Η απειλή του ιού του Δυτικού Νείλου δεν βρίσκεται πλέον κάπου μακριά. Έφτασε στην Περιφερειακή Ενότητα Σερρών και χτυπά την πόρτα της τοπικής κοινωνίας, επιβεβαιώνοντας με τον πιο ανησυχητικό τρόπο ότι το έντονο πρόβλημα των κουνουπιών δεν ήταν απλώς μια καλοκαιρινή ενόχληση.

Στον επικαιροποιημένο κατάλογο του ΕΟΔΥ, με ημερομηνία 31 Ιουλίου 2026, ο Δήμος Νέας Ζίχνης περιλαμβάνεται στις «επηρεαζόμενες περιοχές». Αυτό σημαίνει ότι έχει καταγραφεί τουλάχιστον ένα ανθρώπινο κρούσμα, με εκτιμώμενο τόπο έκθεσης την περιοχή του δήμου.

Την ίδια στιγμή, ο Δήμος Αμφίπολης χαρακτηρίζεται περιοχή «υψηλού κινδύνου». Δεν έχει καταγραφεί μέχρι στιγμής ανθρώπινο κρούσμα στον συγκεκριμένο δήμο, όμως η συνεκτίμηση επιδημιολογικών, εντομολογικών και γεωμορφολογικών δεδομένων δείχνει αυξημένη πιθανότητα κυκλοφορίας και μετάδοσης του ιού. Ο συγκεκριμένος χαρακτηρισμός χρησιμοποιείται και για την εφαρμογή πρόσθετων μέτρων ασφάλειας του αίματος και αιμοεπαγρύπνησης. Ο επίσημος κατάλογος του ΕΟΔΥ.

Το πρόβλημα ήταν γνωστό σε όλους

Εδώ και εβδομάδες, οι κάτοικοι πολλών περιοχών των Σερρών περιγράφουν μια κατάσταση έντονης και διαρκούς όχλησης από τα κουνούπια. Αυλές, μπαλκόνια, πλατείες και χώροι αναψυχής γίνονταν απροσπέλαστοι κυρίως μετά τη δύση του ήλιου.

Οι επισημάνσεις των πολιτών δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως υπερβολές. Η καθημερινή εμπειρία έδειχνε ότι ο πληθυσμός των κουνουπιών παρέμενε υψηλός. Τώρα προστίθεται ένα επίσημα καταγεγραμμένο ανθρώπινο κρούσμα και η ένταξη ενός ακόμη σερραϊκού δήμου στις περιοχές υψηλού κινδύνου.

Ασφαλώς, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί επιστημονικά ότι ένα συγκεκριμένο κρούσμα προκλήθηκε αποκλειστικά από έναν ψεκασμό που δεν έγινε ή από μία υπηρεσιακή παράλειψη. Η εμφάνιση του ιού εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Αυτό, όμως, δεν απαλλάσσει τους αρμόδιους από την υποχρέωση να αποδείξουν ότι το πρόγραμμα εφαρμόστηκε εγκαίρως, συστηματικά και αποτελεσματικά.

Ποιος έχει την ευθύνη

Η ευθύνη δεν είναι αόριστη ούτε μπορεί να μεταφέρεται από υπηρεσία σε υπηρεσία.

Η εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας για το 2026 είναι σαφής:

Οι Περιφέρειες οφείλουν να καταρτίζουν ολοκληρωμένο σχέδιο, να εξασφαλίζουν εγκαίρως τις αναγκαίες πιστώσεις, να ορίζουν τον φορέα υλοποίησης και να ελέγχουν τεκμηριωμένα την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.

Οι δήμοι, παράλληλα με τις Περιφέρειες, έχουν την υποχρέωση να εξαλείφουν εστίες αναπαραγωγής, να προχωρούν σε εξυγίανση του περιβάλλοντος, να διαθέτουν προσωπικό και μέσα και να ενημερώνουν τους δημότες.

Το ίδιο το Υπουργείο επισημαίνει ότι η επιτυχία εξαρτάται από την έγκαιρη έναρξη, την επαρκή διάρκεια, την ορθολογική κατανομή των πόρων, την επιλογή ικανού αναδόχου και τον ουσιαστικό έλεγχο του έργου. Δεν αρκεί, δηλαδή, να ανακοινώνεται ότι «γίνονται ψεκασμοί». Πρέπει να αποδεικνύεται ότι έγιναν στις σωστές περιοχές, στον σωστό χρόνο και ότι είχαν μετρήσιμο αποτέλεσμα.

Πρόγραμμα εκατομμυρίων – Ποιο ήταν το αποτέλεσμα;

Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας ανακοίνωσε στις 11 Μαΐου ότι είχε ξεκινήσει το νέο τριετές έργο καταπολέμησης κουνουπιών για την περίοδο 2026-2028, υποστηρίζοντας ότι οι εργασίες άρχισαν από τον Απρίλιο με περίπου 40 συνεργεία και 20 εξειδικευμένους επιστήμονες. Το έργο περιλαμβάνει εντομολογική επιτήρηση, επίγειες και εναέριες εφαρμογές προνυμφοκτονίας, καθώς και ακμαιοκτονίες όταν το επιβάλλουν τα δεδομένα ή η καταγραφή κρουσμάτων. Η ανακοίνωση της Περιφέρειας.

Στην Π.Ε. Σερρών υπάρχει παράλληλα το «Συμπληρωματικό Επίγειο Πρόγραμμα Καταπολέμησης Κουνουπιών 2025-2029», συνολικού προϋπολογισμού 2.046.000 ευρώ. Συμβαλλόμενοι είναι η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, οι επτά δήμοι των Σερρών και η ΑΝΕΣΕΡ.

Η σύμβαση προβλέπει:

• Παρακολούθηση των πληθυσμών των κουνουπιών και του επιπέδου όχλησης.
• Έλεγχο προνυμφών σε φυσικά και τεχνητά υδάτινα συστήματα.
• Επίγειους ψεκασμούς στον αστικό, περιαστικό και υγροτοπικό χώρο.
• Χρήση drone σε μεγάλες υδάτινες επιφάνειες.
• Έκτακτες ακμαιοκτονίες σε περίπτωση εμφάνισης κρούσματος του ιού του Δυτικού Νείλου.
• Αξιολόγηση των παρεμβάσεων και διορθωτικές κινήσεις όπου απαιτούνται.

Αυτά προβλέπονται στο χαρτί. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι ακριβώς εφαρμόστηκε στη Νέα Ζίχνη και την Αμφίπολη και με ποια αποτελέσματα. Η προγραμματική σύμβαση του έργου.

Επιπλέον, η ΑΝΕΣΕΡ προχωρούσε ακόμη στις 19 Μαΐου στην προμήθεια των σκευασμάτων του 2026, ενώ στις 15 Ιουνίου δημοσίευσε διαδικασία για την υποστήριξη του συστήματος χαρτογράφησης των εστιών. Οι ημερομηνίες αυτές δημιουργούν εύλογα ερωτήματα για το πόσο έγκαιρα είχε ολοκληρωθεί η επιχειρησιακή προετοιμασία του συμπληρωματικού προγράμματος.

Η διπλή ευθύνη της Αντιπεριφέρειας και της ΑΝΕΣΕΡ

Η ευθύνη της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών είναι ιδιαίτερα συγκεκριμένη. Ο αντιπεριφερειάρχης Σερρών Παναγιώτης Σπυρόπουλος συμμετέχει θεσμικά στην παρακολούθηση της προγραμματικής σύμβασης και είναι ταυτόχρονα πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΑΝΕΣΕΡ, δηλαδή του φορέα που έχει αναλάβει τον συντονισμό, την παρακολούθηση, την αξιολόγηση και τις διορθωτικές παρεμβάσεις του συμπληρωματικού έργου.

Επομένως, δεν υπάρχει περιθώριο μετακύλισης ευθυνών. Ο ίδιος φορέας που συμμετέχει στον σχεδιασμό καλείται να αποδείξει ότι έλεγξε την εφαρμογή και αντέδρασε εγκαίρως όταν η όχληση παρέμενε έντονη.

Αντίστοιχες ευθύνες έχουν οι δημοτικές αρχές Νέας Ζίχνης και Αμφίπολης. Ως συμβαλλόμενα μέρη όφειλαν να διαθέσουν μέσα και επιστημονική υποστήριξη, να διευκολύνουν τις εφαρμογές, να συμμετέχουν στην Επιτροπή Παρακολούθησης και να ενημερώνουν τους πολίτες.

Οι απαντήσεις που πρέπει να δοθούν τώρα

Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν:

1. Πόσες εφαρμογές πραγματοποιήθηκαν στους Δήμους Νέας Ζίχνης και Αμφίπολης και σε ποιες ακριβώς ημερομηνίες;
2. Ποιοι οικισμοί, υγρότοποι, φρεάτια και άλλες εστίες αναπαραγωγής καλύφθηκαν;
3. Πόσες παγίδες εντομολογικής επιτήρησης τοποθετήθηκαν και τι έδειξαν οι μετρήσεις;
4. Καταγράφηκαν αυξημένοι πληθυσμοί κουνουπιών και, εφόσον καταγράφηκαν, ποιες διορθωτικές παρεμβάσεις έγιναν;
5. Πότε συνεδρίασε η Κοινή Επιτροπή Παρακολούθησης και ποια είναι τα πρακτικά της;
6. Πόσα χρήματα δαπανήθηκαν μέσα στο 2026 και ποιο ήταν το μετρήσιμο αποτέλεσμα;
7. Ποια έκτακτα μέτρα ενεργοποιήθηκαν μετά την επιβεβαίωση του κρούσματος στη Νέα Ζίχνη και τον χαρακτηρισμό της Αμφίπολης ως περιοχής υψηλού κινδύνου;

Δεν αρκούν άλλες διαβεβαιώσεις

Το κρούσμα δεν προσφέρεται για πανικό, αλλά ούτε και για ωραιοποίηση. Ο ιός του Δυτικού Νείλου είναι γνωστός, η επανεμφάνισή του θεωρούνταν αναμενόμενη και οι ιδιαίτερες γεωμορφολογικές συνθήκες των Σερρών ήταν καταγεγραμμένες εδώ και χρόνια.

Οι αρμόδιοι γνώριζαν τον κίνδυνο, είχαν θεσμική αρμοδιότητα, διέθεταν χρηματοδοτούμενα προγράμματα και είχαν στη διάθεσή τους επιστημονικές οδηγίες. Επομένως, σήμερα δεν αρκεί να επαναλαμβάνουν ότι «οι ψεκασμοί έγιναν».

Οφείλουν να αποδείξουν πότε έγιναν, πού έγιναν, πόσο συχνά έγιναν και  κυρίως αν ήταν αποτελεσματικοί.

Γιατί όταν τα κουνούπια παρέμεναν έντονα ολόκληρο το καλοκαίρι και η Περιφερειακή Ενότητα Σερρών καταγράφει πλέον ανθρώπινο κρούσμα, το πρόβλημα παύει να είναι απλή ενόχληση. Γίνεται ζήτημα δημόσιας υγείας, πολιτικής ευθύνης και λογοδοσίας.