Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις των τελευταίων δεκαετιών στον τομέα της οικονομικής πολιτικής. Το ψηφιακό ευρώ, ένα σχέδιο που μέχρι πριν λίγα χρόνια αντιμετωπιζόταν ως θεωρητική άσκηση των τεχνοκρατών της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), εξελίσσεται πλέον σε κορυφαίο στρατηγικό εγχείρημα για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Η συζήτηση δεν αφορά απλώς έναν νέο τρόπο πληρωμών. Αγγίζει τον πυρήνα της οικονομικής κυριαρχίας της Ευρώπης σε μια εποχή αυξανόμενων γεωπολιτικών ανταγωνισμών, εμπορικών πολέμων και τεχνολογικής εξάρτησης από τρίτες χώρες.

Η ευρωπαϊκή απάντηση στην αμερικανική κυριαρχία

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και η επανεμφάνιση σκληρών εμπορικών συγκρούσεων επιτάχυναν τις ευρωπαϊκές διεργασίες. Στις Βρυξέλλες ενισχύεται η πεποίθηση ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να εξαρτάται πλήρως από αμερικανικές πλατφόρμες πληρωμών όπως η Visa και η Mastercard.

Το ψηφιακό ευρώ προβάλλεται ως μια ευρωπαϊκή «ασπίδα ασφαλείας», η οποία θα επιτρέπει τη διενέργεια συναλλαγών ακόμη και σε περιόδους διεθνών κρίσεων ή γεωπολιτικών εντάσεων, χωρίς εξάρτηση από εξωευρωπαϊκά δίκτυα.

Η φιλοσοφία του εγχειρήματος είναι απλή: κάθε Ευρωπαίος πολίτης θα μπορεί να διαθέτει ένα ψηφιακό πορτοφόλι με χρήματα που θα έχουν την ίδια ακριβώς αξία και εγγύηση με τα σημερινά χαρτονομίσματα ευρώ.

Οι φόβοι των τραπεζών

Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην υλοποίηση του σχεδίου προέρχεται από τον τραπεζικό τομέα.

Οι εμπορικές τράπεζες εκφράζουν έντονο προβληματισμό για το ενδεχόμενο μεταφοράς μεγάλου μέρους των καταθέσεων των πολιτών προς το ψηφιακό ευρώ, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής αναταραχής.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι καταθέτες θα μπορούσαν να θεωρήσουν ασφαλέστερο να διατηρούν τα χρήματά τους απευθείας σε ψηφιακό νόμισμα που θα εγγυάται η ΕΚΤ, αποσύροντάς τα από τους τραπεζικούς λογαριασμούς.

Οι τράπεζες προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη δυνατότητά τους να χρηματοδοτούν επιχειρήσεις και νοικοκυριά, ενώ σε ακραίες περιπτώσεις θα μπορούσε να δημιουργήσει ακόμη και φαινόμενα μαζικής φυγής καταθέσεων.

Το «ταβάνι» στα ψηφιακά πορτοφόλια

Για να αποφευχθούν τέτοιοι κίνδυνοι, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί εξετάζουν την επιβολή ανώτατου ορίου στο ποσό που θα μπορεί να διατηρεί κάθε πολίτης στο ψηφιακό του πορτοφόλι.

Η πρόταση που φαίνεται να συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη υποστήριξη προβλέπει ότι:

• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εισηγείται το γενικό πλαίσιο.
• Η ΕΚΤ θα καθορίζει το ακριβές όριο.
• Θα υπάρχει δυνατότητα προσωρινής προσαρμογής σε περιόδους έκτακτης ανάγκης.

Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ καινοτομίας και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Τι θα ισχύσει για πολίτες και επιχειρήσεις

Ένα από τα βασικά ζητήματα που απασχόλησαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αφορά το κόστος χρήσης του νέου συστήματος.

Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα αποφάσεις, οι χρεώσεις για τις επιχειρήσεις αναμένεται να διατηρηθούν σε επίπεδα χαμηλότερα ή αντίστοιχα με εκείνα των σημερινών καρτών πληρωμών, ενώ μακροπρόθεσμα στόχος είναι το κόστος να προσεγγίσει το μηδέν.

Για τους καταναλωτές, το ψηφιακό ευρώ σχεδιάζεται ως ένα δωρεάν μέσο συναλλαγών, προσβάσιμο σε όλους τους πολίτες της Ευρωζώνης.

Ιδιωτικότητα και προσωπικά δεδομένα

Ίσως το μεγαλύτερο ερώτημα που τίθεται από τους πολίτες αφορά το ζήτημα της παρακολούθησης των συναλλαγών.

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επιμένουν ότι το ψηφιακό ευρώ δεν θα μετατραπεί σε εργαλείο ελέγχου της οικονομικής δραστηριότητας των πολιτών.

Στις ηλεκτρονικές συναλλαγές προβλέπεται χρήση προηγμένων τεχνολογιών κρυπτογράφησης, ώστε οι κεντρικές τράπεζες να μην μπορούν να ταυτοποιούν τους χρήστες.

Παράλληλα, για τις συναλλαγές χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο προβλέπεται καθεστώς ανωνυμίας που θα προσομοιάζει στη χρήση φυσικών μετρητών.

Η επόμενη ημέρα

Το σχέδιο εισέρχεται πλέον στην πιο κρίσιμη φάση του. Η Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αναμένεται να δώσει το πρώτο καθοριστικό «πράσινο φως», ενώ στη συνέχεια θα ακολουθήσει η ψηφοφορία στην Ολομέλεια.

Εάν οι διαδικασίες προχωρήσουν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έχει θέσει τα θεμέλια για τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού νομίσματος από την ημέρα εισαγωγής του ευρώ.

Το διακύβευμα είναι τεράστιο: η Ευρώπη επιχειρεί να εξασφαλίσει την οικονομική της αυτονομία στη νέα ψηφιακή εποχή. Το αν το ψηφιακό ευρώ θα εξελιχθεί σε εργαλείο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής κυριαρχίας ή σε πεδίο νέων οικονομικών αντιπαραθέσεων, θα φανεί τα επόμενα χρόνια.