Το «στείλε μου τα χρήματα με IRIS» έχει γίνει πλέον μέρος της καθημερινότητας εκατομμυρίων πολιτών. Ο λογαριασμός στο εστιατόριο, τα καύσιμα μιας κοινής διαδρομής, τα έξοδα του σπιτιού ή ακόμη και το χαρτζιλίκι ενός παιδιού εξοφλούνται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, χωρίς μετρητά και χωρίς την ανταλλαγή αριθμών IBAN.

Η ταχύτατη εξάπλωση της υπηρεσίας συνοδεύεται, ωστόσο, από ερωτήματα και ανησυχίες: Παρακολουθούνται όλες οι συναλλαγές; Φορολογείται μια μεταφορά μεταξύ φίλων; Μπορεί ένα ποσό που στέλνουν οι γονείς στο παιδί τους να θεωρηθεί δωρεά; Και πότε εμφανίζεται ο κίνδυνος επιβολής φόρου ακόμη και 40%;

Η βασική απάντηση είναι ξεκάθαρη: δεν υπάρχει ειδικός «φόρος IRIS». Η φορολογική αντιμετώπιση μιας συναλλαγής δεν εξαρτάται από το αν πραγματοποιήθηκε μέσω IRIS, e-banking ή απλής τραπεζικής μεταφοράς. Αυτό που εξετάζεται είναι η πραγματική αιτία της καταβολής, το ύψος και η συχνότητά της, καθώς και η δυνατότητα του αποδέκτη να αποδείξει από πού προέρχονται τα χρήματα.

Οι καθημερινές μεταφορές δεν αποτελούν εισόδημα

Η επιστροφή χρημάτων σε έναν φίλο για έναν καφέ, ένα γεύμα, τα εισιτήρια, τη βενζίνη ή το μερίδιο ενός κοινού λογαριασμού δεν συνιστά εισόδημα ούτε δωρεά, εφόσον ανταποκρίνεται σε πραγματική κοινή δαπάνη.

Ακριβώς γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία η σωστή συμπλήρωση της αιτιολογίας. Διατυπώσεις όπως «μερίδιο λογαριασμού», «βενζίνη», «φαγητό», «κοινόχρηστα» ή «εισιτήρια» αποτυπώνουν τον πραγματικό χαρακτήρα της συναλλαγής και μπορούν να αποδειχθούν χρήσιμες σε περίπτωση ελέγχου.

Η αιτιολογία δεν αποτελεί από μόνη της φορολογική ασπίδα. Αντίστοιχα, ένα κενό πεδίο δεν σημαίνει ότι επιβάλλεται αυτομάτως φόρος. Όταν, όμως, υπάρχουν πολλές ή επαναλαμβανόμενες καταθέσεις, η σαφής περιγραφή τους μπορεί να κάνει τη διαφορά στην προσπάθεια τεκμηρίωσης της προέλευσής τους.

Πότε αρχίζουν τα ερωτήματα της Εφορίας

Το φορολογικό ενδιαφέρον αυξάνεται όταν ένας λογαριασμός δέχεται συστηματικά χρηματικά ποσά για τα οποία δεν υπάρχει σαφής και αποδείξιμη αιτία.

Αν, για παράδειγμα, ένας πολίτης λαμβάνει κάθε μήνα 300 ή 400 ευρώ από το ίδιο ή από διαφορετικά πρόσωπα, χωρίς να μπορεί να εξηγήσει τη συναλλαγή, ενδέχεται να ζητηθούν διευκρινίσεις. Ανάλογα με τα πραγματικά δεδομένα, τα ποσά μπορεί να εξεταστούν ως αμοιβή από αδήλωτη επαγγελματική δραστηριότητα, ως άτυπη χρηματική δωρεά ή ως προσαύξηση περιουσίας αγνώστου προέλευσης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επαναλαμβανόμενη μεταφορά φορολογείται. Σημαίνει, όμως, ότι ο φορολογούμενος πρέπει να είναι σε θέση να αποδείξει γιατί έλαβε τα χρήματα.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις μεταφορές μεταξύ φίλων. Εφόσον μια συναλλαγή χαρακτηριστεί πραγματική χρηματική δωρεά και όχι επιστροφή εξόδων, ο αποδέκτης υπάγεται στη Γ΄ φορολογική κατηγορία. Στην περίπτωση αυτή ο φόρος χρηματικής δωρεάς ανέρχεται στο 40%.

Το 40%, επομένως, δεν αποτελεί κάποια αυτόματη «ποινή» του IRIS. Είναι ο φορολογικός συντελεστής που προβλέπεται για χρηματικές δωρεές προς φίλους και άλλα πρόσωπα χωρίς την απαιτούμενη συγγενική σχέση.

Τι ισχύει για γονικές παροχές και δωρεές

Για τις χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ προσώπων της Α΄ κατηγορίας ισχύει αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ ανά δωρητή και δωρεοδόχο. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται οι σύζυγοι ή τα μέρη συμφώνου συμβίωσης, τα παιδιά, τα εγγόνια και οι γονείς.

Βασική προϋπόθεση είναι η μεταφορά να πραγματοποιείται αποδεδειγμένα μέσω χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Εάν τα χρήματα δοθούν με μετρητά και δεν περάσουν από το τραπεζικό σύστημα, το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν εφαρμόζεται και η χρηματική δωρεά φορολογείται με 10% από το πρώτο ευρώ.

Το αφορολόγητο, επίσης, δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται δήλωση. Όταν τα χρήματα πρόκειται να χρησιμοποιηθούν για αγορά ακινήτου, αυτοκινήτου, επένδυση ή κάλυψη τεκμηρίων, η γονική παροχή ή δωρεά πρέπει να δηλώνεται κανονικά στην πλατφόρμα myProperty, ακόμη και αν ο φόρος που θα προκύψει είναι μηδενικός.

Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, οι χρηματικές δωρεές προς πρόσωπα της Β΄ κατηγορίας φορολογούνται αυτοτελώς με 20%, ενώ για τα πρόσωπα της Γ΄ κατηγορίας, όπως οι φίλοι, ο συντελεστής ανέρχεται στο 40%.

Χαρτζιλίκι, ενοίκιο και έξοδα φοιτητών

Οι μεταφορές χρημάτων από γονείς προς τα παιδιά τους για την κάλυψη πραγματικών αναγκών, όπως διατροφή, ενοίκιο, δίδακτρα ή καθημερινά έξοδα, δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως μια χρηματική παροχή που αποσκοπεί στην απόκτηση περιουσίας.

Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή στις απόλυτες διατυπώσεις. Δεν υπάρχει ένας γενικός κανόνας σύμφωνα με τον οποίο κάθε ποσό που αποστέλλεται σε παιδί ή φοιτητή είναι αυτομάτως και χωρίς κανέναν περιορισμό αφορολόγητο.

Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσό και όσο περισσότερο απομακρύνεται από τις συνηθισμένες ανάγκες διαβίωσης, τόσο ισχυρότερη πρέπει να είναι η τεκμηρίωσή του. Αν τα χρήματα προορίζονται για αγορά περιουσιακού στοιχείου ή για κάλυψη τεκμηρίων, η ασφαλής οδός είναι η κανονική δήλωση της γονικής παροχής.

Τα όρια του IRIS δεν είναι φορολογικά όρια

Το ημερήσιο όριο ανέρχεται σε 1.000 ευρώ για τις μεταφορές μεταξύ φυσικών προσώπων και σε επιπλέον 1.000 ευρώ για πληρωμές προς ελεύθερους επαγγελματίες και ατομικές επιχειρήσεις. Για τις μεταφορές μεταξύ πολιτών προβλέπεται και μηνιαίο αθροιστικό όριο 5.000 ευρώ.

Τα συγκεκριμένα ποσά αποτελούν λειτουργικά όρια της υπηρεσίας και δεν πρέπει να συγχέονται με αφορολόγητα όρια. Μια συναλλαγή μικρότερη των 1.000 ευρώ δεν είναι αυτομάτως αφορολόγητη, όπως και μια νόμιμα δηλωμένη συναλλαγή μεγαλύτερου ύψους δεν είναι αυτομάτως φορολογητέα.

Το IRIS αποτελεί απλώς το μέσο μεταφοράς. Αυτό που κρίνει τη φορολογική αντιμετώπιση είναι πάντοτε η πραγματική φύση της συναλλαγής.

Για τον λόγο αυτό, οι πολίτες καλό είναι να χρησιμοποιούν σαφή και αληθινή αιτιολογία, να διατηρούν παραστατικά για κοινές δαπάνες και να μην αντιμετωπίζουν σημαντικές χρηματικές μεταφορές σαν ένα απλό «στείλε μου IRIS». Όταν πρόκειται για μεγάλα ποσά, συστηματικές καταβολές ή χρήματα που θα αξιοποιηθούν για την αγορά περιουσίας, η συμβουλή λογιστή πριν από τη συναλλαγή μπορεί να αποτρέψει δυσάρεστες φορολογικές εκπλήξεις.