική μεταφορά του κόστους στους ίδιους ανθρώπους: στους εργαζομένους που διακινδυνεύουν την υγεία τους και στους δημότες που πληρώνουν διαρκώς περισσότερα.