Σε μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στην Αυτοδιοίκηση προχωρά το Υπουργείο Εσωτερικών, μέσα από τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος επιχειρεί να επανακαθορίσει το πλαίσιο λειτουργίας δήμων και περιφερειών αλλά και να ενισχύσει τη θεσμική προστασία των αιρετών.

Το σχέδιο νόμου, που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση, συγκεντρώνει και κωδικοποιεί πλήθος διάσπαρτων διατάξεων, με στόχο  σύμφωνα με το ΥΠΕΣ , τη δημιουργία ενός πιο λειτουργικού, σαφούς και αποτελεσματικού πλαισίου διοίκησης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η λεγόμενη «καταστατική θέση των αιρετών», δηλαδή το σύνολο των θεσμικών εγγυήσεων, δικαιωμάτων αλλά και υποχρεώσεων που αφορούν δημάρχους, περιφερειάρχες, αντιδημάρχους, αντιπεριφερειάρχες και συμβούλους.

Τι αλλάζει

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα διαχρονικό πρόβλημα που καταγγέλλουν εδώ και χρόνια αιρετοί σε όλη τη χώρα: τον φόβο ποινικών, πειθαρχικών ή προσωπικών ευθυνών ακόμη και για αποφάσεις διοικητικής φύσης που λαμβάνονται στο πλαίσιο της άσκησης των καθηκόντων τους.

Πολλοί αυτοδιοικητικοί υποστηρίζουν ότι το σημερινό καθεστώς έχει οδηγήσει συχνά σε «διοικητική παράλυση», καθώς αιρετοί αποφεύγουν να υπογράψουν αποφάσεις ή έργα υπό τον φόβο δικαστικών εμπλοκών και καταγγελιών.

Με τον νέο Κώδικα επιχειρείται να υπάρξει σαφέστερος διαχωρισμός ανάμεσα στην πολιτική ευθύνη, τη διοικητική πράξη και την προσωπική ποινική ευθύνη, ώστε οι αιρετοί να μπορούν να ασκούν τα καθήκοντά τους με μεγαλύτερη θεσμική ασφάλεια.

Το μεγάλο στοίχημα της ισορροπίας

Η συζήτηση, ωστόσο, ήδη προκαλεί πολιτικές και αυτοδιοικητικές αντιδράσεις. Κι αυτό γιατί αρκετοί εκφράζουν φόβους ότι μία υπερβολική «θωράκιση» των αιρετών μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες μειωμένης λογοδοσίας.

Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η προστασία της θεσμικής λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης είναι αναγκαία, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου δήμοι και περιφέρειες διαχειρίζονται μεγάλα χρηματοδοτικά εργαλεία, ευρωπαϊκά προγράμματα και κρίσιμες δημόσιες υποδομές.

Την ίδια ώρα, όμως, τονίζουν πως η διαφάνεια, ο έλεγχος νομιμότητας και η δυνατότητα διερεύνησης πιθανών ευθυνών δεν μπορεί να υποχωρήσουν.

Νέος χάρτης λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης

Ο νέος Κώδικας δεν περιορίζεται μόνο στην προστασία των αιρετών. Περιλαμβάνει αλλαγές στη λειτουργία των δημοτικών και περιφερειακών οργάνων, στα νομικά πρόσωπα, στις αρμοδιότητες των ΟΤΑ αλλά και στον τρόπο άσκησης ελέγχου από το κράτος.

Στόχος του Υπουργείου Εσωτερικών είναι να δημιουργηθεί ένα πιο σταθερό και λιγότερο γραφειοκρατικό μοντέλο διοίκησης, σε μια περίοδο όπου η Αυτοδιοίκηση καλείται να διαχειριστεί αυξημένες κοινωνικές, ενεργειακές και αναπτυξιακές προκλήσεις.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ανοίξει ευρύτερη πολιτική και αυτοδιοικητική συζήτηση για το τελικό περιεχόμενο των διατάξεων, καθώς αρκετές πλευρές ζητούν διευκρινίσεις για τα όρια της θεσμικής προστασίας και τους μηχανισμούς ελέγχου.