ΣΗΜΕΙΑ ΑΙΧΜΗΣ

Η δικτατορία των δεδομένων και το τελευταίο οχυρό της ανθρώπινης κρίσης - Του Πασχάλη Θ. Τόσιου

Γιατί οι αλγόριθμοι μπορούν να παράγουν απαντήσεις, αλλά μόνο η συναισθηματική νοημοσύνη και η ηθική πυξίδα του ανθρώπου μπορούν να δώσουν λύσεις στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

Γιατί οι αλγόριθμοι μπορούν να παράγουν απαντήσεις, αλλά μόνο η συναισθηματική νοημοσύνη και η ηθική πυξίδα του ανθρώπου μπορούν να δώσουν λύσεις στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.

Ζούμε σε μια εποχή που μοιάζει να μεθά από την ίδια της την τεχνολογική πρόοδο. Η καθημερινότητά μας, από την πολιτική και την οικονομία μέχρι τη διαχείριση της τοπικής αυτοδιοίκησης και των κοινωνικών δομών, κατακλύζεται από μια ιδιότυπη «λατρεία των δεδομένων». Οι αλγόριθμοι υπόσχονται το αλάθητο, οι μηχανές παράγουν ακατάπαυστα στατιστικές αναλύσεις και οι αυτοματοποιημένες λύσεις παρουσιάζονται ως η πανάκεια για κάθε περίπλοκο πρόβλημα. Μέσα σε αυτό το κλίμα της απόλυτης τεχνολογικής ευφορίας, όμως, κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε το ουσιώδες: τη διαφορά ανάμεσα στην ψυχρή λογική και την ανθρώπινη κατανόηση.

Η μηχανική λογική είναι αναμφίβολα ένα πανίσχυρο εργαλείο. Μπορεί να επεξεργαστεί εκατομμύρια μεταβλητές σε δευτερόλεπτα, να εντοπίσει κρυμμένα μοτίβα και να προτείνει τη μαθηματικά «βέλτιστη» λύση. Παραμένει, όμως, τυφλή. Δεν διαθέτει ενσυναίσθηση, στερείται ηθικής πυξίδας και, το κυριότερο, αδυνατεί να συλλάβει τις λεπτές, περίπλοκες κοινωνικές και ψυχολογικές δυναμικές που καθορίζουν την ανθρώπινη συμβίωση.

Ένας αλγόριθμος μπορεί να υπολογίσει με ακρίβεια την οικονομική αποδοτικότητα ενός μέτρου ή ενός προϋπολογισμού, αλλά δεν μπορεί να μετρήσει το κοινωνικό του κόστος. Δεν μπορεί να αντιληφθεί την αγωνία του πολίτη που πλήττεται από την ακρίβεια, ούτε τις πραγματικές ανάγκες προσβασιμότητας και κοινωνικής πρόνοιας μιας τοπικής κοινωνίας. Τα δεδομένα δείχνουν το «τι», αλλά μόνο η ανθρώπινη κρίση μπορεί να σταθμίσει το «γιατί» και το «πώς».

Όσο η τεχνολογία εξελίσσεται, τόσο η συναισθηματική νοημοσύνη αναδεικνύεται ως ο πιο κρίσιμος και αναντικατάστατος παράγοντας διαφοροποίησης. Τα επαγγέλματα και οι ρόλοι που απαιτούν βαθιά ανθρώπινη αλληλεπίδραση, δημιουργική επίλυση προβλημάτων εκτός τυποποιημένων κανόνων και αυξημένες διαπραγματευτικές ικανότητες, όχι μόνο δεν απειλούνται, αλλά βλέπουν την αξία τους να εκτοξεύεται. Γίνονται το τελευταίο οχυρό προστασίας απέναντι στην πλήρη αποξένωση.

Η μηχανή εκπαιδεύεται στο παρελθόν για να προβλέψει το μέλλον. Όταν όμως προκύπτει μια πρωτόγνωρη κρίση ,κοινωνική, οικονομική ή ηθική, η ανθρώπινη διαίσθηση και η ικανότητα για «out-of-the-box» σκέψη είναι οι μόνες που μπορούν να δώσουν διέξοδο.

Το στοίχημα της εποχής μας δεν είναι να απορρίψουμε την τεχνολογία, αλλά να μην της παραδώσουμε τα κλειδιά της κρίσης μας. Οι μηχανές πρέπει να παραμείνουν ο βοηθός, όχι ο ηγεμόνας. Η ηθική ευθύνη των αποφάσεων ανήκει αποκλειστικά στον άνθρωπο, και αυτή η ευθύνη απαιτεί καρδιά, όχι μόνο επεξεργαστική ισχύ. Σε έναν κόσμο γεμάτο έτοιμες, αυτοματοποιημένες απαντήσεις, η πολυτιμότερη δεξιότητα παραμένει η ικανότητά μας να θέτουμε τις σωστές, ανθρώπινες ερωτήσεις.