ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Η ΘΛΙΜΜΕΝΗ ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΩΝ
Τα σχέδια των κοιμητηρίων αποτελούν τόσο σημαντικά κοινωνικά τεκμήρια για την μελέτη νοοτροπιών,όσο τα εργαλεία ενός ιστορικού.
Τα σχέδια των κοιμητηρίων αποτελούν τόσο σημαντικά κοινωνικά τεκμήρια για την μελέτη νοοτροπιών,όσο τα εργαλεία ενός ιστορικού.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ
ΔΙΑΜΑΝΤΩ ΦΡΑΓΓΕΔΑΚΗ
Μέρες που είναι επιβεβλημένη είναι η επίσκεψη στα κοιμητήρια.
Ανάγκη εσωτερική απόδοσης τιμής στους κεκοιμημένους, αλλά κυρίως παρότρυνση ενός βιώματος και μιας ενδότερης προσωπικής επιταγής.
Παρά το γεγονός ότι πανδημία ανέτρεψε τον προγραμματισμό και το έθιμο χρόνων, εντούτοις με δεδομένες τις ιδιαιτερότητες το έθιμο το επιβαλει και φέτος.
Ο χώρος εμβληματικός
προϊδεάζει για τον επιβεβλημένο σεβασμό σε εκείνους που έφυγαν και σε όσους επάνω τους προσέχουν.
Ένα αίσθημα παρηγοριάς για αυτούς που "πήραν" την αιώνια οδό Αναπαύσεως και για κείνους που θα ακολουθήσουν.
Το νεκροταφείο εντάσσεται αναμφίβολα σε μια ειδική κατηγορία αστικών χώρων. Τα Κοιμητήρια των Σερρών ακολουθούν το γενικότερο κανόνα.Το πρώτο νεκροταφείο των Σερρών με τους ιστορικούς τάφους αλλά και τις επιτύμβιες στήλες των ευεργετών της πόλης προϊδεάζουν για την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του χώρου.
Για το δυτικό πολιτισμό, το νεκροταφείο διαχρονικά διατηρεί της θέση του ως αναπόσπαστο κομμάτι κάθε αστικού σχηματισμού ενώ ταυτόχρονα υπόκειται διαρκώς σε αλλαγές (Foucault, 1967). Οι αλλαγές αυτές ταυτίζονται με την ανθρώπινη απόκριση στην ιδέα του θανάτου ενώ αποδίδουν, εκφράζουν ή ακόμα και εγκαινιάζουν κοινωνικές μεταβολές και προοδευτικές αλλαγές (Aries, 1981)
Ο Michel Foucault αναφέρει ότι είναι ένας «τόπος» που διαφέρει από τους υπόλοιπους πολιτισμικούς χώρους.
Τα σχέδια προτεινόμενων κοιμητηρίων αποτελούν τόσο σημαντικά κοινωνικά τεκμήρια για την μελέτη νοοτροπιών όσο τα εργαλεία ενός ιστορικού. Εντούτοις, το κοιμητήριο δεν εκφράζει μόνο την κατανόηση του θανάτου από μια κοινωνία.
Η ΑΛΛΑΓΗ
Κάπου στη δεκαετία του ’70 αυξήθηκε το ερευνητικό ενδιαφέρον των Γάλλων ιστορικών γύρω από το θάνατο. Ο Phillipe Aries επισημαίνει ότι η απόκριση στην ιδέα του θανάτου αλλά και σε ότι σχετίζεται με αυτόν απέδωσε, εξέφρασε ή ακόμα εγκαινίασε κοινωνικές μεταβολές και προοδευτικές αλλαγές στην Ευρώπη και την Αμερική της τελευταίας χιλιετίας.
Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές που σχετίζονται με τη χωροθέτηση των χώρων ταφής, σε σχέση με το αστικοποιημένο περιβάλλον, τοποθετείται χρονικά ανάμεσα στο τέλος του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα, όπου για υγειονομικούς κυρίως λόγους, τα νεκροταφεία των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων σταδιακά μεταφέρονται εκτός των αστικών ορίων. Η απομάκρυνση αυτή για την εξυγίανση των αστικών κέντρων, αποτέλεσε μια ισχυρή τάση που έχει πολλαπλές αναγνώσεις.
Οι χωρικές ποιότητες των νέων αυτών τύπων κοιμητηρίου ως «αστικών κενών» μπορούν να εξεταστούν στο πλαίσιο της συνεχούς μεταβλητότητας του αστικού περιβάλλοντος. Σε ότι αφορά στις χωρικές εξαρτήσεις, «συνδέεται» με τις υπόλοιπες περιοχές κάθε πόλης, χωριού ή κοινότητας, με την έννοια ότι κάθε οικογένεια κατοίκων έχει συγγενείς τα λείψανα των οποίων βρίσκονται στο νεκροταφείο.
Η αρχιτεκτονική αυτή αντίληψη έπαιξε σημαντικό ρόλο στην αποκρυστάλλωση εκκολαπτόμενων ιδεών και συναισθημάτων. Η εικόνα των κοιμητηρίων μεταβλήθηκε ολοσχερώς στο πέρας του χρόνου, καθώς πέρασε από το μακάβριο νεκροφυλακείο [Charnier] στον τοπιακό κήπο ή Τοπίο Ανάπαυσης που διατηρείται μεχρι σήμερα και στην περίπτωση των δικών μας κοιμητηρίων.
πηγές:
Δ. Ζαβράκα Αρχιτέκτων Μηχανικός, Αρχιτέκτων Τοπίου, Καθηγήτρια Εφαρμογών, Τμήμα Αρχιτεκτονικής Τοπίου
Μ.Γαλάτη: Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Επιβλέπουσα Αμαλία Κωτσάκη
ΔΙΑΜΑΝΤΩ ΦΡΑΓΓΕΔΑΚΗ
Μέρες που είναι επιβεβλημένη είναι η επίσκεψη στα κοιμητήρια.
Ανάγκη εσωτερική απόδοσης τιμής στους κεκοιμημένους, αλλά κυρίως παρότρυνση ενός βιώματος και μιας ενδότερης προσωπικής επιταγής.
Παρά το γεγονός ότι πανδημία ανέτρεψε τον προγραμματισμό και το έθιμο χρόνων, εντούτοις με δεδομένες τις ιδιαιτερότητες το έθιμο το επιβαλει και φέτος.
Ο χώρος εμβληματικός
προϊδεάζει για τον επιβεβλημένο σεβασμό σε εκείνους που έφυγαν και σε όσους επάνω τους προσέχουν.
Ένα αίσθημα παρηγοριάς για αυτούς που "πήραν" την αιώνια οδό Αναπαύσεως και για κείνους που θα ακολουθήσουν.
Το νεκροταφείο εντάσσεται αναμφίβολα σε μια ειδική κατηγορία αστικών χώρων. Τα Κοιμητήρια των Σερρών ακολουθούν το γενικότερο κανόνα.Το πρώτο νεκροταφείο των Σερρών με τους ιστορικούς τάφους αλλά και τις επιτύμβιες στήλες των ευεργετών της πόλης προϊδεάζουν για την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του χώρου.
Για το δυτικό πολιτισμό, το νεκροταφείο διαχρονικά διατηρεί της θέση του ως αναπόσπαστο κομμάτι κάθε αστικού σχηματισμού ενώ ταυτόχρονα υπόκειται διαρκώς σε αλλαγές (Foucault, 1967). Οι αλλαγές αυτές ταυτίζονται με την ανθρώπινη απόκριση στην ιδέα του θανάτου ενώ αποδίδουν, εκφράζουν ή ακόμα και εγκαινιάζουν κοινωνικές μεταβολές και προοδευτικές αλλαγές (Aries, 1981)
Ο Michel Foucault αναφέρει ότι είναι ένας «τόπος» που διαφέρει από τους υπόλοιπους πολιτισμικούς χώρους.
Τα σχέδια προτεινόμενων κοιμητηρίων αποτελούν τόσο σημαντικά κοινωνικά τεκμήρια για την μελέτη νοοτροπιών όσο τα εργαλεία ενός ιστορικού. Εντούτοις, το κοιμητήριο δεν εκφράζει μόνο την κατανόηση του θανάτου από μια κοινωνία.
Η ΑΛΛΑΓΗ
Κάπου στη δεκαετία του ’70 αυξήθηκε το ερευνητικό ενδιαφέρον των Γάλλων ιστορικών γύρω από το θάνατο. Ο Phillipe Aries επισημαίνει ότι η απόκριση στην ιδέα του θανάτου αλλά και σε ότι σχετίζεται με αυτόν απέδωσε, εξέφρασε ή ακόμα εγκαινίασε κοινωνικές μεταβολές και προοδευτικές αλλαγές στην Ευρώπη και την Αμερική της τελευταίας χιλιετίας.
Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές που σχετίζονται με τη χωροθέτηση των χώρων ταφής, σε σχέση με το αστικοποιημένο περιβάλλον, τοποθετείται χρονικά ανάμεσα στο τέλος του 18ου και τις αρχές του 19ου αιώνα, όπου για υγειονομικούς κυρίως λόγους, τα νεκροταφεία των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων σταδιακά μεταφέρονται εκτός των αστικών ορίων. Η απομάκρυνση αυτή για την εξυγίανση των αστικών κέντρων, αποτέλεσε μια ισχυρή τάση που έχει πολλαπλές αναγνώσεις.
Οι χωρικές ποιότητες των νέων αυτών τύπων κοιμητηρίου ως «αστικών κενών» μπορούν να εξεταστούν στο πλαίσιο της συνεχούς μεταβλητότητας του αστικού περιβάλλοντος. Σε ότι αφορά στις χωρικές εξαρτήσεις, «συνδέεται» με τις υπόλοιπες περιοχές κάθε πόλης, χωριού ή κοινότητας, με την έννοια ότι κάθε οικογένεια κατοίκων έχει συγγενείς τα λείψανα των οποίων βρίσκονται στο νεκροταφείο.
Η αρχιτεκτονική αυτή αντίληψη έπαιξε σημαντικό ρόλο στην αποκρυστάλλωση εκκολαπτόμενων ιδεών και συναισθημάτων. Η εικόνα των κοιμητηρίων μεταβλήθηκε ολοσχερώς στο πέρας του χρόνου, καθώς πέρασε από το μακάβριο νεκροφυλακείο [Charnier] στον τοπιακό κήπο ή Τοπίο Ανάπαυσης που διατηρείται μεχρι σήμερα και στην περίπτωση των δικών μας κοιμητηρίων.
πηγές:
Δ. Ζαβράκα Αρχιτέκτων Μηχανικός, Αρχιτέκτων Τοπίου, Καθηγήτρια Εφαρμογών, Τμήμα Αρχιτεκτονικής Τοπίου
Μ.Γαλάτη: Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Επιβλέπουσα Αμαλία Κωτσάκη
#SerresParatiritis
