Υπήρξε μια εποχή που οι τράπεζες θεωρούνταν πυλώνας της ανάπτυξης. Υπήρχε η πεποίθηση ότι συγκέντρωναν τις αποταμιεύσεις των πολιτών για να τις μετατρέπουν σε επενδύσεις, σε επιχειρηματικότητα, σε νέες θέσεις εργασίας, σε κοινωνική ευημερία.

Σήμερα, αυτή η αντίληψη μοιάζει να έχει καταρρεύσει.

Για εκατομμύρια πολίτες οι τράπεζες δεν αποτελούν πλέον εργαλείο ανάπτυξης, αλλά έναν μηχανισμό συνεχούς άντλησης εσόδων. Κάθε συναλλαγή, κάθε υπηρεσία, κάθε ανάγκη του πολίτη μετατρέπεται σε ακόμη μία χρέωση, ακόμη μία προμήθεια, ακόμη μία ευκαιρία αύξησης της κερδοφορίας.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι τράπεζες έχουν κέρδη. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι μια ιδιωτική επιχείρηση πρέπει να είναι κερδοφόρα.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν το κέρδος μετατρέπεται στη μοναδική αξία που καθορίζει κάθε απόφαση.

Όταν ο πελάτης παύει να αντιμετωπίζεται ως άνθρωπος και μετατρέπεται σε αριθμό.

Όταν η σχέση εμπιστοσύνης αντικαθίσταται από μια ψυχρή εμπορική λογική, όπου κάθε οικονομική δυσκολία του πολίτη γίνεται μια νέα επιχειρηματική ευκαιρία.

Η εικόνα αυτή γίνεται ακόμη πιο προκλητική αν θυμηθούμε την πρόσφατη ιστορία.

Όταν το τραπεζικό σύστημα βρέθηκε στα πρόθυρα της κατάρρευσης, δεν σώθηκε μόνο του.

Το έσωσε η ελληνική κοινωνία.

Το έσωσαν οι φορολογούμενοι.

Το έσωσαν άνθρωποι που είδαν μισθούς και συντάξεις να περικόπτονται, επιχειρήσεις να κλείνουν, νέους να μεταναστεύουν και οικογένειες να οδηγούνται στην οικονομική ασφυξία.

Οι πολίτες πλήρωσαν το κόστος της διάσωσης με την προσδοκία ότι οι τράπεζες θα επέστρεφαν στον φυσικό τους ρόλο: να στηρίζουν την οικονομία και την κοινωνία.

Αντί γι' αυτό, η αίσθηση που κυριαρχεί είναι ότι οι τράπεζες ανταπέδωσαν τη στήριξη με ακόμη περισσότερες χρεώσεις, ακόμη αυστηρότερους όρους και ακόμη μεγαλύτερη απόσταση από τις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας.

Ο μικρομεσαίος επιχειρηματίας δυσκολεύεται να χρηματοδοτηθεί.

Ο νέος άνθρωπος αδυνατεί να αποκτήσει κατοικία.

Ο καταθέτης βλέπει τις οικονομίες του να αποδίδουν ελάχιστα.

Ο δανειολήπτης πληρώνει ακριβά το χρήμα.

Κι όμως, οι ισολογισμοί των τραπεζών εμφανίζουν διαρκώς αυξανόμενη κερδοφορία.

Δεν είναι παράλογο οι πολίτες να αναρωτιούνται αν τελικά οι τράπεζες υπηρετούν την οικονομία ή αν η οικονομία έχει υποχρεωθεί να υπηρετεί τις τράπεζες.

Αυτό είναι το πραγματικό ζήτημα.

Γιατί οι τράπεζες δεν είναι μια οποιαδήποτε επιχείρηση.

Διαχειρίζονται τις αποταμιεύσεις των πολιτών.

Επηρεάζουν την επιχειρηματικότητα.

Καθορίζουν την πρόσβαση στη χρηματοδότηση.

Συμμετέχουν στη διαμόρφωση της αναπτυξιακής πορείας μιας χώρας.

Γι' αυτό δεν μπορούν να λειτουργούν με αποκλειστικό γνώμονα τις αποδόσεις προς τους μετόχους.

Δεν μπορούν να ιδιωτικοποιούν τα κέρδη και, όταν τα πράγματα δυσκολεύουν, να κοινωνικοποιούν τις ζημιές.

Δεν μπορούν να επικαλούνται την ελεύθερη αγορά όταν αυξάνουν τις χρεώσεις και να ζητούν τη στήριξη του κράτους όταν κινδυνεύουν οι ίδιοι.

Αυτή δεν είναι τραπεζική ευθύνη.

Είναι προνομιακή μεταχείριση.

Και όσο αυτή η νοοτροπία παραμένει κυρίαρχη, τόσο θα βαθαίνει το χάσμα ανάμεσα στις τράπεζες και στην κοινωνία.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται τράπεζες που θα πανηγυρίζουν κάθε χρόνο για τα ρεκόρ κερδοφορίας τους.

Χρειάζεται τράπεζες που θα μετρούν την επιτυχία τους και από το πόσες επιχειρήσεις στήριξαν, πόσες επενδύσεις χρηματοδότησαν, πόσα νέα ζευγάρια βοήθησαν να αποκτήσουν σπίτι, πόσες θέσεις εργασίας συνέβαλαν να δημιουργηθούν.

Γιατί χωρίς κοινωνική ευθύνη, η τραπεζική κερδοφορία δεν αποτελεί επιτυχία.

Αποτελεί μια ακόμη υπενθύμιση ότι το χρηματοπιστωτικό σύστημα απομακρύνεται όλο και περισσότερο από την κοινωνία που υποτίθεται ότι υπηρετεί.

Και αυτό δεν είναι μόνο οικονομικό πρόβλημα.

Είναι πρόβλημα δημοκρατίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και πολιτικής βούλησης.