“Όταν οι κρατούμενοι αντιλήφθηκαν τι επρόκειτο να ακολουθήσει,  έστησαν χορό, τραγουδώντας το «Έχε γεια καϋμένε κόσμε… και οι Έλληνες δεν ζούνε δίχως την ελευθεριά»”.
 
του Σπύρου Κουζινόπουλου
 
Mία μαύρη επέτειος, συμπληρώνεται αυτές τις ημέρες. Καθώς στις 6 Ιουνίου 1944, έγινε η μεγαλύτερη από τις ομαδικές εκτελέσεις που οργάνωσαν οι Γερμανοί στη Θεσσαλονίκη και μία από τις μεγαλύτερες σε όλη την  κατεχόμενη τότε από τους Ναζί Ελλάδα, με 101 πατριώτες, που έπεσαν θύματα της τυφλής ναζιστικής βίας.

Το χιτλερικό τέρας, μπροστά στην δρομολογημένη πλέον κατάρρευσή του, επιζητούσε όλο και περισσότερο αίμα για να τρομοκρατήσει τον ελληνικό λαό και να κάμψει την αγωνιστική του διάθεση.

Την αποφράδα εκείνη ημέρα, πριν 74 ακριβώς χρόνια, οι φασίστες κατακτητές εκτέλεσαν στα Διαβατά, που ήταν γνωστά τότε ως Ντουντουλάρ, τους 101 πατριώτες, οι περισσότεροι των οποίων, οι 98, ήταν κρατούμενοι όμηροι στο στρατόπεδο «Παύλου Μελά». Η φρικιαστική εκείνη ομαδική εκτέλεση, είχε γίνει από τους κατακτητές ως αντίποινα για τον εκτροχιασμό τρένου και άλλες ανταρτικές επιθέσεις.

Στο Ληξιαρχείο Θεσσαλονίκης, που το ερεύνησαν οι Β.Γούναρης και Π.Παπαπολυβίου, είναι καταγραμμένα ότι εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς στις 6 Ιουνίου 1944, εκατόν τέσσερα ονόματα, που τα παραθέτουμε στη συνέχεια. Το πιθανότερο είναι να υπήρξαν άλλες τρεις εκτελέσεις πατριωτών από τους Ναζί σε άλλο σημείο της Θεσσαλονίκης. Από τους εκτελεσμένους, το ¼ ήταν κάτοικοι του Νομού Θεσσαλονίκης. Οι υπόλοιποι ήταν όμηροι από την Ημαθία (18), την Πιερία (14), τις Σέρρες (9) κ.α. 1
 
Ανάμεσα στους 101 εκτελεσμένους πατριώτες την αποφράδα εκείνη ημέρα, ήταν ο 36χρονος καθηγητής Κώστας Χατζήμαλης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Ο Χατζήμαλης, που είχε γεννηθεί το 1908 στο Αϊβαλί της Μικράς Ασίας και υπήρξε για χρόνια και συντάκτης του «Ριζοσπάστη», είχε έρθει στη Μακεδονία στις αρχές του 1944, αναλαμβάνοντας γραμματέας της Κομματικής Οργάνωσης Θεσσαλονίκης. Συνελήφθη από τους Γερμανούς σε ένα τυχαίο μπλόκο στο δρόμο και φυλακίστηκε στου «Παύλου Μελά», χωρίς οι κατακτητές να γνωρίζουν το πραγματικό του όνομα και την ιδιότητά του, καθώς κυκλοφορούσε με ψεύτικη ταυτότητα.
 
 
Παραθέτουμε στη συνέχεια τη συγκλονιστική περιγραφή της εκτέλεσης των 101 αγωνιστών της λευτεριάς, όπως μας την άφησε στο ημερολόγιο που κρατούσε στο στρατόπεδο Παύλου Μελά, ο όμηρος Λεωνίδας Γιασημακόπουλος. Σύμφωνα με την εξιστόρησή του, οι μελλοθάνατοι κρατούμενοι συγκεντρώθηκαν στον προαύλιο χώρο του στρατοπέδου, με τη δικαιολογία της μεταφοράς τους στην Κοζάνη. Όταν όμως αντιλήφθηκαν το τι επρόκειτο να επακολουθήσει, δείχνοντας ύψιστο πατριωτικό μεγαλείο, έστησαν χορό, τραγουδώντας το «Έχε γεια καϋμένε κόσμε… και οι Έλληνες δεν ζούνε δίχως την ελευθεριά».
 
Η συγκλονιστική περιγραφή Γιασημακόπουλου
Ας παρακολουθήσουμε τις συγκλονιστικές στιγμές της εκτέλεσης, όπως τις περιέγραψε ο Γιασημακόπουλος:
 
Τρίτη 6/6/1944
 
Ημέρα φρικτή! Ύστερα από έναν αγωνιώδη και ανήσυχον ύπνον ξύπνησα στας 4 π.μ. με την λαχτάραν να ιδώ τα παιδιά που θα φεύγουν. Σηκώθηκα λοιπόν ετοιμάσθηκα εσπευσμένως και έτρεξα στο κάτω παράθυρον παρακολουθών και περιμένων την στιγμήν που θα περάσουν οι ταξειδιώται. Στας 5 μ.μ. ήρχισαν να κυκλοφορούν οι φύλακες, όλων όμως τα πρόσωπα είναι συνοφρυωμένα. Και δεν ομοιάζει καθόλου η κίνησις αυτή με την κίνησιν της 1ης Απριλίου που έγινεν η αποστολή δια την Γερμανίαν, ούτε της τελευταίας. Αντιθέτως περνά η πρώτη ομάς από 13 άτομα συνοδεία δύο φυλάκων και του ατυχούς διερμηνέως Κωνστ. Παπαλεξοπούλου.