Υπάρχουν στιγμές που μια μικρή είδηση από την άλλη άκρη του κόσμου φωτίζει με μεγαλύτερη καθαρότητα τη δική μας πραγματικότητα από ό,τι εκατοντάδες πολιτικές αναλύσεις.

Ο πρώην δήμαρχος του Πίτσμπουργκ φόρεσε περούκα, ψεύτικη γενειάδα και τη στολή του εργάτη. Ανέβηκε σε απορριμματοφόρο, περπάτησε στους δρόμους, δούλεψε δίπλα στους ανθρώπους της καθαριότητας, γνώρισε τις δυσκολίες τους, άκουσε όσα κανείς δεν θα του έλεγε πίσω από ένα μεγάλο γραφείο ή μέσα σε μια αίθουσα συνεδριάσεων.

Δεν έκανε δημόσιες σχέσεις. Αναζήτησε την αλήθεια.

Και αυτή ακριβώς είναι η ειδοποιός διαφορά.

Γιατί η πραγματική αυτοδιοίκηση δεν ασκείται πίσω από κλειστές πόρτες, μέσα σε γραφεία με κλιματισμό, ούτε με ατελείωτες φωτογραφίες εγκαινίων, δελτία Τύπου και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ασκείται εκεί όπου χτυπά η καρδιά μιας πόλης. Στον δρόμο που πλημμυρίζει, στην παιδική χαρά που εγκαταλείπεται, στο σχολείο που περιμένει συντήρηση, στον ηλικιωμένο που αισθάνεται μόνος, στον εργαζόμενο που κρατά έναν δήμο όρθιο χωρίς ποτέ να ακούγεται η φωνή του.

Δυστυχώς, σε αρκετές περιπτώσεις, η εικόνα της ελληνικής αυτοδιοίκησης μοιάζει να έχει χάσει αυτή τη σχέση με την πραγματικότητα.

Η εξουσία έγινε αυτοσκοπός. Η καρέκλα μετατράπηκε σε μόνιμο προορισμό και όχι σε προσωρινή ευθύνη. Η καθημερινότητα των πολιτών αντικαταστάθηκε από την καθημερινότητα των δημοσίων σχέσεων. Οι δημότες ζητούν λύσεις και συναντούν δικαιολογίες. Αναζητούν σχέδιο και εισπράττουν επικοινωνία.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, δεν είναι η αδράνεια.

Είναι η νοοτροπία.

Η αντίληψη που αντιμετωπίζει τον δήμο όχι ως θεσμό δημοκρατίας και κοινωνικής προσφοράς, αλλά ως πεδίο άσκησης επιρροής. Ως έναν χώρο όπου αναπαράγονται μικρές και μεγάλες εξαρτήσεις, προσωπικές στρατηγικές, ισορροπίες και μηχανισμοί που ενδιαφέρονται πρωτίστως για τη διατήρηση της εξουσίας και λιγότερο για την επίλυση των προβλημάτων.

Έτσι, οι δήμοι κινδυνεύουν να λειτουργούν σαν λάφυρα της εκλογικής νίκης και όχι ως οργανισμοί που υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.

Η μετριότητα τότε παύει να είναι απλώς έλλειψη ικανοτήτων. Γίνεται πολιτική επιλογή. Γιατί η μετριότητα δεν ενοχλεί κανέναν. Δεν συγκρούεται. Δεν αλλάζει κατεστημένες πρακτικές. Δεν απαιτεί αξιολόγηση. Δεν ανοίγει δρόμους. Συμβιβάζεται με τη στασιμότητα και την παρουσιάζει ως κανονικότητα.

Και όταν η μετριότητα συναντά την αδιαφάνεια, η πόλη σταματά να προχωρά. Δεν καταρρέει απότομα. Φθείρεται αργά. Χάνει ευκαιρίες, πόρους, εμπιστοσύνη και, κυρίως, την ελπίδα των ανθρώπων της ότι κάτι μπορεί πραγματικά να αλλάξει.

Οι μεγάλοι δήμαρχοι δεν κρίνονται από το ύψος των κορδελών που κόβουν ούτε από τον αριθμό των αναρτήσεων που δημοσιεύουν. Κρίνονται από το πόσες φορές βρέθηκαν εκεί όπου κανείς δεν τους περίμενε. Από το αν άκουσαν χωρίς κάμερες, αν είδαν χωρίς συνοδείες, αν αποφάσισαν χωρίς εξαρτήσεις και αν είχαν το θάρρος να συγκρουστούν με όσα κρατούν έναν τόπο καθηλωμένο.

Η ιστορία του δημάρχου του Πίτσμπουργκ δεν έχει αξία επειδή φόρεσε περούκα.

Έχει αξία γιατί έβγαλε από πάνω του το πιο επικίνδυνο ένδυμα της εξουσίας: την αυταρέσκεια.

Αυτό είναι που λείπει σήμερα από ένα μέρος της αυτοδιοίκησης. Όχι περισσότερες υποσχέσεις. Περισσότερες αλήθειες. Όχι περισσότερες φωτογραφίες. Περισσότερη παρουσία. Όχι περισσότερη επικοινωνία. Περισσότερη λογοδοσία.

Γιατί οι πόλεις δεν έχουν ανάγκη από δημάρχους που θα θυμηθούν τους δημότες λίγο πριν από τις επόμενες εκλογές. Έχουν ανάγκη από ανθρώπους που θα περπατούν καθημερινά ανάμεσά τους, όχι ως άρχοντες, αλλά ως υπηρέτες του δημόσιου συμφέροντος.

Και ίσως τελικά η μεγαλύτερη μεταμφίεση να μην είναι εκείνη του Αμερικανού δημάρχου.

Η μεγαλύτερη μεταμφίεση είναι εκείνη όσων εμφανίζονται ως μεταρρυθμιστές, ενώ αρκούνται να διαχειρίζονται τη στασιμότητα. Όσων μιλούν για ανάπτυξη, αλλά ανέχονται τη μετριότητα. Όσων επικαλούνται τη διαφάνεια, αλλά φοβούνται τον πραγματικό έλεγχο. Όσων ζητούν την εμπιστοσύνη των πολιτών, χωρίς πρώτα να έχουν κερδίσει τον σεβασμό τους.

Και αυτή είναι μια μεταμφίεση που καμία περούκα δεν μπορεί να κρύψει.

Γράφει ο Πασχάλης Θ. Τόσιος