Η αποδοχή μιας κληρονομιάς δεν αποτελεί πλέον μια απλή συμβολαιογραφική διαδικασία. Με τις επικείμενες αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο, που αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή από τον Σεπτέμβριο, η ουσία μεταφέρεται από το «πόσο κληρονομώ» στο «τι πραγματικά κληρονομώ».

Ένα ακίνητο μπορεί στα χαρτιά να έχει σημαντική αξία, στην πράξη όμως να συνοδεύεται από αυθαίρετες κατασκευές, πολεοδομικές εκκρεμότητες, προβλήματα στο Κτηματολόγιο ή περιορισμούς που δυσχεραίνουν τη μεταβίβασή του. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πριν από κάθε αποδοχή κληρονομιάς απαιτείται πλήρης τεχνικός, νομικός και φορολογικός έλεγχος.

Οι βασικές αλλαγές

Η σημαντικότερη καινοτομία του νέου πλαισίου αφορά τη νόμιμη μοίρα, η οποία κατά κανόνα μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση και όχι υποχρεωτικά σε ποσοστό συνιδιοκτησίας επί του ακινήτου. Με τον τρόπο αυτό περιορίζονται οι πολυάριθμες εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησίες που επί δεκαετίες δημιουργούσαν αδιέξοδα στις οικογένειες.

Έτσι, ένα σπίτι μπορεί να παραμείνει ενιαίο σε έναν κληρονόμο, ενώ οι υπόλοιποι να αποζημιωθούν οικονομικά ή μέσω άλλης περιουσίας, χωρίς να δημιουργούνται νέες συγκυριότητες που δυσκολεύουν κάθε μελλοντική αξιοποίηση.

Τι πρέπει να ελέγχεται πριν από την αποδοχή

Οι ειδικοί συνιστούν ο κληρονόμος να αποκτά πλήρη εικόνα της περιουσίας πριν υπογράψει οποιαδήποτε πράξη.

Ο έλεγχος περιλαμβάνει:

• τη νομική κατάσταση του ακινήτου,
• την οικοδομική άδεια,
• τις αυθαίρετες κατασκευές,
• τα πραγματικά τετραγωνικά,
• τις δηλώσεις στο Κτηματολόγιο,
• τυχόν βάρη και υποθήκες,
• οφειλές,
• πολεοδομικούς περιορισμούς,
• καθώς και τις πραγματικές δυνατότητες αξιοποίησης ή μεταβίβασης.

Η συνεργασία μηχανικού, δικηγόρου, συμβολαιογράφου και λογιστή θεωρείται πλέον απαραίτητη, ώστε να αποφευχθούν δυσάρεστες εκπλήξεις.

Ιδιαίτερη προσοχή σε οικόπεδα και αγροτεμάχια

Στα οικόπεδα απαιτείται έλεγχος για το αν είναι άρτια και οικοδομήσιμα, αν επηρεάζονται από ρυμοτομία, δασικούς χάρτες, αρχαιολογικές δεσμεύσεις ή άλλους περιορισμούς.

Αντίστοιχα, στα αγροτεμάχια οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η πολυδιάσπαση της ιδιοκτησίας συχνά οδηγεί σε σημαντική απαξίωση της γης. Σε πολλές περιπτώσεις η διατήρηση ενός ενιαίου κτήματος αποδεικνύεται οικονομικά πιο συμφέρουσα από τον κατακερματισμό του σε μικρά τμήματα.

Πώς αποφεύγονται οι οικογενειακές συγκρούσεις

Η εμπειρία δείχνει ότι οι περισσότερες δικαστικές διαμάχες μεταξύ συγγενών ξεκινούν όταν οι πραγματικές δυνατότητες των ακινήτων αποκαλύπτονται μετά την αποδοχή της κληρονομιάς.

Η έγκαιρη ενημέρωση όλων των μελών της οικογένειας, η ύπαρξη σαφούς εικόνας της περιουσίας και η πρόβλεψη της διανομής πριν δημιουργηθεί η ανάγκη της κληρονομιάς αποτελούν την καλύτερη ασπίδα απέναντι στις συγκρούσεις.

Οι 13 βασικές συμβουλές

Οι ειδικοί συνοψίζουν τις σημαντικότερες οδηγίες για τους κληρονόμους:

• Πλήρης τεχνικός και νομικός έλεγχος πριν από κάθε αποδοχή.
• Έλεγχος οικοδομικής άδειας και αυθαιρεσιών.
• Διασταύρωση των πραγματικών τετραγωνικών με τίτλους, Ε9 και Κτηματολόγιο.
• Έλεγχος για βάρη, υποθήκες και οφειλές.
• Εξέταση της δυνατότητας αξιοποίησης του ακινήτου.
• Ιδιαίτερη προσοχή σε οικόπεδα πριν από πιθανή κατάτμηση.
• Προστασία της παραγωγικής γης από τον κατακερματισμό.
• Διατήρηση ενιαίων ακινήτων όταν αυτό αυξάνει την αξία τους.
• Δυνατότητα οικονομικής αποζημίωσης αντί δημιουργίας νέας συνιδιοκτησίας.
• Έγκαιρη οικογενειακή συνεννόηση.
• Περιορισμός των εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησιών.
• Τακτοποίηση πολεοδομικών και κτηματολογικών εκκρεμοτήτων πριν από οποιαδήποτε μεταβίβαση.
• Συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων επιστημόνων πριν από κάθε απόφαση.

Το μήνυμα των ειδικών είναι σαφές: η σωστή προετοιμασία πριν από την αποδοχή μιας κληρονομιάς μπορεί να εξοικονομήσει χρόνο, χρήμα και, κυρίως, να διαφυλάξει τις οικογενειακές σχέσεις, αποτρέποντας συγκρούσεις που πολλές φορές διαρκούν για χρόνια.

Πηγή: «ΤΑ ΝΕΑ», με πληροφορίες και τεχνικές επισημάνσεις της τοπογράφου-μηχανικού Γραμματής Μπακλατσή.